ergo si hoc cum fide non potest conuenire, quaeramus quae ista sit nuda: uidelicet humana condicio omnibus uestimentis exuta naturae, carens amictu E inmortalitatis et innocentiae spoliata uelamine; nudus est enim qui peccato nudatur et culpa. denique ille primus nostri generis peccator atque utinam solus, antequam peccaret, nudum se esse non sensit: posteaquam peccauit, nudum se esse uidit et ideo tegendum foliis putauit, quia nudum se esse cognouit. factus est igitur ille sibi nudus, posteaquam factus est reus culpae. in illo nudata est omnis humana condicio, per successionem naturae non solum culpae, sed etiam F aerumnae obnoxia. ergo ille se nudum sensit et uidit. unde ita est omnis nostra condicio, ut qui se nudum putauerit nudum et uideat et sentiat. denique qui diuitias concupiscit nudus est, qui contemnit opulentus est. adeo suus unicuique sensus aerumna est et sua cuique uirtus expers iniuriae est. ergo humanam condicionem primo per legem sibi Christus in coniugium uindicauit, quam repudiauit postea. unde et ait: 722 A 1 nuda adhuc uirtutum B\' nuda uirtutum adhuc P\' 2 erat genitalibus / 3 mulier ... regis om. TBN et (qui post lauaret add. ut ante domum regis mulier denudaretur) B\'P\' 5 possit TDN 7 tam pr.] tam (i eras.) T 8 si non uirilis TN si non uiro DPM sine uiro X saltim Tyx saltem cet. uereri potuit T potuit uereri N uereri potuisset cet. 14 et culpg T a culpa N 15 atque utique utinam TN 17 tegendum se BB\'P\' 20 per successionem naturae om. N 23 et pr. om. DX 24 adeo suusJ at uero si uis B at uero suus T\' (corr. sni) P unicuique TN cuique cet. XXXII. Ambr. pars 2. 25 quis liber repudii matris uestrae, quo dimisi eam? hoc igitur genere Christus familiam suam nudam uidit et amauit; amat enim sanctam Christus animam. denique amabat Iesus Lazarum et Mariam, amabat Christus ecclesiam suam quamuis nudam, quamuis adhuc nullo uirtutum decore uestitam.

Denique ut sciamus propositae dispositioni scripturarum seriem conuenire, discamus ecclesiam nudam, discamus B quaerentem, festinantem et lauantem se ante domum Christi, quando baptizabat Iohannes in Iordane dicens: ego quidem baptizo uos in aqua in paenitentiam, qui autem uenit post me fortior me est, cuius non sum dignus calciamenta portare. ipse uos baptizabit in spiritu sancto. ergo quando baptizabatur plebs in paenitentiam, Christum utique domui eius iam uicina quaerebat, ut perueniret ad gratiam. quaerebat ergo in Iohanne Christum ecclesia dicens: adnuntia mihi quem dilexit anima mea, ipsum causam C desiderii, ipsum causam lauacri sibi esse conmemorans, sicut habes: fusca sum et decora, filiae Hierusalem, sicut tabernaculum Cedar, ut pellis Salomonis. habes causam qua ratione se lauare gestiat, quia fuscam se esse conmemorat. nam quasi interroganti Iohanni qua ratione plebs multa concurrens gestiret lauari respondit dicens: fusca sum et decora, filiae Hierusalem. quia fusca est, lauari desiderat; quia decora est, uideri nuda non metuit. nolite inquit D 1 Esai. 50, 1 4 Ioh. 11, 36 Luc. 10, 39 sqq. 10 Matth. 3, 11 17 Cant. 1, 7 19 Cant. 1, 5 25 Cant. 1, 6 2 genere om. TN, post Christus transponit P\' 3 amat] amauit X xps sanctam T xps sanctam D 4 et lazarum PM 5 nullo adhuc BT\', adhuc om. B\'P\' 7 dispositioni TN disputationi cet. 11 paenitentiam Erasmus paenitentia libri 16 in TN a DM de P, om. cet., in quibus iohannem xpi 17 diligit x 19 filiae TDNTx filia eet. sicut TN ut cet. 20 tabernacula DB\' pelles D (es ex is) RIP\' habens N 21 quia] quae X 23 dicens TN, om. cet. 24 filiae T DNT\' filia eet. aspicere me, quia obfuscata sum, quia non est intuitus me sol. ergo fuscamur, quando non uidemur a Christo, sed quando uidemur, albescimus. uidit ergo eam ille cui nuda sunt omnia et interna pectoris occulta esse non possunt, quia scrutator est cordis et renis; nihil huic tectum, nihil est inuolutum. uidit ecclesiam suam nudam et, ut uidit, adamauit. uidit nudam dilectam et quasi filius caritatis adamauit. !

