ΚΕΦ. Γ.

Εὐχαριστία περὶ τῆς κλήσεως.

Ἡμεῖς δὲ ὀφείλομεν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ πάντοτε περὶ ὑμῶν, ἀδελφοὶ ἠγαπημένοι ὑπὸ Κυρίου, ὅτι εἵλετο ὑμᾶς ὁ Θεὸς, ἀπ’ ἀρχῆς εἰς σωτηρίαν ἐν ἁγιασμῷ πνεύ- μάτος καὶ πίστει ἀληθείας.

Ιωάννου. Πῶς εἰς σωτηρίαν ἁγιάσας ἡμᾶς διὰ τοῦ Πνεύματος ; ταῦτα γὰρ ἡμῶν ἐστι τὰ συνεκτικὰ τῆς σωτηρίας, οὐδαμοῦ ἀπὸ ἔργων, οὐδὲ ἀπὸ κατορθωμάτων, ἀλλὰ διὰ πίστεως ἀληθείας· ἰδοὺ τὸ “ ἐν’’ πάλιν διά ἐστι· καὶ “ δι’ ἁγιασμοῦ “ Πνεύματος,’ φησίν.

Εἰς ὃ ἐκάλεσεν ἡμᾶς διὰ τοῦ εὐαγγελίου ἡμῶν, εἰς περιποίησιν δόξης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Οὐ μικρὸν καὶ τοῦτο· ἑαυτοῦ δόξαν τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἡγεῖται ὁ Χριστός· δόξα γὰρ τοῦ φιλανθρώπου τὸ πολλοὺς εἶναι τοὺς σωζομένους· ἄρα μέγας ὁ κόσμος ἡμῶν, εἰ οὕτως ἐφίεται τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ Πνεῦμα τὸἍγιον. διὰ τί οὐ πρότερον εἶπε τὴν πίστιν ; ὅτι καὶ μετὰ τὸν ἁγιασμὸν πολλῆς αὐτῆς ἔτι δεόμεθα, ὥστε μὴ παρασαλευθῆναι· ὅρα πῶς οὐδὲν αὐτῶν δείκνυσιν ὂν, ἀλλὰ τὸ πᾶν τοῦ Θεοῦ. “ εἰς ὃ ἐκάλεσεν ὑμᾶς,’’ φησὶ, “ διὰ “ τοῦ εὐαγγελίου ἡμῶν, εἰς περιποίησιν δόξης τοῦ Κυρίου ἡμῶν “ Ἰησοῦ Χριστοῦ.’’

Ἄρα οὖν, ἀδελφοὶ, στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς ἐδιδάχθητε, εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δι’ ἐπιστολῆς ἤμων.

Ἐντεῦθεν δῆλον ὅτι οὐ πάντα δι’ ἐπιστολῆς παρεδίδοσαν, ἀλλὰ καὶ ἀγράφως, ὁμοίως δὲ καὶ ταῦτα κἀκεῖνά ἐστιν ἀξιόπιστα.

Αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἡμῶν, ὁ ἀγαπήσας ἡμᾶς καὶ δοὺς παράκλησιν αἰώνιον καὶ ἐλπίδα ἀγαθὴν ἐν χάριτι, παρακα- λέσαι ὑμῶν τὰς καρδίας, καὶ στηρίξαι ὑμᾶς ἐν παντὶ λόγῳ καὶ ἔργω ἀγαθῷ.

Πἀλιν εὐχὴ μετὰ τὴν παραίνεσιν· τοῦτο γάρ ἐστιν ὄντως βοηθεῖν. ποῦ δὲ νῦν εἰσιν οἱ τὸν Υἱὸν ἐλαττοῦντες, ἐπειδὴ μετὰ τὸν Πατέρα ἐν τῇ χάριτι τοῦ λουτροῦ ὀνομάζεται ; ἰδοὺ γὰρ ἐνταῦθα τοὐναντίον ἐστίν. “ ὁ ἀγαπήσας ἡμᾶς,’’ φησὶ, “ καὶ δοὺς παρά “ κλῆσιν αἰώνιον·” ποίαν δὴ ταύτην ; τὴν ἐλπίδα τῶν μελλόντων. ὅρα πῶς ἐν τάξει εὐχῆς διανίστησιν αὐτῶν τὴν διάνοιαν, τὰ τῆς κηδεμονίας τοῦ Θεοῦ τῆς ἀφάτου τιθεὶς ἐνέχυρα καὶ τεκμήρια. “ παρακαλέσαι ὑμῶν τὰς καρδίας, ἐν παντὶ ἔργῳ καὶ λόγῳ ἀγαθῷ,’’ τουτέστι, διὰ παντὸς ἔργου καὶ λόγου ἀγαθοῦ· Χριστιανῶν γὰρ αὕτη ἡ παράκλησις, τὸ ποιῆσαι τι χρηστὸν καὶ Θεῷ δοκοῦν. ἐγὼ τοίνυν, φησὶν, εἶπον· τὸ δὲ πᾶν τοῦ Θεοῦ ἐστι· στηρίξαι, βεβαιῶσαι, ὥστε μὴ σαλεύεσθαι, μηδὲ παρακλίνεσθαι· καὶ γὰρ καὶ ἡμῶν καὶ αὐτοῦ τοῦτό ἐστιν, ὥστε καὶ δογμάτων ἕνεκεν καὶ πρά- ξέων ἐστηρίχθαι· ψυχὴ γὰρ παρασαλεύεται, ὅταν μὴ πεπιστευκυῖα ᾖ, ὅτι ἔπι τι χρηστὸν ἅπαν τὸ τέλος.

ΚΕΦ. Δ.

Παράκλησις εὐχῆς ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἔργου.

Tὸ λοιπὸν, προσεύχεσθε, ἀδελφοὶ, περὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ τρέχῃ καὶ δοξάζηται, καθὼς καὶ πρὸς ὑμᾶς.

Οὐχ ἵνα μὴ κινδυνεύσῃ, εἰς τοῦτο γὰρ ἔκειτο, ἀλλ’ ἵνα ὁ λόγος τοῦ Κυρίου “ τρέχῃ καὶ δοξάζηται, καθὼς καὶ πρὸς ὑμᾶς.’’ καὶ μετ’ ἐγκωμίων ἡ αἴτησις, “ ἵνα ῥυσθῶμεν ἀπὸ τῶν ἀτόπων καὶ “ πονηρῶν ἀνθρώπων· οὐ γὰρ πάντων ἡ πίστις.’’ οὐ τοῦτο δηλοῦντός ἐστι τοὺς αὐτοῦ κινδύνους, ἀλλὰ περὶ τῶν ἀνθισταμένων καὶ μαχομένων τοῖς δόγμασι λέγει, καὶ ἐμποδιζόντων τῷ λόγῳ, οἷος ἦν Ἀλέξανδρος ὁ χαλκεύς· τοῦτο γὰρ ᾐνίξατο εἰπὼν, “ οὐ γὰρ πάντων “ ἡ πίστις,’’ τουτέστι, εἰσὶ τοιοῦτοι οἷς δέδοται, ὡς ἃν περὶ κλή- ῥοῦ ἔλεγε πατρικοῦ, ὅτι οὐ πάντων ἐστὶ τὸ στρατεύεσθαι ἐν τοῖς βασιλείοις· ἅμα δὲ καὶ διανίστησιν αὐτοὺς ἤδη τοσαύτην ἔχοντας παρρησίαν, ὡς δύνασθαι τὸν διδάσκαλον κινδύνων ἀπαλλάττειν καὶ ἐξευμαρίζειν αὐτῷ τὸ κήρυγμα.

Πιστὸς ’δε ἐστιν ὁ Κύριος, ὃς στηρίξει ὑμᾶς καὶ φυ- λάξει ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. πεποίθαμεν δὲ ἐν Κυρίῳ ἐφ’ ὑμᾶς, ὅτι ἃ παραγγέλλομεν καὶ ποιεῖτε καὶ ποιήσετε. ὁ δὲ Θεὸς κατευθύναι ὑμῶν τὰς καρδίας εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ καὶ εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ Χριστοῦ.

