Disceptatio autem cum est constituta, propositum esse
 debet oratori, quo omnes argumentationes repetitae ex inveniendi 

 

locis coiciantur. Quod quamquam satis est ei
qui videt quid in quoque loco lateat quique illos locos tamquam thesauros aliquos argumentorum notatos habet tamen
ea quae sunt certarum causarum propria tangemus. 
 in 
coniectura igitur, cum est in infitiando reus, accusatori haec
prima duo sunt—sed accusatorem pro omni actore et petitore appello; possunt enim etiam sine accusatione in causis
haec eadem controversiarum genera versari—, sed haec duo
sunt ei prima, causa et events. Causam appello rationem
efficiendi, eventum id quod est effectum. Atque ipsa
quidem partitio causarum paulo ante in suasionis locis distributa est. quae enim in consilio capiendo futuri temporis 
praecipiebantur, quam ob rem aut utilitatem viderentur
habitura aut efficiendi facultatem, eadem, qui de facto
argumentabitur, conligere debebit, quam ob rem et utilia
illi, quem arguet, fuisse et ab eo effici potuisse demonstret.
Vtilitatis coniectura movetur, si illud quod arguitur aut
spe bonorum aut malorum metu fecisse dicitur dicitur vulg. : dicatur P 
 ; quod
fit acrius, quo illa in utroque genere maiora ponuntur.
Spectant Spectant nescio quis apud Lambinum : spectantur vulg. 
 etiam ad causam facti motus animorum, si ira 
recens, si odium vetus, si ulciscendi studium, si iniuriae
dolor, si honoris, si gloriae, si imperi, si pecuniae cupiditas,
si periculi timor, si aes alienum, si angustiae rei familiaris,
si audax, si levis, si crudelis, si impotens, si incautus, si insipiens, si amans, si commota mente, si vinolentus, si cum
spe efficiendi, si cum opinione celandi aut, si patefactum
esset, depellendi criminis vel perrumpendi periculi periculum P 
 vel in
longinquum tempus differendi deferendi P 
 ; aut si iudici poena levior
quam facti praemium; aut si facinoris voluptas maior quam
damnationis dolor.