HOMILIA XXXVI. De eo, quod scriptum est: >Qui voluerit animam suam perdet eam <, usque ad eum locum, ubi ait: >regnum vos est <.

>Qui inquit, >animam suam salvare, perdiderit eam, salvabit eam <. Martyres quaerunt >salvare suam < propterea perdunt, ut salvent eam. Qui vero >salvare animam suam < et non >perdunt < eam, hi >et perdunt < pariter >in gehennam <. Quamobrem >timere eos, qui possunt corpus occidere, sed timete magis eum, 3 f. Matth. 5, 26 —18 Luk. 17, 33. 20. 21 22 ff. Matth. 10, 28 1 tenue iiber leve C ~ habeat peccat. B, habet peccatum E Et ABE 2 suptiHa D (aus supphcia corr.) enim — 3 subtilius] esset pecunia subtihs De temie] subtile ABE, + quoque BE atque] et ABE 3 ahus B mmqu. dic.] non diceretvu- umquam C 4 si pecimiam] sine pecvinia De, si in pecunia C, si pecunia E 5 nimutum2 > CDe 6 sive] vel DEe statera De quid] qui E, quod CDe 7 sicut] quomodo C 7 talenta > BE quanto] tanto B 8 claudemur possumus C 9 egredietur De 10 nisi] donec C exsolv. min. quadr.] reddat novissimixm quadr. C, persolvat minimum quadrantem B minutimni -f- vel A 11 ~ ad redd. debitum nach saecula C 12 liberemus C 13 Jesu + Christo BE 14 Amen > E Exphcit omeha AC (XXXIIII. C) 16 Incipit XXXVI. de . . . AC (XXXV. C) 16/17 salvare] salvara facere ABE 17 eam] illam A ad — ait > A 21 > B volunt] vultA 22 et1] ut De perdit A, perdant et2 A 23 perdit A 23 gehemaaAE AE 23/24 ~ timere eos ait De qui potest ammam et corpus perdere in gehennam <. Hoc ad juxta vires ingenii nostri breviter dixerimus; >animalis autem homo non recipit ea, quae sunt spiritus <, et idcirco non potest. >Seminatur corpus animale, surgit corpus Porro >qui adhaeret Domino, spiritus unus < ; ergo, >qui Domino copulatur <, cum animalis esset, per id vertitur et >unus est spiritus <, nos quoque nostram, ut adhaerentes Domino in unum spiritum transformemur. Sed et de regno Dei interrogatus Salvator a Pharisaeis >quando venerit < respondit : >Non venit regnum neque dicunt: ecce hic, aut ecce ibi. Regnum enim Dei intra vos est <. Non omnibus Salvator dicit: >regnum Dei est <, siquidem in peccatoribus regnum peccati est et ulla ambiguitate aut regnum Dei in corde nostro imperat aut peccati. Unde sive quae facimus, sive quae loquimur, sive quae cogitamus, contemplemur attentius, et tunc videbimus, utrum Dei imperium regnet in nobis an imperium deUctorum. Quam diversitatem sciens esse Apostolus quosdam commonet, dicens: >non regnet peccatum m mortah vestro corpore < Si quis nostrum regnum Dei, regnatur ab eo; si quis avaritiae ardore cruciatur, regnatur ab avaritia. Porro qui justus est, justitiam reginam habet; qui vanae gloriae ambitione sustoUitur, regnat ei aura popularis. Qui moeret, qui aliquid reformidat, qui amat, qui desiderat, imperant ei singula, prout perturbationibus variis possidetur. Quae onmia cognoscentes, et quam multa sint genera regnorum, surgamus precemurque Deum, ut auferat a nobis regnum inimici, et possimus sub regno esse Dei omnipotentis, id 2f. 1 Kor. 2, 14 4f. 1 Kor. 15, 44 5ff. 1 Kor. 6, 17 18f. öm. 6, 12 1 ~ corpus et anim. C 2 anim.] malus C 3 homo > De ABE 4 Semin. + enim A resurgit BE, resurget C 5 ~ unus spirit. BC 6 qui + cum B cum anim.] coanimalis C est C + et C esset — id] esse perierit BE, in se perierit A 7/8 animas nostras ABE 9 interrog. + respondit De a > CDe Pharis. > C 10 respondit] inquit De 11 dicent C ibi] illic AC enim > r] vero 12 Non — 13 est > C 13 est > B (verwischt E) 14 aut1 > regnum peccati aut Inr 14/15 aut peccati e 15 sive > C 16 hinc C 18 esse > r] etiam In 19 ~ vestro mortali BC vestrum D justus est, justitiam] injustitiam De, justitiae A 22 reginam] regnum AB, regni E habet + regnatur ab ea e ambit.] aura C distoUitur B, substollitur C 23 aura popul.] avaritia popularis ABE Qui > ABE aliquod Imn formidat C 24 ImperatA + a ln perturb.] turbationibus BE, temptationibus C B 26 regnorum > C 27 et] vit C ~ esse sub regno est sub regno sapientiae, paeis, justitiae, veritatis, qiiae cuncta in unigenito Dei Filio intelleguntur : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

HOMILIA XXXVII. De eo, quod a discipulis puUus asinae solutus est.