Μεγάλα δύναται ἡ εὐχὴ ὑπὲρ ἡμῶν, ὅταν καὶ ἡμεῖς ἐργαζώμεθα. διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος εὐχόμενος ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ πάλιν τὸ ἀξιόπιστον θεὶς ἀπὸ τῆς ἐπαγγελίας, φησὶν, “ ποστὸς δέ ἐστιν ὁ Κύριος ὃς “ στηρίξει ὑμᾶς καὶ φυλάξει ἀπὸ τοῦ πονηροῦ.’’ εἰ γὰρ εἵλετο ὑμᾶς εἰς σωτηρίαν, οὐ ψεύδεται, οὐδὲ ἀφίησιν ἀπολέσθαι, ἵνα μὴ διὰ τούτων εἰς ῥᾳθυμίαν ἀγάγῃ, καὶ τὸ πᾶν νομίσαντες εἶναι τοῦ Θεοῦ καθεύδωσιν. ὅρα πῶς καὶ τὴν ἀπ’ αὐτῶν συνεργίαν ἀπαιτεῖ λέγων· “ πεποίθαμεν δὲ ἐν Κυρίῳ ἐφ’ ὑμᾶς, ὅτι ἃ παραγγέλλομεν, καὶ “ ποιεῖτε καὶ ποιήσετε·’’ καλῶς δὲ καὶ τὸ “ πεποίθαμεν ἐν Κυρίῳ’’ τέθεικε, τουτέστι, τῇ φιλανθρωπίᾳ αὐτοῦ πιστεύομεν. πάλιν αὐτοὺς καθαιρεῖ τὸ πᾶν ἀναρτῶν ἐκεῖ· προσέθηκε δὲ καὶ τὸ “ ἐφ’ ὑμᾶς, “ ὅτι ἃ παρηγγείλαμεν ποιεῖτε καὶ ποιήσετε·’’ ἐγκωμιάζει δὲ πάλιν αὐτοὺς, καὶ εὔχεται τὴν κηδεμονίαν αὐτοῦ δεικνύς· ἐπειδὴ γὰρ μέλλει ἐμβαίνειν εἰς ἐπιτίμησιν, τούτοις αὐτῶν προλεαίνει τὰςδιανοιας· “ ὁ δὲ Κύριος κατευθύναι ὑμῶν,’’ φησὶ, “ τὰς καρποντα “ δίας εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ·’’ πολλὰ γάρ εἰσι τὰ παρεκτρέποντα τῆς ἀγάπης· “ καὶ εἰς τὴν ὑπομονὴν, φησὶ, τοῦ Χριστοῦ, ἵνα ὑπομείνωμεν ὡς ἐκεῖνος ὑπέμεινεν, ἢ ἵνα ἐκεῖνα πράττωμεν, ἣ καὶ ἵνα μεθ’ ὑπομονῆς ἀναμείνωμεν αὐτὸν, τουτέστιν, ἐμπαράσκευοι ὦμεν. ἐπειδὴ γὰρ πολλὰ ἐπηγγείλατο, καὶ αὐτὸς ἔρχεται κρίναι ζῶντας καὶ νεκροὺς, ἵνα ἀναμένωμεν αὐτὸν καὶ ὑπομένωμεν, ἔνθα δὲ ἂν ὑπομονὴν λέγῃ, πάντως θλῖψιν αἰνίττεται· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἀγαπᾷν τὸν Θεὸν καὶ ὑπομένειν.

ΚΕΦ. Ε.

Προτροπὴ ἐργασίας καὶ παραιτήσεως τῶν ὀργῶν καὶ περιέργων.

Παραγγέλλομεν δὲ ὑμῖν, ἀδελφοὶ, ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, στέλλεσθαι ὑμᾶς ἀπὸ παντὸς ἀδελφοῦ ἀτάκτως περιπατοῦντος, καὶ μὴ τὴν παράδοσιν ἣν παρέλαβεν παρ’ ἡμῶν.

Τουτέστιν, οὐχ ἡμεῖς ταῦτα λέγομεν, ἀλλ’ ὁ Χριστός· “ ἐν “ ὀνόματι γάρ’ φησὶ, “ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ,’’ ἀντὶ τοῦ διὰ τοῦ Χριστοῦ, τὸ φοβερὸν τῆς παραγγελίας δεικνύς· οὐκ ἄρα ὁ Χριστὸς προσέταξεν ἀργεῖν οὐδαμοῦ· “ στέλλεσθαι ὑμᾶς, “ φησὶν, ἀπὸ παντὸς ἀδελφοῦ·’’ μή μοι τὸν πλούσιον εἴπῃς, μή μοι τὸν πένητα, μή μοι τὸν ἅγιον· τοῦτο ἀταξίας ἐστί· “ περι- “ πατοῦντος,’’ φησὶ, “ τουτέστι βιοῦντος· “ καὶ μὴ κατὰ τὴν “ παράδοσιν ἣν παρέλαβε παρ’ ἡμῶν·’’ παράδοσιν, τὴν διὰ τῶν ἔργων, φησὶ, καὶ κυρίως ἀεὶ ταύτην λέγει παράδοσιν.

Αὐτοὶ γὰρ οἴδατε πῶς δεῖ μιμεῖσθαι ἡμᾶς, ὅτι οὐκ ἠτακτήσαμεν ἐν ὑμῖν· οὐδὲ δωρεὰν ἄρτον ἐφάγομεν πάρα τινος.

Καί τοι εἰ καὶ ἔφαγον, οὐκ ἦν δωρεάν· “ ἄξιος γάρ’ φησὶν, “ ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ.’’

Αλλ᾿ ἐν κόπῳ καὶ μόχθῳ, νύκτα καὶ ἡμέραν ἐργαζόμενοι, πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαι τινὰ ὑμῶν· οὐχ ὅτι οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἵνα ἑαυτοὺς τύπον δῶμεν ὑμῖν, εἰς τὸ μιμεῖσθαι ἡμᾶς. καὶ γὰρ ὅτε ἦμεν πρὸς ὑμᾶς, τοῦτο παρηγγέλλομεν ὑμῖν, ὅτι εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω.

Ὅρα πῶς ἐν μὲν τῇ προτέρᾳ Ἐπιστολῇ προσηνέστερον πῶς περὶ τούτων διαλέγεται, ὡς ὅταν λέγῃ, “ παρακαλοῦμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελ- “ φοὶ, περισσεύειν μᾶλλον ἢ φιλοτιμεῖσθαι,“ καὶ οὐδαμοῦ παραγγελλομεν, οὐδὲ ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅπερ ἦν φοβερὸν καὶ κίνδυνον ἔχον, ἀλλὰ “ περισσεύειν καὶ φιλοτι- “ μεῖσθαι,’’ ὃ ἢν εἰς ἀρετὴν προτρέποντος, “ ἵνα εὐσχημόνως,’’ φησὶ, “ περιπατῆτε.’’ ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον, ἀλλ’, “ εἴ τις “ οὐ θέλει ἐργάζεσθαι,’’ φησὶ, “ μηδὲ ἐσθιέτω,’’ εἰ γὰρ Παῦλος ἀνάγκην οὐκ ἔχων, ἀλλ’ ἐξουσίαν ἔχων ἀργεῖν, καὶ τηλικοῦτον ἔργον ἀναδεδεγμένος, ὅμως εἰργάζετο, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ νύκτα καὶ ἡμέραν, ὥστε δύνασθαι καὶ ἑτέροις ἐπικουρεῖν, πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄλλους ἐχρῆν τοῦτο ποιεῖν.

Ἀκούομεν γὰρ τινὰς περιπατοῦντας ἐν ὑμῖν ἀτάκτως, μηδὲν ἐργαζομένους, ἀλλὰ περιεργαζομένους.

τοῦτο ἐνταῦθα, ἐκεῖ δὲ ἐν τῇ προτέρᾳ, “ ἵνα εὐσχημόνως,’’ φησὶ, “ περιπατῆτε πρὸς τοὺς ἔξω·’’ τίνος ἕνεκεν ; ἴσως οὐδὲν οὐδέπω τοιοῦτον ἦν, καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ παραινῶν ἔλεγε· “ μα- “ Κάριον μᾶλλόν ἐστι διδόναι ἢ λαμβάνειν·’’ τὸ δὲ “ εὐσχημόνως “ περιπατεῖτε,’’ οὐ περὶ ἀταξίας ἐστί· διὸ καὶ ἐπήγαγεν, “ ἵνα “ μηδενὸς χρείαν ἔχητε,” ἐνταῦθα δὲ καὶ ἑτέραν ἀνάγκην τίθησιν, ὥστε τὸ καλὸν ποιεῖν καὶ ἀγαθὸν πρὸς πάντας· προιὼν γὰρ, φησὶ, “ μὴ ἐκκακήσητε τὸ καλὸν ποιοῦντες’’ πάντως γὰρ τὸν ἀργοῦντα καὶ δυνάμενον ἐργάζεσθαι ἀνάγκη περίεργον εἶναι· ἡ δὲ ἐλεημοσύνη ἐκείνοις δέδοται μόνοις τοῖς οὐκ ἰσχύουσιν ἐκ τῆς τῶν χειρῶν ἐργασίας ἐπαρκέσαι ἑαυτοῖς ἢ τοῖς διδάσκουσι, καὶ τὸ πᾶν ἀπη- σχολημένοις εἰς τὸν τῆς διδασκαλίας λόγον· τὸ δὲ εὔχεσθαι καὶ νηστεύειν ἀργοῦντα οὐκ ἔστιν ἔργον χειρῶν· ἐργασίαν γὰρ ἐνταῦθά φησι τὴν διὰ τῶν χειρῶν.

