De paradiso adoriendus sermo non mediocrem aestum nobis B uidetur incutere quidnam sit paradisus et ubi sit qualisue sit inuestigare et explicare cupientibus, maxime cum apostolus siue in corpore siue extra corpus nesciat, raptum se tamen dicat usque ad tertium caelum. et rursus scio inquit eiusmodi hominem, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, quoniam raptus est in paradisum et audiuit uerba ineffabilia, quae non licet homini loqui. pro huiusmodi gloriabor, pro - me autem non gloriabor nisi in infirmitatibus c meis. si enim uoluero gloriari, non ero stultus; nam ueritatem dico. ergo si huiusmodi paradisus est, ut eum solus Paulus aut uix aliquis Pauli similis, cum in uita degeret, uidere potuerit, idem tamen, siue in corpore siue extra corpus uiderit, meminisse non possit, audierit tamen uerba, quibus prohibitus sit uulgare quod audierat, quo 1 Gen. 2, 8 5 II Cor. 12, 2 7 II Cor. 12, 3-6 INCIP DE PARADISO (s. u. add. m2 et adam et eua) A INCIPIT DE PARADYSO P INCIPIT (DOMNI AMBROSII add. B, DNl AMBROSII r\', EIUSDEM MpIPI/S) DE PARADISO BMCPxV\' et add. LIB I. piS DE PARADISO LIB AMBROSII EPI FELICITER INCIPIT V LIBER EIUSDEM DE PARADISO B AMBROSI\' DE PARADISO C INCIPIT LIB SCI AMBROSII DE PARADYSO. ADAM ET EUA D 1 Et plantauit... fincxit om. VD aedem M (corr. aeden) P\' eden A (p ex e m2) S aeden R eden cet. paradysum AP\' (semper fere fluctuant libri) et poauit... fincxit om. C quem fincxit om. PC\' finc ... A (tres litterae euanidae) flncxit M finxit cet. 3 nobis aestum M 5 sit om. CCV\' explanare N 6 et raptum A (et extra u. m2) D 8 huiusmodi N 12 in om. PV\' tandem modo nos paradisi situm poterimus absoluere, quem nec uidere potuimus et, si potuissemus uidere, tamen prohiberemur aliis intimare? simul cum Paulus extollere se 146 A reuelationum sublimitate sit ueritus, quanto magis nobis studendum est id (non> sollicitius indicare, cuius etiam reuelatio obnoxia sit periculo! non uilem igitur hunc paradisum aestimare debemus, et ideo relinquamus Pauli esse secretum.

tamen quoniam legimus in Genesi a deo paradisum esse plantatum secundum orientem et ibi esse positum hominem, quem plasmauit deus, istius paradisi auctorem iam possumus inuenire. quis est enim qui potuit fingere paradisum nisi B omnipotens deus, qui dixit et facta sunt, numquam indi-. gens eorum quae generari uellet? ipse ergo plantauit paradisum, de quo dicit sapientia: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus, eradicabitur. bona angelorum plantatio, bona sanctorum; sancti enim sub ficu et uite dicuntur in illo pacis futuri tempore, in quibus typus est angelorum.

Ergo paiadisus est plurima ligna habens, sed ligna c fructifera, ligna plena suci atque uirtutis, de quibus dictum est: exultabunt omnia ligna siluarum, ligna semper florentia uiriditate meritorum, sicut illud lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum, cuius folium non defluet, quia totus in eo fructus exuberat. hic ergo paradisus est.

locus autem eius, in quo est plantatus, uoluptas dicitur. 12 Psalm. XXXII 9 14 Matth. 15, 13 16 Mich. 4, 4 16 Mich. 4, 3, cf. Marc. 12, 25 Philo Legg. alleg. I 14 (I 52, 26 M; I 72, 14 C.) 21 Psalm. XCV 12 22 Psalm. 1 3 25 Philo Legg. alleg. I 14 (52, 25; I 72, 14 C.) de post. Cain. 10 (232, 11) Quaest. in Gen. I 7 1 nos modo P1 2 si s. u. m2 A 4 timendum Costerius o non addidi 6 non ilen (B in mg. a £ uilê) N (deinde spatium 6 litt. S) 10 possimuB P (v 8. i) 12 numquid SBP\' 13 uelit RMV\' 14 uerba sapientia... usque ad p. 268, 26 neque desunt in S; excidit folium 15 meus celestis P\' 16 uitae AMV\' 17 futurae NC 20 dictumJ scriptum BP, om. R 22 florenta RV1 uiriditatem AP 23 defluit MBP1 25 plantatus est B dicitur uoluptas BP\' unde et sanctus Dauid ait: ei torrente uoluptatis tuae potabis eos. legisti enim quia fons procedit ex Edem, qui rigat paradisum. haec igitur ligna, quae 147 A plantata sunt in paradiso, quasi profluuio quodam torrentis spiritus inrigantur. de quo etiam alibi ait: fluminis impetus laetificat ciuitatem dei. est autem ciuitas ilia quae sursum est Hierusalem libera, in qua diuersa sanctorum merita pullularunt.

in hoc ergo paradiso hominem deus posuit, quem plasmauit. intellege iam quia non eum hominem qui secundum imaginem dei est posuit, sed eum qui secundum corpus; incorporalis enim in loco non est. posuit autem eum m B paradiso sicut solem in caelo expectantem regnum caelorum, quemadmodum creatura expectat reuelationem filiorum dei.