Lectum est in evangelio secundum Lucam, quomodo, cum venisset Salvator >Bethphage et Bethaniam juxta montem miserit duos e discipuhs suis <, ; ut solverent >pullum asinae <, erat, >super quem nuUus hominum ahquando sederat <. quidem mihi videtur magis ad altiorem inteUegentiam quam ad simphcem historiam pertinere. Asinus vinctus erat. Ubinam? >Contra Bethphage et e quibus Bethania interpretatur >domus vero >domus maxillarum <, quidam locus; maxiUae enim sacerdotibus dabantur, sicut in lege praecipitur. lUuc ergo, ubi, >oboedientia <, mancipatus <, mittit discipulos suos, ut solvant

Ἡ μέν Βηθανία ἑρμηνεύεται >οἶκος ὑπακοῆς <, ἡ δὲ Βηθφαγὴ ἱερατικός τις ὢν τόπος· αἱ γὰρ σιαγόνες τοῖς ἱερεῦσι ἐδίδοντο, ὡς ἐν τῷ νομῳ αναγεγραπται·

ἅπου οὖν ὑπακοὴ καὶ ἱερὸς τόπος, ἐκεῖ ἀποστέλλει ὁ κύριος τοὺς ἀποστόλους λύσοντας >πῶλον 1 vgl. Rora. 14, 17 5 Luk. 19, —40; zur ganzen Hom. vgl. Orig. in Matth. tom. XVI (IV 43 ff. Lomm.), wo dieselbe Erklarung mit z. T. denselben Ausdriicken wiederkehrt 13 ff. Βηθανία οἶκος οἶκος ὑπακοῆς Comm. in Joh. VI, 40 (S. 149, 25 Preuschen) u. Fragm. LXXX in Joh. (S. 547, 19 Preuschen); Βηθφαγὴ οἶκος σιαγόνων Comm. in Joh. Χ, 30 (S. 204, 1 Preuschen); vgl. Wutz, Onom. sacra 741 f. 16ff. vgl. Deut. 183 1 cimcta] omnia A 2 ~ Filio Dei A Explicit omelia XXXVI. AC (XXXV. C) 5 Incipit XXXVII. de . . . AC (XXXVI. C) est] sit A 7 Bethfage ABCDE 8 e] de ABE ut > E 9 erat + et homin. > 10 10 magis > B (verwischt E) ~ ad alt. 11 historiao BE Ubinam] Ubi B, tibi E 12 u. 14 Betphage D 13 ex C 12 Bethtaniam B, Beth | thania A 13/14 ~ hobendientie dom. interpr. C 18 Illic C ergo] enim A 19 oboedientiae E locus + erat B 20 mancip. + est C 21 suos > 217, 13 — 219, 8 b*W 217, 13 — 220, 19 C 217, 19 ὅπου— 219, 8 dk* 15 τις b > dCW οἱ] καὶ b οἱ — 19 τόπος > W + ἐν τῷ νόμῳ d ὡς — 17 ἀναγέγρ. > d 19 οὖν] γὰρ ἱερὸς] ἱερατικὸς od. ἱερέων conj. Kl. 20 ὁ > d τοὺς > μαθητὰς d 21 λύσοντ. + τὸν k ἐν — p. 218, 12 ἐπεκάθ. Κ >pullum asinae, super quem hominum aliquando sederat <. Porro quid aliud super asinum sedere potest absque homine ? Volo paulisper exemplum sumere, ut, quod dicturus sum, possit intellegi. Scriptum est in Isaia: >visio quadrupedum in et angustia <, et reliqua usque ad eum locum, ubi >non proderunt eis divitiae aspidum <. Unusquisque quantas opes aspidum ante portaverit, quantas divitias bestiarum, et quomodo nunquam rationabilis homo sederit super asinum nostrum, non sermo Moysi, non Isaiae, non Hieremiae nec rehquorum omnium prophetarum, et videbit tunc sedisse super nos sermonem Dei atque rationem, quando venit Dominus Jesus et praecepit discipuUs suis, ut euntes solverent >pullum qui prius vinctus fuerat, ut liber incederet. Solutusitaque >pullus asinae < adducitur ad ad cujus solutionem mittens discipulos dixerat : >Si quis vos quare solvitis pullum ? dicite ei: quia Dominus necessa- rium illum habet <. Multi domini hujus puUi, antequam Salvator eum haberet necessa- νον, ἐν ᾧ οὐδεὶς πώποτe ἀνθρώπων ἐκάθισεν>·

ἀντὶ τοῦ· οὐδέποτε ἄνθρωπος λογικὸς ἐπεκάθισεν, ἢ Μωϋσέως λόγος ἢ Ἡσαΐου οὐδὲ ἄλλου τινὸς τῶν προφητῶν. Ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ Χριστός, εἶπε τοῖς μαθηταῖς, ἵνα ἀπελθόντες λύσωσι τὸν πῶλον.