τοῖς δὲ τοιούτοις παραγγέλλομεν καὶ παρακαλοῦμεν ἐν Κυρίῳ Ἰησοῦ Χριστῷ.

Ἐπειδὴ σφόδρα καθήψατο, προσηνέστερον ποιῆσαι βουλόμενος τὸν λόγον, ἐπήγαγε, “ διὰ τοῦ Κυρίου·’’ πάλιν τὸ ἀξιόπιστον καὶ φοβερόν.

Ἵνα μεθ’ ἡσυχίας ἐργαζόμενοι, τὸν ἑαυτῶν ἄρτον ἐσθί- ωσιν.

Ἀμφότερα ἀπαιτεῖ, καὶ τὸ ἐν ἡσυχίᾳ εἶναι, καὶ τὸ ἐργάζεσθαι· “ τὸν ἑαυτῶν ἄρτον,’’ φησὶν, “ ἐσθίωσιν,” μὴ τὸν ἀλλότριον.

Ὑμεῖς δὲ, ἀδελφοὶ, μὴ ἐκκακήσητε τὸ καλὸν ποι- ουντες.

Ὅρα πῶς εὐθέως κατεκλάσθη τὰ σπλάγχνα τὰ πατρικά· οὐκ ἴσχυσε περαιτέρω τὴν ἐπιτίμησιν προσαγαγεῖν, ἀλλὰ πάλιν αύτοὺς ἠλέησε, καὶ ὅρα μεθ᾿ ὅσης συνέσεως· οὐκ εἶπε, πλὴν συγγινώσκετε ἑαυτοῖς ἕως ἃν διορθώσωνται, ἀλλὰ τί ; ὑμεῖς δὲ τὸ καλὸν ποιοῦντες, μὴ ἐκκακήσητε· στέλλεσθε μὲν, φησὶν, ἀπ’ αὐτῶν, καὶ ἐπιτιμᾶτε αὐτοῖς, μὴ μὴν περιίδητε λιμῷ διαφθαρέντας· τίς οὖν, φησὶν, ἔχων τὴν παρ’ ἡμῶν ἀφθονίαν ἐπιμένῃ ἀργῶν, ἐπὶ τούτου φάρμακον προσηνὲς, φησὶν, ὅτι στέλλεσθε ἀπ’ αὐτοῦ, τουτέστι, μὴ μεταδίδοτε αὐτῷ παρρησίας, ἐνδείκνυσθε ὅτι ὀργίζεσθε, οὐ μικρὸν τοῦτο· τοιαύτη γὰρ ἡ πρὸς τὸν ἀδελφὸν γίνεται ἐπιτίμησις, εἴ γε ὄντως διορθῶσαι βουλόμεθα, οὐκ ἀγνοοῦμεν τοὺς τρόπους τῆς ἐπιτιμήσεως· εἰπὲ γάρ μοι, εἰ σαρκικὸν εἶχες ἀδελφὸν, ἆρα ἃν περιεῖδες αὐτὸν λιμῷ τηκόμενον ; οὐκ ἔγωγε οἰμαι, ἀλλ’ ἴσως καὶ ἐρρύθμισας αὐτόν.

Εἰ δέ τις οὐχ ὑπακούει τῷ λόγῳ ἡμῶν διὰ τῆς ἐπι- στολῆς.

Οὐκ εἶπεν ὁ παρακούων ἐμοῦ παρακούει, ἀλλὰ “ τοῦτον σημει- “ οὐ μικρὰ παίδευσις αὕτη· “μὴσυναμίγνυσθε αὐτῷ· εἰτα δείσας, μὴ τοῦτο αὐτὸ ἐκκόψῃ αὐτὸν τῆς ἀδελφότητος, ἐπήγαγε,

Καὶ μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ἀδελφόν.

Διὰ τούτου δεικνὺς ἀμφότερα, ὅτι καὶ μεγάλην ὥρισε κατ’ αὐτοῦ τιμωρίαν, τὸ τῆς παρρησίας αὐτὸν ἀπεστερῆσθαι· εἰ γὰρ καὶ τὸ εἶναι μετὰ πολλῶν λαμβάνοντα αἰσχύνης ἄξιον, ὅταν καὶ ἐπιτιμῶντες παρέχοιεν καὶ στέλλονται, πόσου ὀνείδους τοῦτο ;

ΚΕΦ. ς.

Εὐχή περὶ εἰρήνης τῆς παρὰ Θεοῦ.

Αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος τῆς εἰρήνης δῴη ὑμῖν τὴν εἰρήνην διὰ παντὸς ἐν παντὶ τρόπῳ.

Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τούτων εἰκὸς μάχας γίνεσθαι, ἐκείνων τε τραχυτέρων γινομένων, τούτων τε οὐκέτι ὁμοίως τοῖς τοιούτοις παρεχόντων, εἰκότως τοῦτο ἐπηύξατο νῦν· τί δέ ἐστι “ ἐν παντί “ ὥστε μηδαμόθεν ἔχειν φιλονεικίας ἀφορμήν· πανταχοῦ γὰρ εἰρήνη κάλον.

Ὁ Κύριος μετὰ πάντων ὑμῶν. ὁ ἀσπασμὸς τῆ ἐμῇ χειρὶ Παύλου· ὅ ἐστι σημεῖον ἐν πάση ἐπιστολῇ· οὕτως γράφω· ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πάντων ὑμῶν. ἀμήν.

τοῦτο λέγει γράφειν ἐν πάσῃ ἐπιστολὴ, ὥστε μηδενὶ ἐξεῖναι παραποιεῖν αὐτὰς, τῆς ὑπογραφῆς ὥσπερ τεκμηρίου κειμένου μεγάλου. ἀσπασμὸν δὲ καλεῖ τὴν εὐχὴν, δεικνὺς ὅτι πάντα πνευματικὰ ἔπραττον τότε, καὶ ὅτε ἀσπάσασθαι ἔδει, μετὰ κέρδους τὸ πρᾶγμα ἦν, καὶ εὐχὴ ἦν, οὐχ ἁπλῶς φιλίας σύμβολον· ἀπὸ τούτου ἤρχετο καὶ εἰς αὐτὸ ἔληγε, περιφράττων τειχίοις μεγάλοις τὰ λεγόμενα ἑκατέρωθεν.

* τριὰς * μονὰς * ἐλέησον *

τῶν εἰς τὴν πρὸς Θεσσαλονικεῖς Ἐπιστολὴν β' ἐξηγητικῶν ἐκλογῶν τόμος α΄

SUPPLEMENTUM ET VARIETAS LECTIONIS Ε COD. BODL. AUCT. T. I. 7 COLL. CUM ŒCUM. ED. PARIS. 1631.ΕΡ. AD GAL. I. 8.

ἣ Ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ] ἐπειδὴ καὶ οἱ ἱερεῖς ἄγγελοι καλοῦνται, διὰ τοῦτο ἐπήγαγεν “ ἐξ οὐρανοῦ.’’

Ρ. 7 20 B. εἰ γὰρ ἐβουλόμην. mox ἃν εἰχόμην.

721 C. ἣ προέκοπτον ἐν τ. πορθ. D. προέκοπτον μέν.

Ib. διὰ κενοδοξίαν—πῶς ἄρτι νῦν—ὑπὸ Χρ. παρελ.

722 Α. μητρὸς αὐτοῦ, om. αὐτ’.

725 C. ἀσφαλῶς λαλεῖ.—πῶς ἃν ἔμαθον.—ἀδελφὸν αὐτὸν τοῦ Κυρ. καλεῖ. D. καὶ γὰρ καὶ ἐκινδ.

724 B. ἐπῄνουν με ἣ ἐδόξαζον.

725 B. περιτομὴν κωλύοι. D. ἀποκαλ. φησὶν τοῦ Χρ.

726 Α. τουτέστιν ἀκρόβυστος ὁ Τῖτος.

727 B. ἐπὶ λοίμη. C. τίς δὲ αὐτοῦ ἡ ἀληθ.

728 Α. ἀπὸ δὲ τῶν δοκ. — οἷον εἴτε εὐαρ. — ἐρυθριάσῃ. B. ἄνω παραγέγραπται, ἐν τῷ πεντηκοστῷ ὀγδόῳ ἀριθμῷ.—κατὰ τοῦτο δέ μοι φησίν.—ἣ ἀφείλαντο.

729 D. ἑαυτοῖς ἐποιήσαντο.

730 D. τὸν διδάσκαλον αὐτῶν.

731 B. τῶν ἐκ περιτομψ πιστῶν. Schol. quod inc. ὡς εἴγε τὸ ἀληθὲς ŒŒcumenio tribuit Cod.—C. ἐναγαγόντος.

732 Α. οἶδας δέ τι παρ. Hoc Schol. teste Cod. est. B. δεδοικὼς αὐτοὺς, om. αὐτ.—ἀλλ᾿ ἵνα μὴ σκανδ.—ἵνα μὴ ἡ οἶκον. D. ταύτῃ καὶ τὸ οὐκ ὀρθ.