uidete quemadmodum inuitet, uidete quemadmodum uocet. non E hic adulterii obprobria, sed mysteria castitatis sunt. tota es inquit formosa, proxima mea, et reprehensio non est in te. ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano, transibis et pertransibis a principio fidei. et bene a principio fidei. ergo ubi fidem habes, adulterium timere non debes; fides enim coniugii est, fraus adulterii. sed ut adesse possit a Libano, ante praemisit dicens: exurge, ueni, proxima mea, formosa mea, columba mea, perfecta mea. proxima utique fidei desiderio, formosa decore uirtutis, columba F gratia spiritali. pennae enim columbae deargentatae aeternam illam significant potestatem et columbae uolatus sancti spiritus praesentiam declarauit. uocat igitur ad se eam Christus, ut ueniat, quoniam spiritalibus iam pretiis dotata ueniebat, quia ecce inquit hiemps praeteriit, imber abiit, discessit sibi, flores uisi sunt in terra. uidete 723 A quemadmodum sancta inuitetur ecclesia. hiemps inquit discessit 5 Psalm. YII 10 9 Cant. 4, 7 sq. 15 Cant. 2, 10; uerba \'exsurge <inquit>\' usque ad uerba \'anima mea\' (p. 389, u. 3) leguntur in Commentario in Cantica canticorum ex libris Ambrosii collecto 2, 50 (I 1568 D-1.569 A B.1. scripturas littera C significabo 18 Psalm. LXVII 14 19 Matth. 3, 16 22 Cant. 2, 11 sq. 5 scrutatur cor et renes D renum NB\'PM 6 et ut uidit adamauit TN et (om. DB\'P\') uidit et adamauit (amauit BPJf) cet. 8 inuitet TNX uidet D uideat cet. uidete TN, om. cet. 10 post formosa add. mea BD, amica mca PM responsio TN, fort. ex reprensio ortum 11 huc] adhuc (bis) X sponsa ... Libano om. TN 12 et bene... fidei om. TN 17 proxima mea DX 20 spiritus sancti TIBia eam xps ad se PM 21 precibus N de toto X 24 inuenitur X 25* sibi, ne hiemem nuda formidet, hiemem non temporis, sed infirmitatis, quae agrum animae fecundum omni flore dispoliat. est enim hiemps non terreni solis, est hiemps mentis, quando animo frigus inlabitur, quando uapor animi uanescit, quando soluitur uigor sensus, quando nimius umor exundat et mentem grauat, quando interior caligat aspectus. et ideo ait dominus: uidete ne fiat fuga uestra hieme aut sabbato. bonum B enim ut tunc dies iudicii uel mortis adueniat, cum uiget animi blanda temperies, cum caeleste mysterium serena luce resplendet, cum cor nostrum ardet in nobis. tunc enim Christus est praesens, sicut testantur in euangelio Ammaon et Cleopas dicentes: nonne cor nostrum ardens erat in nobis in uia, cum aperuisset nobis scripturas? uiget autem animus, quando etiam flos uidetur in terris. quis iste flos boni odoris nisi ille qui dixit: ego flos campi et lilium conuallium? de quo et in Esaia scriptum est: C exiet uirga de radice Iessae et uirga ex radice ascendet et flos ex uirga exiet. radix utique familia Iudaeorum est, uirga Maria, flos Mariae Christus, qui quando nostra resplendet in terra et in agro animae redolet uel in ecclesia sua uernat, nec frigus possumus timere nec pluuiam uereri, sed expectare iudicii diem.

