sed ea res, iudices, haud scio an plus mihi profuerit quaman pluris mihi fuerit quam Schol. si mihi tum essent omnes gratulatigratulati TE, Schol.: congratulati cett.. nam postea quam sensi populi Romanipopuli R. c: p. R. TEa: populum R. cett. auris hebetiores, oculos autem esseautem esse TE: om. cett. acris atque acutosacutos TEa: acutos habere cett., destiti quid de me audituri essent homines cogitare; feci ut postea cotidie praesentem me viderent, habitavi in oculis, pressi forumforum Pantagathus: eorum codd.; neminem a congressu meo neque ianitor meus neque somnus absterruit. ecquidecquid ed. Gryph.: et quid codd.: sed quid Lambinus ego dicam de occupatis meis temporibus, cui fuerit ne otium quidem umquamne otium (negocium a) quidem umquam TEa: negotium (quidem add. bϚ) nunquam cett. otiosum? nam quas tu commemoras, Cassi, legere te solere orationes, cum otiosus sis, has ego scripsi ludisludis TEaψ2: rudis cett. et feriisferiis TE: ferus cett., ne omnino umquam essem otiosus. etenim M. Catonis illud quod in principio scripsit Originum suarumquod ... suarumfort. delendum (colon numero caret) semper magnificum et praeclarum putavi, clarorum virorumvirorum hominum TE (contra Schol.) atque magnorum non minus oti quam negoti rationem exstare oportere. itaqueitaque TEc2: ita cett. si quam habeo laudem, quae quanta sit nescio, parta Romae est, quaesita in foro; meaque privata consilia publici quoque casus comprobaverunt, ut etiam summa res publica mihi domi fuerit gerenda et urbs in urbe servanda.

eadem igitur, Cassi, via munita Laterensi est, idem virtutivirtuti TE: virtutis cett. cursus ad gloriam, hoc facilior fortasse quod ego huc a me ortus et per me nixus ascendi, istiusistius om. T egregia virtus adiuvabitur commendatione maiorum.

sed ut redeam ad Plancium, numquam ex urbe is afuitis afuit Garatoni: isfuit T: abfuit cett. nisi sorteforte bpχϚ, lege, necessitate; non valuit rebus isdem quibus fortasse non nulli, at valuit adsiduitatevaluit ... adsiduitate om. T, valuit observandisadservandis TE: servandis cett.: corr. Naugerius (2) amicis, valuit liberalitate; fuit in oculisfuit in oculis fuit T, petivit, eaea TE: om. cett. est usus ratione vitaevitae TE: om. cett. sunt hoc loco hab. TE, post consec. b2kχ, om. cett. qua minima invidia novi homines plurimi sunt eosdem honores consecuti.

nam quod ais, Cassi, non plus me Plancio debere quam bonis omnibus, quod eis aeque mea salus cara fuerit, ego me debere bonis omnibus fateor. sed etiam eiii TϚ: hi cett. quibus ego debeo boni viri et cives comitiis aediliciis aliquid se meo nomine Plancio deberePlancio debere TE: debere Plancio cett. dicebant. verum fac me multis debere et in eisiis T: his cett. Plancio; utrum igitur me conturbare oportet, an ceteris, cum cuiusque dies venerit, hochoc huic Wunder nomen quod urget nunc cum petitur dissolvere? quamquam dissimilis est pecuniae debitio et gratiae. nam qui pecuniam dissolvit, statim non habet id quod reddidit; qui autem debet, isis aes b1cχψ, ed. R retinet alienum; gratiam autem et qui refert habet, et qui habet inin om. Schol. eo ipso quod habet refert. neque ego nunc Plancio desinam debere, si hoc solvero, nec minus ei redderem voluntate ipsa, si hoc molestiae non accidisset.

quaeris a me, Cassi, quid pro fratre meo, qui mihi est carissimus, quid pro meis liberis, quibus nihil mihi potestmihi potest TE: potes mihi cett. esse iucundius, amplius quam quodquod TE: om. cett. pro Plancio facio facere possim, nec vides istorum ipsorum caritate ad huius salutem defendendam maxime stimulari me atque excitari. nam neque illis huius salute a quo meam sciunt esse defensam quicquam est optatius, et ego ipse numquam illos aspicio quin, cumcum TE: om. cett. per hunc me eisiis TE: his cett. conservatum esse meminerim, huius meritum in me recorder.

Opimium damnatum esse commemoras, servatorem ipsum rei publicae, Calidium adiungis, cuius lege Q. Metellus in civitatemcivitate T sit restitutus; reprehendis meas pro Plancio preces, quod nequeneque TE: nec cett. Opimius suo nomine liberatus sit neque Metellineque Metelli TE: nec Q. Metelli cett. Calidius. de Calidio tibi tantum respondeo quod ipse vidi, Q. Metellum Pium consulem praetoriis comitiis petente Q. Calidio populo Romano supplicasse, cum quidem non dubitaret et consul et homo nobilissimus patronum esse illumesse illum TE: illum esse cett. suum et familiaefamiliae TE: familiae suae cett. nobilissimae dicereducere T.

quo loco quaero ex te num id in iudicio Calidi putes quod ego in PlanciPlancio TbϚ facio, aut Metellum Pium, si Romae esse potuisset, aut patrem eius, si vixisset, non fuisse facturum. nam Opimi quidem calamitas utinam ex hominum memoria posset evelli! volnus illud rei publicae, dedecus huius imperi, turpitudo populi Romani, non iudicium putandum est. quam enim illi iudices, si iudices et non parricidae patriae nominandi sunt, graviorem potuerunt rei publicae infligere securim quam cum illum e civitate eiecerunteiecerunt om. T qui praetor finitimo, consul domestico bello rem publicam liberarat?