733 Α. μονονότι οὐ φανερῶς. τοῦτο γὰρ παρασκευάζει. B. ἵνα δείξῃ.—ἀντὶ τοῦ ἄνωθεν τοῦτο καὶ ἐκ προγόνων ὄντες.

734 Α. πῶς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγήν. D. τοῦ εὐαγγελίου.

735 Α. φυλάξω τὸν νομ.

736 B. ἀποδείξας. ἀλλὰ παρὰ Χριστοῦ δεδ. — σύγκρισιν— ποιούμενος διδάσκει.

737 Α. Θεοδωρήτου. πνεῦμα τὴν χάριν ἐκάλεσεν. B. ἐστιν ἐργαζ. δὺν. ποιεῖ ; ἢ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ; εὔδη- λον ὅτι διὰ ταύτην.

καθὼς Ἀβραὰμ ἐπίστευσεν τῷ Θεῷ] μάλιστα μὲν, φησὶν ἐξ ὧν ἐπετελέσατε σημείων. D. καὶ ταύτῃ μάλιστα om. μάλ’.

739 Α. ἡ δικαιοῦσα. — Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν] οὐκ ἐκ τῶν ἐντολῶν ἐξηγόρασεν ἡμᾶς, οὐδὲ ἐκ τῶν δικαιωμάτων· ἀλλ’ ἐκ τοῦ νόμου ἐξηγόρασεν ἡμᾶς· ἵνα ἡμᾶς ἐλευθερώσῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, καὶ μὴ ὦμεν ὑποκείμενοι περιτομῇ καὶ σαββάτοις καὶ τοῖς ἄλλοις ἃ οὐκ ἔστιν ἐντολὴ ἀλλὰ νόμος.

740 D. νῦν καὶ ἀπὸ ’ν. — ἀνοήτους ἄνω καλ’. — ὅρα τί θέλεται διὰ τοῦ ὑποδ. τῆς διαθ. κατασκ.

ὁ μετὰ ἔτη τετρακόσια] ΙΩΛ́ΝΝΩΥ. ὅπως ἀριθμοῦνται οἱ χρόνοι ἀρχόμενοι ἀπὸ οἐ ἔτους Ἀβραὰμ ἕως ρ΄ ἔτη κε . τοῦ Ἰσαὰκ ἔτη ξ . τοῦ Ἰακὼβ ἔτη γα . τοῦ Ιωσὼφ ἔτη ρι . τῆς ἐν Αἰγύπτῳ παροικίας ἔτη ρμδ . ὅμου ἔτη υλ.

742 B. ὅτι καὶ πρώην τὸν νόμον. C. ἀλλ’ ἑνὶ μόνῳ ἐμεσ. — οἷος ὁ Μώσης. D. τῇ πρὸς ἑκάτερα.

744 B. προεκάθηρεν. B. τὸ ἐνευλογτͅθήσονται.

745 B. ΟI’ΚΩΥMΕΝ1́οΥ. Ἐδήλωσεν ὅτι ἄνωθεν· προοδοποιῶν δηλαδὴ om. δῆλ’. C. τῇ ἀφέσει προσδραμεῖν. — καὶ τὰ ὑπ’ ἐκείνου.

746 C. τὸ ἓν εἶναι ἔχομεν.

747 B. ἐγκρατὴς εἶναι—διὰ τὸ εἶναι πάλιν νήπιοι. C. ὑπο- τεταγμενα

738 Α. Οἰκουμενίου. Ἐν τάξει τῶν ἐπιτρόπων καὶ μῶν· — οὐκ οὑν ὡς οἴμαι·

749 Α. ἀπελάβομεν. D. τὸν Θεὸν εὕρατε.

Ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα] Ὅρα ὅτι κοινὸν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα.

Ὥστε οὐκέτι ει’͂ δοῦλος] οὕτω γὰρ ὑπὸ νόμον ἐγένετο ὅτι καὶ περιετμήθη ἵνα φησὶ τοὺς ὑπὸ νόμον ὄντας καὶ τὴν κατάραν αὐτοῦ ἐξαγοράσῃ τῷ τε σταυρῷ καὶ τὸ ὅλως ὑπὸ νόμον γενέσθαι.

750 Α. ἀλλ’ αὐτὸς ὑμᾶς ἐν πλάνῃ. B. καὶ ἄστρον λαμπρότερον; C. γεγένηται κόπος.

751 B. ἐπεδείξασθε, διεπτύσατέ μου.

οὐδὲ ἐξεπτύσατε] οὐ διεπτύσατε φησὶν, ὁρῶντές με τοιαῦτα πάσχοντα·

τίς οὖν ἢν ὁ μακαρισμὸς ὑμῶν ;] τὸ τίς ἀντὶ τοῦ ποῦ τέθεικεν. ποῦ οὐν τὰ ζηλωτὰ τῆς πίστεως κατορθώματα.

752 B. ὥστε ἐκβάλαι. D. γεννήσεως ἐνδεᾶ.

Οἰκουμενίου. Οὐκ ἐπ’ ἀγαθῷ in marg.

753 C. Θεοδωρίτου. τῶν μὲν τὴν ἐκτροπήν. haec in marg.

Γέγραπται γὰρ ὅτι Ἀβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν] Ὡραῖόν τι κατασκευάζει· εἰ βούλεσθε, φησὶ, τοῦ νόμου ἔχεσθαι, ἀπόστητε ἀπό τε τοῦ νόμου, οὕτως γὰρ αὐτῷ πεισθήσεσθε· τοῦτο ὁ νόμος φησὶν αὐτός.—ὅρα δὲ αὐτοῦ τὴν

754 C. ὁ δὲ σαάκ. D. τοῦτο γάρ ἐστιν ἀλληγορία. ἀντὶ του καὶ ἑτέρως νοουμ.

755 B. τοῦ νόμου τίκτειν. C. ἅπτεται, γειτνιᾷ.

756. τὴν ἐποψίαν τοῦ Θεοῦ.

758 D. οἱ τοιοῦτοι ἐπιτιθέασιν—ἀνάγκην ἔχει.

759 Α. ἐκ χάριτος μὲν σώζεσθαι. ἡγήσασθαι τὴν πρὸ τῆς πίστ’.

760 C. Θεολορίυου. εἴθε καὶ τέλεον hoc Sch. in marg.

761 Α. καὶ ταῖς σαρκικαῖς ἔπιθ’. καὶ τρέψητέ φησιν, εἰς τὸ δοῦναι τουτέστιν χώραν ταῖς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαις.—ἐλαφρότερόν τε. B. πληροῦτε τὸν νόμον.

Ἡ γὰρ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος] Ἰωάννου. Οἰδεν σάρκα καλεῖν οὐ τὴν τοῦ σώματος φύσιν ἀλλὰ τὴν πονηρὰν προαίρεσιν· ὡς ὅταν λέγῃ “ ὑμεῖς οὐκ ἔστε ἐν σαρκὶ ἀλλ’ ἐν πνεύματι· καὶ πάλιν “ οἵδε ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι “ οὐ δύνανται.’’ σάρκα ἐνταῦθα τὸν λογισμὸν τὸν γεώδη καλῶν τὸν ῥάθυμον καὶ ἠμελημένον. τοῦτο δὲ οὐ σώματος κατηγορία, ἀλλὰ ῥαθύμου ψυχῆς ἔγκλημα. ὄργανον γάρ ἐστιν ἡ σάρξ. εἰ δὲ ἀπὸ τῆς προσηγορίας διαβάλλειν ἐπιχειρεῖς, ὄρα σοι καὶ τῆς ψυχῆς κατηγορεῖν. καὶ γὰρ ψυχικὸς ἄνθρωπος λέγεται ὁ τῆς ἀληθείας ἐστερημένος. οὕτως ἡ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός. ταῦτα δὲ ἀντίκειται περὶ δύο λογισμῶν· οὗτοι γὰρ ἀλλήλοις ἀντίκεινται, ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία· οὐ ψύχη καὶ σῶμα.

762 D. πνεῦμα δὲ καλεῖ.—ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.

οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν] Κυρίλλου. Νοητῷ θανατῷ δηλονότι παραδεδώκασι διὰ τὸ μὴ ἀνέχεσθαι κατὰ σάρκα

764 D. κατὰ τοῦτο γίνεται πλήρωσις—ἥτις ἐστι πληρωτικὴ του νόμου.

765 C κἂν ἀξιάγαστον εὕρῃς.

766 D. Οἰκουμενίου. Ἐπὶ μὲν τῶν αἰσθητῶν σπερμάτων.

767 Α. τῆς ἀγαθῆς ἐργασίας. D. καὶ περιτετμη- περιτετμημενους.