et ideo ecclesia ut hunc 5 Uerg. Georg. I 88 7 Matth. 24, 20 12 Luc. 24, 32 15 Cant. 2, 1 17 Esai. 11, 1 2 despoliat P\' 3 nostra (noster T\'P\') hiems (om. non) X 4 euanescit DP\' 5 umor T humor cet. exundat (n s. u.) T 6 caligat TNB\'P\'C caliginat cet. 7 aut TN uel cet. 11 testatur C ammon (ammaon C) et cleophas dicentes TNC duo discipuli dicentes D dicentes ammaon (amaon lJ) et cleophas (cleopas BP) cet. 13 aperuisset TN aperuisset in C aperiret cet. 14 quis est C 17 exiet TN et extet cet. et uirga ex (de B\'P\') radice (eius add. XP) ascendet et flos ex uirga exiet TNXPMC et flos de uirga ex radice eius ascendet (ceteris omtssw) D. locus sine dubio interpolataes; scribendum esse ui- detur: et flos ex uirga ascendet 21 uernat nec T4 (at nec in ras. m3) uernet ne B uernat ne B\' uernat fi? P\' 22 uereri TN nec uereri cet. diem iudicii rBi florem uideret, omni studio festinabat, sicut ipsa testatur dicens: in cubili noctibus quaesiui quem dilexit D anima mea. quaesiui eum et non in u en i eum, uocaui eum, et non exaudiuit me. exurgam itaque et introibo in domum, in forum et in plateas et quaeram quem dilexit anima mea. quaesiui eum et non inueni eum. inuenerunt me custodes, qui circueunt ciuitatem, percusserunt me et tulerunt pallium a me. uidetis quemadmodum quaerat quem desiderat inuenire, ut non timeat uulnerari. sed haec uulnera non metuenda sunt, sed optanda,

quia uulnera caritatis sunt, sicut ipsa dixit: uulnerata E caritatis ego. bona caritatis uulnera. denique utiliora uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici.

Merito igitur nuda. quia pallium perdidit, aut fortassis F ideo nuda, quia nonnumquam uirtutis est opertum non habere pectus, cor non habere uelatum. denique uelatam illam, hoc est synagogam, quae habebat uelamen in lectione ueteris testamenti, quod non reuelatur, quoniam in Christo euacuatur, uelatam inquam synagogam Christus despexit et spreuit, unde 724 A hodieque uelamen super cor Iudaeorum positum est. at uero ea quae tota ad dominum mente conuertitur nuda est atque perspicua. cum enim quis conuersus fuerit ad dominum, uelamen auferetur, ut gloriam dei speculantes uidere possimus. 2 Cant. 3, 1 sqq. 7 Cant. 5, 7 11 Cant. 5, 8 12 Prouerb. 27, 6 17 II Cor. 3, 14 23 II Cor. 3, 18 2 noctibus TNC in noctibus cet. 3 eum post inueni om. BDPM 5 et pr. om. X 6 eum pr. om. BD eum alt. om. PM 7 circumeunt DTB\'M 8 et me percusserunt TIP et percusserunt me B\' et om. y a me TN meum cet. 9 quemj quę yP 11 ipsa yM ipse cet. dicit Erasmus 12 caritate B\'FPM ego TN sum ego BP ego sum cet. caritatis*# T 13 uoluntaria TDSB\' uoluptaria cet. 14 igitur] itaque BIP quia] que PM \'19 uelatam inquam TN, OnJ. Puelamen quam cet. 20 super TNB\' supra cet. est positum BT\', est om. B\'P 21 nuda est... auferetur om. DBłPPM atque ... auferetur om. T\' denique etiam alibi nudam esse uirtutis indicium est, quia scriptum est: exui tunicam meam, quomodo induam eam?