sed sunt haec leviora, illa vero graviagravia TE: graviora cett. atque magna, quod meum discessum, quem saepe defleras, nunc quasi reprehendere et subaccusare voluisti. dixisti enim non auxilium mihi sed me auxilio defuisse. ego vero fateor meme mehercule c2k, quod viderim mihi auxilium non deesse, idcircoidcirco ed. V: idcirco me codd. illi auxilio pepercisse. qui enim status, quod discrimen, quae fuerit in re publica tempestas illa quis nescit? tribunicius me terror an consularis furor movit? decertare mihi ferro magnum fuit cum reliquiis eorum quos ego florentis atque integros sine ferro viceram? consules post hominum memoriam taeterrimi atque turpissimi, sicut et illa principia et hi recentes rerum exitus declararunt, quorum alter exercitum perdidit, alter vendidit, emptiempti Gulielmius: emptis codd. (cf. Quir. 13) provinciis a senatu, a re publica, a bonis omnibus defecerant; qui exercituexercitu TEa: exercitibus cett., qui armis, qui opibus plurimum poterant cum quid sentirent nesciretur, furialis illa vox nefariis stupris, religiosisin religiosis Baiter altaribus effeminata secum et illos etillos et TE: illos cett. consules facere acerbissime personabatpersonabant TEa; egentes in locupletis, perditi in bonos, servi in dominos armabantur.

at erataderat codd.: corr. Wunder (ita mox) mecum senatus, et quidem veste mutata, quod pro me uno post hominum memoriam publico consilio susceptum est. sed recordare qui tum fuerint consulum nominenomine consulum T hostes, qui soli in hac urbe senatum senatui parere non siverintsierint TE edictoque suosuo om. T non luctum patribus conscriptis sed indicia luctusindicia luctus TE: luctus indicia (iud- Σg) cett. ademerint. at erat mecum cunctus equester ordo; quem quidem in contionibus saltator ille CatilinaeCatilinae del. Ernesti, tuetur Schol.: fort. catamitus (cf. Sen. 12 eius vir Catilina) consul proscriptionis denuntiatione terrebat. at tota Italia convenerat; cui quidem belli intestini et vastitatis metus inferebatur.

hisce ego auxiliis studentibus atque incitatis uti me, Laterensis, potuisse confiteor, sed erat non iure, non legibus, non disceptando decertandum—nam profecto, praesertim tam bona in causa, numquam, quo ceteri saepesaepe TE: om. cett. abundarunt, id mihi ipsiipsum Tap auxilium meum defuisset—armis fuit, armis, inquam, fuit dimicandum; quibus a servis atque a servorum ducibus caedem fieri senatus et bonorum rei publicae exitiosum fuisset.

vinci autem improbos a bonis fateor fuisse praeclarum, si finem tumtum eum b2χϚ vincendi viderem, quem profecto non videbamquem ... videbam om. TEap1. Vbi enim mihi praesto fuissentmihi praesto fuiss. TE: praesto fuiss. mihi cett. fuisset ... fortis consul codd.: corr. Garatoni aut tam fortes consules quam L. Opimius, quam C. Marius, quam L. Flaccus, quibus ducibus improbos civis res publica vicit armatis, aut, si minus fortes, at tamen tam iusti quam P. Mucius, qui arma quae privatus P. Scipio ceperatceperat TE: sumpserat cett., ea Ti. Graccho interempto iureiure viro E optimo sumpta esse defendit? esset igitur pugnandum cum consulibus. nihil dico amplius nisi illud: victoriae nostrae gravis adversarios paratos, interitus nullos esse ultoresesse ult. TE: ult. esse cett. videbam.

hisce ego auxiliis salutis meae si idcirco defui quia nolui dimicare, fatebor id quod vis, non mihi auxilium, sed me auxilio defuisse; sin autem, quo maiora studia in me bonorum fuerunt, hoc eis magis consulendum et parcendum putavi, tu id in me reprehendis quod Q. Metello laudi datum est hodieque est et semper erit maximaemaximae ψϚ, ed. V: maxime cett. gloriae? quem, ut potes ex multis audire qui tum adfuerunt, constatconstat hoc loco hab. TEa, post viris cett. invitissimisinvitissimis E, ed. V: invictissimis cett. viris bonis cessisse, nec fuisse dubium quin contentione et armis superior posset esse. ergo ille cum suum, non cumnon cum non Karsten senatus factum defenderet, cum perseverantiam sententiae suae, non salutem rei publicae retinuisset, tamen ob illam constantiamconstantiam b2ψ2, Angelius: causam Klotz: om. cett., quodquod TE: quo cett. illud voluntarium volnus accepit, iustissimos omnium Metellorum et clarissimos triumphos gloria etgloriam et Garatoni: gloriae codd. laude superavit, quod et illos ipsos improbissimos civis interfici noluitvoluit TaΣbk et ne quis bonus interiret in eadem caede providit; ego tantis periculis propositis cum, si victus essem, interitus rei publicae, si vicissem, infinita dimicatio pararetur, committerem ut idem perditor rei publicae nominarer qui servator fuissem?

mortem me timuisse dicis. ego vero ne immortalitatem quidem contra rem publicam accipiendam putarem, nedum emori cum pernicie rei publicae vellem. nam qui pro re publica vitam edideruntediderunt TEa: dediderunt (dederunt Ϛ) cett.—licet me desipere dicatis—numquam me hercule eos mortem potius quam immortalitatem adsecutos putavi. ego vero si tum illorum impiorum ferro ac manu concidissem, in perpetuum res publica civile praesidium salutis suae perdidisset. quin etiam si me vis aliqua morbi aut natura ipsa consumpsisset, tamen auxilia posteritatis essent imminuta, quod peremptum esset mea morte id exemplum qualis futurus in me restituendorestituendo Garatoni: retinendo codd. fuisset senatus populusque Romanus. an, si umquam vitae cupiditas in mein me hoc loco hab. TE, ante vitae cett. fuisset, ego mense Decembri mei consulatus omnium parricidarum tela commossemcommovissem E? quae, si xx quiessem diesquiessem dies quidem dies essent Eviginti TE, in aliorum vigiliamvigiliam iugulum ψ2k consulum recidissent. quam ob rem, si vitae cupiditas contra rem publicam est turpis, certe multo mortis cupiditas mea turpior fuisset cum pernicie civitatis.