768 B. οὐ χαλεπόν τι ἀπηύξ. D. ὁ ὁρῶν Θεόν.—ἢ ἀφαιρεῖν.

ΕΡ. AD ΕΡΗΕS.

Ed. Vol. II. p. I. B. τὸ “ διὰ’’ ἐνταῦθα ἐπὶ Πατρὸς εἴρηται.

Ρ. 2 Α. ὅτι κοσμ. ἀνθρ. καὶ πιστοὺς ἁγίους προσαγ.

4 Α. εὔλογ’. ἡμᾶς Θεὸς καὶ Πατήρ. θ. καὶ Π. om. Cod. B. ἐξείλετο ἡμᾶς φ.

5 Α. ἐπιθυμήσει γάρ φησιν.

6 B. ἀνακεφαλαιώσασθαι] Οἰκουμενίου. τὴν σύντομον τῶν πραγμάτων μεταβολὴν ἀνακεφαλαίωσιν καλεῖ. διὰ γὰρ τῆς κατὰ τὸν δεσπότην Χριστὸν οἰκονομίας, καὶ τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις ἀνίσταται καὶ τὴν ἀφθαρσίαν ἐνδύεται, καὶ ἡ ὁρωμένη κτίσις τῆς φθορᾶς ἐλευθερουμένη, τεύξεται τῆς ἀφθαρσίας, καὶ τῶν ἀοράτων οἱ δῆμοι ἐν εὐφροσύνῃ διατελέσουσιν, ἐπειδὴ ἀπέδρα ὀδύνη καὶ λύπη καὶ στεναγμός. hæc in marg.

ἐν αὐτῷ] πάλιν τὸ ἐν αὐτῶ, τουτέστιν δι’ αὐτοῦ.

7 Α. μάλιστα δεδόξασται ὁ Θ.

οὐ παύομαι εὐχαριστῶν] τοῦτο δὲ ἐποίει οὐ μόνον πρὸς αὐτοὺς ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντας τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς.

9 C. καλεῖ καὶ υἱὸν δημιουρ.

11 D. μετὰ σάρκωσιν.

12 Α. τῇ δυνάμει.

13 Α. καθεὶς ἡμῶν.

14 B. Οἰκουμενίου. Σαφῶς ἡμᾶς ἐδίδαξεν. hæc in C. ἐν ἀερίοις διατρίβειν. D. In marg. Οἰκουμενίου. Ἰωάννου. Κυρίλλου. καὶ ἄρχων μέν φησιν.

15 Α. παρεδεχόμεθα. B. Οἰκουμενίου. Ὡσεὶ εἶπεν, καὶ σωματικῶς.

17 Α. οὐκ ἐπειδὴ ἐβούλετο.

18 D. τοῦτο οὖν ἦν φ.

20 Α. ἀλλ’ ἐκείνους καὶ ἡμᾶς ζεύξας εἰς τὴν ἑαυτοῦ πίστιν ἦγ’. C. ἣ τῇ πίστει ἧς αὐτὸς εἶπεν.

21 D. καὶ πάροικοι τῶν ἁγίων.

23 C. καὶ τὸ πηρῶσαι. D. ἣ δι’ ὀλίγου.

26 B. Γενναδίου. Οὐδὲ γὰρ αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἤνεσαν τὸ μυστήριον. Hoc Schol. in marg.

—λαος αὐτοῦ Ἰακὼβ. D. οὕτως ὁ Νύσης εἰς τὰ ἄσματα τῶν ἀσμάτων.

27 C. οὕτως ὑμᾶς ἠγάπ.

28 C. ὅσδε ἐκ τοῦδε.

31 B. παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα, ἡμῖν εἴη· διὰ τὴν σάρκα νοῶν.

32 Α. τὴν ἅλ’. τὴν Π. ὡς δι’ αὐτῆς δὺς. D. καὶ πάντα σύνεχον·

33 D. π. κληρονομίαν ἐπηγγείλατο.

34 Α. πόθεν ὁ δεῖνα μὲν μ. ὁ δεῖνα δὲ ἐλ.—μάλιστα ἐνῆγε— εἰ δωρεά ἐστι τὸ π. B. αὐτὸς ἐμμετρήσας. D. ἀντιδέδωκε τ. χάριν.—ἀκριβέστερον αἱ εὖθ’.

35 C. Οἰκουμενίου. Καὶ γὰρ καὶ γυμνῇ πάλαι τ. θεοτ.

36 B. τὸ φορτίον· τίς οὖν φθονήσειεν τῷ μεῖζον ἔχοντι φορτίον; ταῦτα δέ φ.—ποῦ οὖν Χρ. φθ. τῶν ἁγίων ἣ τῶν πιστῶν;

37 Α. δείκνυσι πάλαι τοῦτο πάθ’. αὐτ’.

38 Α. Οἰκουμενίου. Ὅρα τί κἀγὼ ἐνόμισα· οὔτε γὰρ ἐνόησα τὸ τοῦ μακαρίου Ἰωάννου ἔξει νοῆσαι.

39 B. καλῶς δὲ προστέθεικε ἐν ἀγάπῃ.

ἀπηλγηκότες] ἀπελπίσαντες in marg.

40 D. πρὸς εὕρεσιν τοῦ καλοῦ, εἰς τὸν παράνομον βίον ἐξωκείλαντες κ.

41 D. τὴν φύσιν ἐκάλεσεν.

παλαιὸν ἄνθρωπον] Ἰωάννησ τὰς ἀθεμίτους πράξεις. Hoc in marg.

42 Α. ἀποξεούσης.

43 Α. ὡς λέγοι τις.

44 B. Οἰκουμενίου. Ὥσπερ γὰρ δήλους ποιῶν ἡμᾶς.

46 C. εἶναι σπουδαίους. D. ὑφέστηκεν ὁ δ.

47 B. βίον· νῦν δὲ διὰ τοῦ Χριστοῦ φῶς γεγόνατε· φῶς λέγων τὸν ἐν ἀρετῇ καὶ ἐπιγνώσει Θεοῦ βίον. μὴ τοίνυν.

49 Α. ἐν ἁμαρτίαις ἄνθρωπον. B. καὶ πρὸ τῶν ὕμ’. D. ἄλλως αὐτῷ ἐπιλάμψῃ ὁ Χρ.

50 B. πλὴν τῶν διὰ τὸ κὴρ.

53 D. καὶ προσκολληθήσεται] Ὅτι γάρ ἐστι σὰρξ τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνὴ ἄκουε τοῦ Ἀδὰμ λέγοντος· “ τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν “ ὀστέων μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου.’’

55 C. ὡς παιδίοις νηπίως διαλέγεται.

56 Α. περὶ τροφῶν καὶ περὶ ἐνδύματος. B. “ ὅτι καὶ ὑμῶν “ αὐτῶν ὁ Κύριός ἐστιν ἐν οὐρανοῖς.’’

57 Α. πάντα διορθῶσαι. B. καὶ ἐγρηγόρσεως. D. ἡ δὲ ἀντίλεξις ἰδιωτικῶς.

58 Α. λαμπροὶ τοῖς τροπαίοις. B. Οἰκουμενίου.

59 C. περιφρ. εἰρηκώς.—ὧσπέρ ἐστι διὰ ρημ.

60 Α. καλῶς τὸ “ ἐν ἀνοίξει.’’

Epistolae ad Philip. major pars Comment. manca est in Cod. B. inc. ad Ed. Ρ. 100 Α. τὸ δὲ στοιχεῖν οἷον ἀρκεῖσθαι. C. μὴ πλεῖον ἣ ἔλαττον.

a Fors. τὴν τ. μακ. Ἰωάννου ἐξήγησιν in Edd. om. Ἰωάννου.

101 B. κακῶς φ. καὶ ἑτέρως ἤπερ ἐγώ.

102 C. καὶ τοῦτο ἡμῶν τὸ σῶμα, ποτὲ σῶμα δόξης ἦν.

103 C. κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ δύνασθαι αὐτὸν καὶ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα] ταύτην τὴν παραγραφὴν οὐκ ἔγραψα, πρὸς γὰρ τὸ ἀνωφελῆ εἶναι, καὶ αἱρετικοῦ ὑπῆρχεν.

104 C. Οἰκουμενίου. Ἐκ τούτου τινὲς ὑπενόησαν. D. ἔνθα ἀνατέθραπτο. εὐδόκιμος δέ τις ἦν.—σύμπραττε αὐτάς.

105 Α. ὅπερ μέγιστον ὂν εἶπεν ὁ Χριστός. C. πάλιν φησὶν ἐρῶ χ.—συμβαίνουσα αὐτῷ χαρά ἐστιν. D. ἐκπεπολεμῶσθαι.