Εἶπε δὲ αὐτοῖς· >ἐάν τις ἐρωτᾷ· τί λύετε τὸν πῶλον, ἐρεῖτε, ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει < >. Παρατηρητέον δέ, ὅτι ὁ μὲν Ἰησοῦς· >ἐάν τις < φησίν, >ὑμᾶς ἐρωτᾷ <, καὶ οὐκ ὠνόμασε κύριον, ὁ δὲ 6 f. Jes. 30, 6 1 quem] quo DE 4 potest — hom.] nisi homo potest A 5 exempla ABE 15 omn.] hominum C 20/21 asmae + ut AB 21 ut > 26 solvistis C 27/28 ~ illtmi habet necess. A 218, 25–219, 2 αὐτοῦ > 1 πώποτε bW] πω dC 11 ἀντὶ τοῦ > C ἀντὶ — οὐδέποτε] τοῦτ᾿ ἔστιν ἀντὶ — 12 ἐπεκάθ. > W 12 επεκάθισεν] ἐπέβη d ἢ] ἤτοι d ἢ ὃν οὐδέποτε k Μωοέως k λόγος > d 12/13 ἢ Ἡσαΐου λόγος 13 ἢ Ἡσαΐου > W οὐδὲ b] ἢ dkCW 14 προφητῶν + λόγος + ἐκάθισεν k Ὁτε — 27 ἔχει > dC 15 εἶπε — 16 πῶλον > 16 πῶλον + ὁ φύσει καὶ μόνος κύριος· k 25 — 27 > k 25 Εἶπε 26 ἐρωτῷ b] καὶ ἐόν τινες ἐρωτῶσι· W αὐτοῖς] ὅτι Β1 26 ἐρεῖτε b] ἐροῦσιν W 29 ~ ἡμᾶς ἐρωτᾷ φησίν W rium; postqnam vero ille coepit esse >dominus <, plures esse cessaverunt; nemo enim >potest Deo servire et mammonae <. malitiae servierimus, multis sumus passionibus vitiisque sub- jecti. Solvitur ergo pullus, >quia Dominus necessarium illum habet <. Etnunc Dominus >necessarium habet <. Vos estis asinae. Quid vestri Filius Dei >necessarium habet < ? quid a expetit ? Salutem vestram >necessariam habet <, cupit vos solvi peccatorum, Deinde mittunt discipuli >vestes suas super et sedere f aciunt Salvatorem. Assumunt Sermonem Dei et imponunt eum super animas audientium. Vestibus exuuntur, >substernunt < eas >in εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι >εἶπον κύριοι αὐτοῦ <. Πολλοὶ γὰρ ἦσαν οἱ κύριοι του ὄνου προ του κυριευ θῆναι ὑπὸ τοῦ σωτῆρος, ἴσμεν δέ, ὅτι ὁ τοῦ κυρίου ἅπαξ γενόμενος οὐ δύναται πολλοὺς κυρίους ἔχειν· ὅταν γὰρ τῇ κακίᾳ δουλεύῃ τις ἄνθρωπος, πολλῶν παθῶν δοῦλός ἐστιν.

Λαμβάνουσι τοίνυν τὸν λόγον οἱ μαθηταὶ καὶ ἐπικαθίζουσιν αὐτὸν ταῖς φυχαῖς τῶν ἀκουόντων· εἶτα εκδύονται τὰ ἱμάτια ἑαυτῶν >καὶ ἐν τῇ ὁδῷ <.

