sed sunt haec leviora, illa vero gravia gravia TE : graviora cett. atque magna, quod meum discessum, quem saepe defleras, nunc quasi reprehendere et subaccusare voluisti. dixisti enim non auxilium mihi sed me auxilio defuisse. ego vero fateor me me mehercule c 2 k , quod viderim mihi auxilium non deesse, idcirco idcirco ed. V : idcirco me codd. illi auxilio pepercisse. qui enim status, quod discrimen, quae fuerit in re publica tempestas illa quis nescit? tribunicius me terror an consularis furor movit? decertare mihi ferro magnum fuit cum reliquiis eorum quos ego florentis atque integros sine ferro viceram? consules post hominum memoriam taeterrimi atque turpissimi, sicut et illa principia et hi recentes rerum exitus declararunt, quorum alter exercitum perdidit, alter vendidit, empti empti Gulielmius : emptis codd. ( cf. Quir. 13) provinciis a senatu, a re publica, a bonis omnibus defecerant; qui exercitu exercitu TEa : exercitibus cett. , qui armis, qui opibus plurimum poterant cum quid sentirent nesciretur, furialis illa vox nefariis stupris, religiosis in religiosis Baiter altaribus effeminata secum et illos et illos et TE : illos cett. consules facere acerbissime personabat personabant TEa ; egentes in locupletis, perditi in bonos, servi in dominos armabantur. at erat aderat codd. : corr. Wunder ( ita mox ) mecum senatus, et quidem veste mutata, quod pro me uno post hominum memoriam publico consilio susceptum est. sed recordare qui tum fuerint consulum nomine nomine consulum T hostes, qui soli in hac urbe senatum senatui parere non siverint sierint TE edictoque suo suo om. T non luctum patribus conscriptis sed indicia luctus indicia luctus TE : luctus indicia (iud- Σ g ) cett. ademerint. at erat mecum cunctus equester ordo; quem quidem in contionibus saltator ille Catilinae Catilinae del. Ernesti, tuetur Schol. : fort. catamitus ( cf. Sen. 12 eius vir Catilina) consul proscriptionis denuntiatione terrebat. at tota Italia convenerat; cui quidem belli intestini et vastitatis metus inferebatur. hisce ego auxiliis studentibus atque incitatis uti me, Laterensis, potuisse confiteor, sed erat non iure, non legibus, non disceptando decertandum—nam profecto, praesertim tam bona in causa, numquam, quo ceteri saepe saepe TE : om. cett. abundarunt, id mihi ipsi ipsum Tap auxilium meum defuisset—armis fuit, armis, inquam, fuit dimicandum; quibus a servis atque a servorum ducibus caedem fieri senatus et bonorum rei publicae exitiosum fuisset. vinci autem improbos a bonis fateor fuisse praeclarum, si finem tum tum eum b 2 χϚ vincendi viderem, quem profecto non videbam quem ... videbam om. TEap 1 . Vbi enim mihi praesto fuissent mihi praesto fuiss. TE : praesto fuiss. mihi cett. fuisset ... fortis consul codd. : corr. Garatoni aut tam fortes consules quam L. Opimius, quam C. Marius, quam L. Flaccus, quibus ducibus improbos civis res publica vicit armatis, aut, si minus fortes, at tamen tam iusti quam P. Mucius, qui arma quae privatus P. Scipio ceperat ceperat TE : sumpserat cett. , ea Ti. Graccho interempto iure iure viro E optimo sumpta esse defendit? esset igitur pugnandum cum consulibus. nihil dico amplius nisi illud: victoriae nostrae gravis adversarios paratos, interitus nullos esse ultores esse ult. TE : ult. esse cett. videbam. hisce ego auxiliis salutis meae si idcirco defui quia nolui dimicare, fatebor id quod vis, non mihi auxilium, sed me auxilio defuisse; sin autem, quo maiora studia in me bonorum fuerunt, hoc eis magis consulendum et parcendum putavi, tu id in me reprehendis quod Q. Metello laudi datum est hodieque est et semper erit maximae maximae ψϚ , ed. V : maxime cett. gloriae? quem, ut potes ex multis audire qui tum adfuerunt, constat constat hoc loco hab. TEa, post viris cett. invitissimis invitissimis E, ed. V : invictissimis cett. viris bonis cessisse, nec fuisse dubium quin contentione et armis superior posset esse. ergo ille cum suum, non cum non cum non Karsten senatus factum defenderet, cum perseverantiam sententiae suae, non salutem rei publicae retinuisset, tamen ob illam constantiam constantiam b 2 ψ 2 , Angelius : causam Klotz : om. cett. , quod quod TE : quo cett. illud voluntarium volnus accepit, iustissimos omnium Metellorum et clarissimos triumphos gloria et gloriam et Garatoni : gloriae codd. laude superavit, quod et illos ipsos improbissimos civis interfici noluit voluit Ta Σ bk et ne quis bonus interiret in eadem caede providit; ego tantis periculis propositis cum, si victus essem, interitus rei publicae, si vicissem, infinita dimicatio pararetur, committerem ut idem perditor rei publicae nominarer qui servator fuissem? mortem me timuisse dicis. ego vero ne immortalitatem quidem contra rem publicam accipiendam putarem, nedum emori cum pernicie rei publicae vellem. nam qui pro re publica vitam ediderunt ediderunt TEa : dediderunt (dederunt Ϛ ) cett. —licet me desipere dicatis—numquam me hercule eos mortem potius quam immortalitatem adsecutos putavi. ego vero si tum illorum impiorum ferro ac manu concidissem, in perpetuum res publica civile praesidium salutis suae perdidisset. quin etiam si me vis aliqua morbi aut natura ipsa consumpsisset, tamen auxilia posteritatis essent imminuta, quod peremptum esset mea morte id exemplum qualis futurus in me restituendo restituendo Garatoni : retinendo codd. fuisset senatus populusque Romanus. an , si umquam vitae cupiditas in me in me hoc loco hab. TE, ante vitae cett. fuisset, ego mense Decembri mei consulatus omnium parricidarum tela commossem commovissem E ? quae, si xx quiessem dies quiessem dies quidem dies essent E viginti TE , in aliorum vigiliam vigiliam iugulum ψ 2 k consulum recidissent. quam ob rem, si vitae cupiditas contra rem publicam est turpis, certe multo mortis cupiditas mea turpior fuisset cum pernicie civitatis.