107 B. Θεοῦ δὲ ὄντως μεθ’ ἡμῶν. D. ἐπειδὴ οἱ ἰδόντες.

108 C. πρὸς τὸ ὑμῶν συμφ. ταῦτα εἶπον.

111 Α. τὰ κεχρεωστημένα. C. πλούσιος γάρ ἐστι, καὶ πολλὰ δοῦναι.

116 B. ἡ λεγομένη νῦν Χώνα om. cod.—ἐν Χριστῷ τὸ φησὶν ἅγιοι.

117 C προστῇ αὐτοῖς ὁ λόγος.

119 Α. ὁ ἀξίως τοῦ Θεοῦ, ἐνάρετον πολιτ. βιῶν. B. τὸν Υἱὸν δεῖ νομίζειν.—καὶ καταλλάκτην. D. ἐχαρίσατο τὸ ἱκανούς.— καλῶς δὲ κλῆρον εἶπεν.

120 Α. τέως ἐν σκότει. D. γεννηθεὶς συναΐδιος.

121 Α. τῇ Γενέσει τῆς η. τῆς η om. Cod.—λέγει ἐπὶ καὶ π. B. ὥσπερ καθέν. C. καὶ γενόμενα διατηρεῖ.

122 B. εἴ τι ἦν ὁ Υἱὸς ὅλος ἐκεῖ ᾤκησεν. οὐχὶ ἐνέργειά τις ἀλλ’ οὐσία. D. εἰρήνευσεν ἡμᾶς δι’ ἑαυτοῦ.—διὰ τοῦ αἵματος αυτου εκχ·

123 Α. ἀπεχθανομένων ἡμῖν.

124 Α. τὰ τῶν ἐχθρῶν πρ.

125 C. ταῦτα ἐγὼ ἀναπληρῶ.

127 C. τῷ Χρ. ἀνατίθησιν—ὡς Θεοῦ ἐνεργοῦντος.

126 B. ἵνα ἀξιόπιστος Κήρυξ ὦ.

128 B. ἵνα μὴ τῆς αὐτῶν ῥαθ. D. αὕτη δὲ ἡ ἀντιδιαστολή. —καὶ γὰρ καὶ τῇ σαρκὶ ἀπ’.

129 Α. βέβαιον καὶ σταθερόν. et mox καὶ τὸ σταθερὸν ἔχ’. D. ὁ ἐκ τῆς πίστεως φ.

130 A. ἐν τοῖς ἀφ’. φασὶν ἐκλείψεσιν. C. μετὰ τοῦ πατρὸς ἢν ἅπας.

Οἰκουμενίου. Καὶ πῶς ἔνεστι καὶ ἐν τῇ σαρκὶ οὐσιωδῶς κατοικεῖν. B. οὐχ εἵργεται. καταφωτίζειν τὸ πᾶν. C. καὶ ὁ Δαβὶδ “ ἔπεσεν πῦρ.’’ D. καὶ οἰκείας αὐτοῦ.

133 Α. τοῦ ἐναμάρτου βίου.—Οἰκουμενίου. Ὅρα δέ ποτε μὲν Πνεύματος. D. ποιήσωμεν καὶ ἀκουσώμεθα, ἣ ὅτι τὴν ὄφ’. C. ἐπαυξηθείσας.

134 C. τῆσδε ἣ τῶνδε. D. Ἰωάννου. τὸ δὲ σῶμα Χριστοῦ οἱ μὲν οὕτως στίζουσι.

136 C. λόγον ἔχει φησὶ πιθανολογίας οὐ πράγματα.

137 Α. οἱ εὑρόμενοι ἄνθρωποι.

139 A. ἁμ. τῶν κάτω καὶ πλ. χαρακ. B. πράγμασιν τοῖς τῆς ζ. ἡμ.—προσωπολ. παρ’ αὐτῷ.

143 A. ἤδη σοι ἀποστερεῖ τῶν ὀφειλομένων—μήτε νωχελ. D. πῶς δὲ τοῦτό ἐστι, δηλονότι.

145 C. αὐτὸν συνέστησεν.—ἑστάναι ἀτελεῖς.

146 C. αὐτῷ ὑποτάττει. D. τῇ αὐτῇ κεχρ. σπ.

τὴν ἐκ Λαοδικείας] τὴν πρὸς Τιμόθεον πρώτην λέγει. hoc in marg.

EP. AD THESSALONICENSES PRIMA.

152 A. ἥτις πλ. σημαντικὴ καθέστηκεν. B. ὅρα ἐνταῦθα τὸ ἐν ἔπι π. κεῖμ’.

153 D. καὶ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι.—ὑπερέπτησαν ἄπ’.

154 A. πρῶτον πίστ’. C. τοσαύτην ἐπίδειξιν ἔκ τε τῆς πίστεως καὶ ἀθλήσεως. D. ἃ γὰρ ἡμᾶς ἐχρῆν.

156 Α. ἐμβάλλειν ἐθαρ.—ἀνθρώπων λαλεῖν μελ. B. ἐνεπίσττευσεν ἡμῖν. D, ὃ τῶν ἀπατώντων ἴδιόν ἐστιν τοῦ μὲν δίχα κολακείας λελαληκέναι· καὶ ὑμεῖς φησὶ μάρτυρες. ὅτι δὲ οὐ προφάσει πλεονεξίας ὡς ἐπ’ ἐλπίδι τοῦ λαλεῖν, τί φησιν; “ ὁ “ Θεὸς μάρτυς ὁ τὰς καρδίας εἰδὼς καὶ τοὺς διαλογισμούς.’’

157 D. τὰ ἑαυτῆς τρέφει παιδία.—τουτέστι σπουδάζοντες.

158 D. πολλὰ γὰρ αὐτὸν κατεμ.—τοὺς ἐπὰν. ἡμῖν πειρ.

159 B. ἁλλὰ παραλαβόντες λόγον ἀκοῆς. C. ὁ Χριστὸς ἐφθέγξατο. D. μετὰ φόβου καὶ πρόσ’.

160 C. ὡς τῶν Ἰουδαϊκῶν συναγωγῶν εἰ καὶ ἐν Θεῷ οὐσῶν οὐ μὴν καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὁ δὲ ἀρνούμενος. D. ἀνεῖλον μὴ γὰρ καὶ ὡν τὰς βίβλους μετεχειρίζοντο—ἐπεφύησαν.—καὶ τῇ πάντων ἐμποδίζουσι σωτηρίᾳ.

161 D. ὅσον τὸ ἐκδικεῖσθαι.

162 D. Θεοδωρήτου. Ἐπέσχον τὴν προθυμίαν φησιν, οἱ ἐπάλληλοι πειρασμοί. Hoc Schol. in marg.

163 A. Τί λέγεις, ὦ μακάριε Παῦλε; ὁ Σατανᾶς ἐκκόπτει; ναί· οὐ γὰρ Θεοῦ ἔργον ἦν· ἐπὶ μὲν γὰρ Ῥωμαίων τοῦτό φησιν· ὅτι ὁ Θεὸς ἐκώλυσεν· καὶ ἀλλαχοῦ φησιν, ὁ Λουκᾶς ὅτι τὸ Πνεῦμα διεκώλυσεν αὐτοὺς ἐλθεῖν εἰς τὴν Ἀσίαν· καὶ ἐπὶ Κορινθίων, “ τοῦ Πνεύματος ἔργον ἐγένετο τὸ μὴ ἐλθεῖν με·” ἐνταῦθα δὲ μόνον τοῦ Σατανᾶ. (In marg. τίνα δὲ λέγει νῦν ἐκκοπὴν τοῦ Σατανᾶ Σατανᾶ;) πειρασμούς τινας ἀπροσδοκήτους καὶ ἐφόδους· γενομένης γὰρ αὐτῷ ἐπιβουλῆς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἐν τῇ Ἑλλάδι τρεῖς μῆνας δέσμιος, τοῦτο καλεῖ ἐκκοπήν. D. διὰ πειρασμοῦ.

164 B. καὶ ταράττεσθαι ἀπὸ μετ. C. μελλουσῶν αὐτῷ θλίψεων. εἰ προεῖπες.

165 A. ὁ ἄρρητα ἅκ. ῥῆμ’. Α. ἀλλ’ ὃ μεῖζον ἦν εὐαγγελ. D. ἐπὶ δὲ τῶν ἐστηριγμένων μὲν ἐν τῇ π. μικρὸν δέ τι πρὸς δ.

167 A. ὅτι ἐνέλειπεν αὐτοῖς.

168 A. Τίς γὰρ ὁ στηρίξαι φησι ἐν ἀγάπῃ τὰς καρδίας αὐτῶν ἔχων ἔμπροσθεν τοῦ Πατρὸς ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Υἱοῦ ; δηλονότι τὸ Πνεῦμα. τίς δὲ εὔχεται ἑτέρῳ πλὴν Θεῷ ; “ τὰς εὐχάς “ μου,’’ γάρ φησι “ τῷ Κυρίῳ ἀποδώσω.’’ οὕτως ὁ μακάριος Βασίλειος ἐν τοῖς πρὸς Ἀμφιλόχιον. C. καὶ ἀπιέναι εἶχεν.

