C. Habeo ista; nunc ea quae, cum quale sit quippiam 
disceptatur, quaeri ex utraque parte deceat velim audire.
P. Confitentur in isto genere qui arguuntur, se id fecisse
ipsum in quo reprehenduntur; sed quoniam iure se fecisse dicunt, iuris est omnis ratio nobis explicanda. Quod
et dividitur in duas primas partis, naturam atque legem, 
et utriusque generis vis in divinum et humanum ius est distributa; quorum aequitatis est unum, alterum religionis.
 aequitatis autem vis est duplex: cuius altera derecta derecta P : directa Orelli : directi codd. dett. : directo et vulg. 
 veri
et iusti et, ut dicitur, aequi et boni ratione defenditur;
altera ad vicissitudinem referendae gratiae pertinet; quod 
in beneficio gratia, in iniuria poenitio nominatur. Atque
haec communia sunt naturae atque legis; sed propria legis
et ea quae scripta sunt, et ea quae sine litteris aut gentium
iure aut maiorum more retinentur. Scriptorum autem privatum aliud est, publicum aliud: publicum lex senatus consultum foedus, privatum tabulae pactum conventum
stipulatio. Quae autem scripta non sunt, ea aut consuetudine

 

 aut conventis hominum et quasi consensu obtinentur.
Atque etiam hoc in primis, ut nostros mores legesque
tueamur, quodam modo naturali naturali vulg. : naturae Pp2 : natural p1 
 iure praescriptum est. et 
quoniam breviter sunt aperti quasi fontes quidam aequitatis,
meditata nobis ad hoc causarum genus esse debebunt ea
quae dicenda erunt in orationibus de natura, de legibus,
de more maiorum, de propulsanda iniuria, de ulciscenda,
de omni parte iuris. Si imprudenter aut necessitate aut
casu quippiam fecerit, quod non concederetur eis qui sua
sponte et voluntate fecissent, ad eius facti deprecationem
ignoscendi petenda venia est, quae sumetur ex plerisque
locis aequitatis. Expositum est, ut potui brevissime, de
omni controversiarum genere, nisi praeterea tu quid requiris. C. Illud equidem quidem P 
 quod iam unum restare video, quale 
sit, cum disceptatio versatur versetur P 
 in scriptis. P. Recte intellegis;
isto enim exposito munus promissi omne confecero. Sunt
igitur ambigui duobus adversariis praecepta communia.
Vterque enim eam significationem qua nitetur nitetur vulg. : uteretur P : utetur codd. deti. 
 ipse dignam
scriptoris prudentia esse defendet defendit P 
 ; uterque id quod adversarius ex ambigue scripto intellegendum esse dicet aut
absurdum aut inutile aut iniquum aut turpe esse defendet
aut etiam discrepare cum cum vulg. : quam a P : quom a Friedrich 
 ceteris scriptis vel aliorum vel
maxime, si potuerit, eiusdem; quamque defendet ipse, eam
rem et sententiam quemvis prudentem et iustum hominem,
si integrum daretur, scripturum fuisse, sed planius;