171 Α. εἰς πάντας ἀγάπης. B. “ ἔσονται’’ γὰρ εἶπεν πάντες. C. Οἰκουμενίου. Διὰ τοῦτο οὐ χρείαν ἔχομεν.—καὶ μεταδιδόναι συμβουλεύει.

173 D. ζῶντες τὰς ψυχάς.

174 A. οὐ μὴ προλάβωσιν τοὺς τελ. D. πρῶτοι ἐγερθήσονται· ἄτε γὰρ αἴρεσθαι ἐν νεφέλαις μέλλοντες καὶ πρῶτοι ἀναστ.

175 A. δυσχερέστερον ἐγ.—ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ σχήματι.

177 Α. ὅτι πάντως. B. ταῦτα δὲ ἁρμόζει καὶ ἐπὶ τῆς—καὶ ἐπὶ ἑκάστου τελευτῆς. C. αἰφνίδια γάρ. D. ταύτην εἰς μέσον ἧξεν.

178 Α. καὶ αὐτὸς οὐκ ἅδ’. B. ἡ ἡμέρα ὑμῖν. C. ἡμᾶς οὐ δεῖ καθ’. D. ἄνω εἶπεν διεγρηγορέναι.

179 C. ταῦτα δὲ ἡμῖν κτητέα φησι τὰ ὅπλα. D. ἐλπ. χρηστὴν ὅτι ὡς υἱοὺς ἐκτήσατο.

180 B. ἡγεῖσθε αὐτούς.

180 C. εἰρηνεύετε ἐν ἑαυτοῖς] Τίνος χάριν ἔγραψεν τὸ “ εἰρη- “ νεύετε ἐν ἑαυτοῖς ” οὐ γὰρ μάχεται τις ὅλως, οὐδὲ στασιάζει πρὸς ἑαυτόν· τί οὖν ἐστὶν εἰπεῖν πρὸς τοῦτο ; παντὶ που δῆλόν ἐστιν, ὡς οὐχ ἁπλοῦς ὑπάρχει ὁ ἄνθρωπος, ψυχῆς δὲ καὶ σώματος σύγκειται. “ ἡ οὖν σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος,’’ ὡς αὐτός φησιν ὁ Ἀπόστολος, “ τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκὸς’’ ἥ τε στάσις καὶ πόλεμος ἐστὶν ἡμῖν. ὃ καὶ τῷ μεγάλῳ δοκεῖ λέγοντι, “ νῦν ὥσπερ ἐπὶ τρυ [τάν] ἦς ἑστάναι νόμιζε ψυχὴν, ἔν]θεν ὑπὸ Ἀγγέλων, κἀκεῖθεν ὑπὸ δαιμόνων διελκομένην· τίσιν δώσεις τὴν ῥοπὴν τῆς καρδίας ; [ἢ] γάρ σοι νικήσει σαρκὸς [ἢ] ἁγιασμὸς πνεύματος. καὶ ὁ μέγας [καὶ σ] σ]οφώτατος ἐν μάρτυσιν ἅγιος * * ράτος οὑτωσὶ πὼς τῷ ἁγίῳ Νικολάῳ. “ οἴ- “ δάμεν τὸν ἀκατάλλακτον τῆς ψυχῆς ἡμῶν καὶ τοῦ σώματος διη- “ νεκῆ πόλεμον.’’ ὃς οὖν δώσει τῇ ψυχῇ νουνεχῶς τὸ κατὰ σώματος κράτος καὶ τὸν ἡγεμόνα λογισμὸν ἐπιστήσει κύριον ταῖς αἰσθήσεσιν αὐτοῦ εὐθεῖαν κρίνει τὴν κρίσιν τῷ χείρονι ὑποταγὴν του κρείττονος οὐ διδούς. ὥς που τῶν ἠθικῶν αὐτοῦ λόγων ἔφη ὁ οὐρανοφάντωρ Βασίλειος. εἰ ἀληθῶς φησιν “ ἆρα δικαιοσύνην λα- “ βεῖτε, εὐθείας κρίνετε υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδεμίαν ἀνομίαν “ ἐργάζεσθε ἐν τῇ γῇ·” ἀδικίας αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσιν·’’ ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἡ αὐτοσοφία ἐν τῷ ἁγίῳ εὐαγγελίῳ εἶπεν, “ εἰρηνεύετε καὶ ἔχετε ἐν ἑαυτοῖς ἅλας, καὶ ταπεινοφρονοῦντες ἀνυψώθητε b.

b Hoc Schol. scriptum est in marg. manu recentiore sed sæc. XIII. non juniore.

180 D. τοὺς παρὰ τὴν τάξιν τοῦ Θεοῦ—ὡς ἐκλύτους παραμυθεῖσθε.

181 Α. καὶ τοὺς ἄγαν ἀκ.—καὶ ἀγαθοῖς αὐτὸν ἀμ’. C. πρὸς τὸ συμφ. οἰκονομεῖ.

182 Α. πάντας λοιπὸν μ. D. ὅλους δι’ ὅλου.—σωθησώμεθα. ἣν παρεγράψαμεν.

183 B. καὶ τοῦ ἐντεῦθεν ἀσπ.—ὅπου δὲ χάρις Θεοῦ.

187 A. μὴ οὖσα ἐν Πατρὶ καὶ ὒ. ὡς αἱ τῶν Ἐλ. αἱ τῶν Ἰουδαίων. B. οἶδεν ὅπως μέγα.

188 C. ὑπέρ τε ὧν πασχ.

189 A. ἀλοίετε καὶ ἀδημ.

190 B. ἢ ὅτι ὡς τῶν Ἀγγ.—περὶ ἧς ὁ Δαβίδ. C. κολ. ὁ Θ. τοὺς θλίβοντας αὐτ’. D. ἅμα ἐπιφανεῖ αὐτοῦ.

191 A. κριτὴν κάθες. θεωρουσῶν ὅσων αὐτ’ ἀξ.

Οἰκουμενίου. Τὸ ἐνδοξασθῆναι κατὰ δύο νοεῖται. C. Οἰκουμενίου. Θαυμασθήσεται δὲ ὁ Θεὸς διὰ τὴν μαρτυρίαν ἤμων·

193 A. φάσκοντες ἐφεστάναι. B. συνέλῃ τοὺς ψευδοπρ.— διὰ γὰρ τούτου ἐλάλουν. C. δηλούσας.

194 B. διὰ τὸ ἀπολλύειν—καὶ ἑαυτὸν ἀπολ.

195 D. οὐ διὰ δειλίαν εἶπεν. in Schol. μονονοὺ κατέχων.

196. ὑπὸ τοῦ ἡμετέρου δεσπότου Χριστοῦ. In Gennadii Schol. τῆς τοῦ Θεοῦ προθεσμίας.

Ὃν ὁ Κύριος ἀναλώσει]

Εἰρηναίου. Ὃν ὁ Κύριος ἀνελεῖ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ καταργήσει. οὗ ἐστιν ἡ παρουσία κατ’ ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ. οὐ γὰρ τὴν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ λέγει κατ’ ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ γίνεσθαι, ἀλλὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἀνόμου ὃν Ἀντίχριστον λέγομεν b.

196 D. τοὺς ὀφθαλμοὺς πλανᾶν.

197 Α. οὐκ ἐδέξαντο εἰς τὸ σωθῆναι αὐτούς.—ἔρχεται ἄλλος

b Hoc Schol. in marg. una cum illo Gennadii quod editis inest eademque manu qua cætera passim addita.

ἐν τῶ ἰδίω ὂν. καὶ δέξ’. αὐτόν. C. τὸ μον. δεῖ σέβειν παρεγγυᾷ. D. ἰσχύσει μόνοις.—πολλοὶ ζητοῦσι τί δηπ. ὁ Ἀντ’. ἐρχ.

199 Α. εἰ μὴ ἡγήσατο ἡ χ. τοῦ Πνεύματος. B. Χριστῷ μὲν πίστ’·

201 Α. ἀλλ’ ἐν Κυρίῳ προσέθηκεν—εὔχεται ὁ Ἀπόστολος. ποῖος γὰρ Κύριος παρὰ τὸ Πνεῦμα. B. ὑπομονὴν δέ φ. ἣ ἵνα ὑπομείνωμεν καθὼς ὁ Χριστὸς, ἢ ἵνα τὸν Χριστὸν ὑπομείνωμεν, τουτέστιν ἵνα ἐμπαράσκευοι.

202 Α. παραγγέλλομεν ὑμῖν μέσου ὄντος. C. καὶ ἑαυτὸν διέτρεφεν.—πῶς δεῖ βιοῦν. D. καὶ ὅσα ὅμοια.

203 B. ἐν σώματι δὲ διορθοῦται.

εἰ δέ τις οὐχ ὑπακούει] ἔτι περὶ τῶν ἀργῶν ὁ λόγος αὐτῷ, ἁρμόζει δὲ καὶ περὶ ἑτέρων ἁμαρτανόντων λέγεσθαι. C. μὴ ἐκκακήσητε ἀγαθοποιοῦντες.—μὴ ὡς ἐχθρὸν δὲ ὀργιζ.

204 A. τικτομένας τῶν πάσχ’. ἐν παντὶ τρόπῳ φησιν, ὥστε μηδ’. ἵνα μὴ παραποιῆται τὰ γρ. γρ. —B. εἰ μὴ ἔχῃ τοῦτο.

Ε COD. BODL. ROE 16. EPIST. AD GAL.

732 Α. Ed. Œcum. Οἰκουμενίου. Οἶδές τι παραγέγραπται διὰ Κηφᾶν.

ἡμεῖς φύσει Ἰουδαῖοι] Οἰκουμενίου. Ὅτι εὐκαίρως ἐποίησεν λεχθῆναι ἔμπροσθεν τῶν Ἰουδαίων· τὸ “ ἡμεῖς φύσει Ἰουδαῖοι καὶ “ οὐκ ἐξ ἐθνῶν ἁμαρτωλοί· εἰδότες ὅτι οὐ δικαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ “ ἔργων νόμου, ἐὰν μὴ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ ἡμεῖς εἰς “ Χριστὸν ἐπιστεύσαμεν· ἵνα δικαιωθῶμεν ἐκ πίστεως Χριστοῦ “ καὶ οὐχ ἐξ ἔργων νόμου.’’ διὰ τὸ λεχθῆναι οὖν ταῦτα ἔμπροσθεν πάντων, γέγονεν ἡ κατὰ πρόσωπον ἀντίστασις· ἐπεὶ οὐκ ἐχρῆν εἴπερ ἄρα τι σφάλμα ἦν καθ’ ἰδίαν ἐγκαλέσαι καὶ διορθώσασθαι, τοῦ Κυρίου μάλιστα λέγοντος, “ ἐὰν ἁμαρτήσῃ τι ὁ ἀδελφός σου, “ ἔλεγχον αὐτὸν καθ’ ἰδίαν,’’ ἀπειθοῦντι δὲ καὶ ἑτέρους καὶ τὴν ἐκκλησίαν ἐπίστησον.

736 C. Θεοδωρήτου. Οὕτω γὰρ ἐπιστεύσατε ὡς αὐτὸν τοῦ Χριστοῦ σταυρὸν θεασάμενοι.

745 D. ἐλθούσης δὲ τῆς πίστεως] Γενναδίου. Οὐ τοίνυν ἐνδεχόμενον οὐδ’ εὔλογον ἐπ’ ἀναιρέσει τῶν εὐλογῶν δεδόσθαι φάναι τον νόμον.

Θεοδωρήτου. Διήλεγξεν ἡ θεία γραφὴ καὶ τοὺς πρὸ νόμου καὶ τοὺς ἐν νόμῳ. hoc Schol. exstat Ρ. 744 D. Œcum.

748 Α. Schol. quod Gennadio assignat Ed. Œcumenio tribuit Codex.

750 Α. τοῦ ἐν ἁγίοις Κνρίλλου ἐν βιβλίῳ ἕκτῳ τῆς πεντεκαιδεκάτης τῆς ἐν Πνεύματι λατρείας στοιχεῖα κόσμου τὰ μόρια του παντὸς κόσμου λέγει.

753 B. ἰδοὺ γὰρ φανερῶς πιστοῖς γράφων λέγει ταῦτα. ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐν βιβλίῳ γ τῶν παραλειπομένων τῆς ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ πραγματείας φησὶν οὕτως, “ τέκνιά μου οὓς “ πάλιν ὠδῖνα ἄχρις ἃν οἱ μεγάλοι κ. ὑπ.’’

ΕΡ. AD ΕΡΗΕS. T. ΙΙ. p. 5.

Ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁ Πατὴρ τῆς δόξης] Οἰκουμενίου. Ὁ ἐν ἁγίοις Γρηγόριος ἐν τῷ περὶ Υἱοῦ λόγῳ, ὡς νομίζω τὰ δύο εἰς τὸν Χριστὸν ἐδέξατο· πατέρα μὲν τοῦ λόγου Θεὸν δὲ τοῦ προσλήμματος· ἵνα ἐκ θεότητος ἐν μιᾷ φύσει δείξῃ τὸν Ἐμμανουήλ.

13 D. Οἰκουμενίου. Ἢ ἀπολελυμένως νόησον, ὅτι ἐν τῷ νῦν φησὶ κόσμῳ.

18 D. Οἰκουμενίου. Καὶ ξένοι φησὶ τῆς διαθήκης τοῦ νόμου η τῆς πρ. αὐτ’· ἐπ’·

30 D. Οἰκουμενίου. Καὶ ἵνα φησὶν γνῶτε τὴν ὑπερβάλλουσαν π. ἀνθρ.

Οἰκουμενίου. τῷ δὲ δυναμένῳ Θεῷ.

35 C. Οἰκουμενίου. Καὶ γὰρ καὶ γυμνῇ πάλαι τῇ θεότητι. εἰς μίαν ὑπῆρξεν φύσιν. in marg. γρ. ὑπόστασιν.

38 A. Οἰκουμενίου. Ὅρα τί κἀγὼ ἐνόμισα οὔτε γὰρ ἐχώρησα τὰ τοῦ μακαρίου Ἰωάννου ἔξει νόησαι.

44 Α. Οἰκουμενίου. Ὥσπερ γὰρ δήλους ποιῶν ἡμᾶς, ὅτι ἐσμὲν Θεοῦ λαός.

51 Α. Οἰκουμενίου. ὁ γὰρ οἶνος πρὸς εὐφροσύνην.

52 A. Οὀκουμενίου. Τὸ ἅπαν πλῆθος.

57 D. Οἰκουμενίου. Πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας τουτεστιν.

58 D. Οἰκουμενίου. Δύνῃ δὲ ὡς πρὸς τὸν Xp. ν.

60 B. Οἰκουμενίου. Ἢ εὐαγγελίζομαι· ὑπὲρ οὗ εὐαγγελίου πρεσβ.

ΕΡ. AD PHILIPPENES.

66 B. Οἰκουμενίου. Καθὼς ἃν μνησθῶ.

73 A. Οἰκουμενίου. Ὅρα ταπείνωσιν, ἀπὸ μυρ. C. Οἰκουμενίου. Καὶ κατὰ ἄλλο δὲ νοήσῃς τὸ ἀναγκαιότερον ὅτι τὸ προσάγειν Χριστῷ διὰ τῆς πίστεως πλείονας πλεῖον αὐτὸν οἰκείου (sic) τῷ Χριστῷ. Οἰκουμενίου. Καὶ τοῦτο θαρρῶν τὸ εἰναι ἀναγκαιοτεραν τὴν ἐν σαρκὶ προσμονην.

78 D. Οἰκουμενίου. Εἰ καὶ περὶ τοῦ δόγματος λέγει.

96 C. Οἰκουμενίου. Εἰ γὰρ φησὶν, ἀντιπαράθη (sic) τις.

101 C. Οἰκουμενίου. Καλῶς τὸ τέλος τέλος ἀπ’.

EP. AD COLOSSENSES.

141 B. Οἰκουμενίου. Καὶ τῷ δι’ αὐτοῦ καὶ τῷ σὺν αὐτῷ καλῶς λεγ. D. Οἰκουμενίου. Δίχα τῶν εἰς ἀσ.

ΕΡ. AD THESSALONICENSES I.

152 C. Οἰκουμενίου. Ἢ ἔργον πίστεως φησί.

161 A. Οἰκουμενίου. Ταῦτα δὲ καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν προφ.

164 B. Οἰκουμενίου. Ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν τὰς οὐρὰς ταρασσοντων κύνων.

166 D. Οἰκουμενίου. Εἰκότως ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ χαίρομεν.

ΕΡ. AD THESSAL. II.

188 C. Οἰκουμενίου. Ἢ ὅτι τοῦτο γάρ φησιν.

190 B. Οἰκουμενίου. Ὡσεὶ εἶπεν, μετὰ τῶν Ἀγγέλων.

191 D. Οἰκουμενίου. Ἐν γὰρ τῇ τότε ἡμέρᾳ.

196 A. In Schol. Gennadii. τῆς τοῦ Θεοῦ προθεσμίας.

Οἰκουμενίου. Ἢ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα.

οὗ ἐστιν ἡ παρουσία] Σευηριανοῦ. Οὗ ἐστιν ἡ παρουσία κατ’ ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ. hoc Schol. Irenæo tribuit Cod. B.