3f. lat. Matth. 6, 24 1 illi A ~ coepit illi C 2 ~ domini esse De 3/4 ~ Deo serv. potest C 4 Deo] Domino B 5 serviremus AE, servieramus C 6 sumus] fuimus A 7 ergo] igitur C 8 ~ necess. illum Dom. habet C illum] eimi De 9 Et — 10 habet > De 9/10 ~ necess. pull. 11 ~ Dei FiUus A 11/12 ~ necess. Fil. Dei C 12 quid] Quia BE a > B 13 Salutem — necessariam] Salute vestra opus De BE nostram B 14 solvere C + a C 16 suas > B 19 eum > audientium] auditorum De 20 exuunt + se et B 21 eas > A + nostra B 219, 2 Πολλοι — 8 in folgender Ordnung: 2 — 4 σωτῆρος, 6 ὅταν — 8, 4 — 6 (+ 15 ff. C) kCW 219, 15 — 220, 19 dSW 219, 15 — 19 + 220 13–19 b* (fehlt β) 1/2 ~ αὐτοῦ οἱ κύριοι W 2 Πολλοὶ — 3 ὄνου] σιγῶσιν οἱ πολλοὶ k ἦσαν] πρὸ τούτου W 2/3 ~ οἱ κύριοι ἦσαν d 3 τοῦ ὄνου — 4 σωτῆρος > W] πρὸ τοῦ ἑνὸς κυρίου d, + τοῦ δεδεμένου πώλου dW 4 σωτῆρος + κύριοι k ἴσμεν — 5 ὅτι b > dkCW 5 ὁ τοῦ] τοῦ δὲ k ὁ — γενόμενος b] δὲ τοῦ κυρίου γενόμενος dC, ὁ δὲ ἅπαξ γενόμενος τοῦ κυρίου δοῦλος W 6 ~ ἔχειν κυρίους W 6 ὅταν — 8 > d 7 γὰρ > b, + τις δουλεύσῃ ὑποτάσσηται C τις > kCW ἄνθρωπος Β 1W > ὁ ἄνθρωπος nach 8 ἐστιν β 15 τοίνυν dC bSW] μέντοι Κ 16 αὐτὸν > 17 ἀκουόντων + διὰ τοῦ κηρύγματος S εἶτα — 19 > k 18 αὐτῶν 19 ἐν — ὁδῶ >

Super nos sunt vestimenta apostolorum, opera eorum bona omamenta nostra sunt : volunt apostoli indumenta sua calcari a nobis. Et revera solutus a discipulis asinus et portans Jesum incedit super vestimenta apostolorum, quando doctrinam eorum imitatur et vitam. Quis nostrum sic beatus est, ut sedeat super illum Jesus, qui quamdiu in monte fuit, cum solis apostolis morabatur, quando vero coepit vicinus esse descensui, tunc occur- rit ei turba populorum ? Si non venisset ad descensum, non ei poterat occurrere multitudo. Descendit seditque super pullum asinae, et omnis populus voce consona laudabat Deum. Quod Pharisaei videntes dicebant Domino: >increpa eos <; ; quibus ille respondit : >Si isti tacuerint,

Ἐργον γάρ ἐστι τῶν λυόντων τὸν δεδεμένον πῶλον μαθητῶν ἀγαγεῖν λελυμένον πρὸς τὸν Ἰησοῦν καὶ τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια, ἐν οἶς ἐκοσμοῦντο, τοῦτ’ ἔστι τὰς πράξεις Λ·αὶ τοὺς λόγους, τὰ πλείονα ἐπιῤῥῖψαι τῷ πώλῳ καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιβιάσαι καὶ ἐνιδρύσαι αὐτῷ τὸν Ἰησοῦν καὶ πόλιν ὑποστρῶσαι τὰ ἱμάτια αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ, ἴν ἱματίων μαθητικῶν ἐπιβαίνῃ ὁ λελυμένος πῶλος, ᾧ ἐπιβέβηκεν ὁ Ἰησοῦς. Ἐπίκειται οὖν ἡμῖν τὰ ἱμάτια τῶν ἀποστόλων, αἱ πράξεις αὐτῶν αἱ καλαὶ καὶ οἱ λόγοι κοσμοῦσι ἱμᾶς· θέλουσι δέ οἱ μαθηταί, Λ·αὶ ἶνα πατῶ- μεν αὐτῶν τὰ ἱμίτια, τοῦτ’ ἔστιν ἵνα ἐξετάζωμεν τοὺς ἀποστολικοὺς λόγους.

Τοῦ μὲν >πλήθους τῶν μαθητῶν < μεγάλῃ αἰνούντων φωνῇ τὸν θεὸν σιωπῶσιν οἱ λίθοι· σιωπώντων 3 Super — sunt > B 5 volunt + enim ABE 11 imitantur A, imitamur D 12 sic] ita De est > C 14 solis] suis e, solis aus suis corr. D 15/16 — ~ vicinus coepit B 16 — ~ esse vicinus A 18 C έ21 pull. as.] asimun C 21 asini A 23 Farissei E 23/24 ad Dominiun A 24 increpa eos > A eos] illos B Quibus — 25 resp. > C 220, 23 –221, 16 d (D: Ὠριγ.) C 1 vor Ἔργον] ἐν rcb πώλῳ dkCS 1 – 10 ὁδῷ > W Ἔργῳ S ἐστι] τι dS 5 τοῦτ’ ἔστι — 6 λόγους > C 6 rd πλείονα > S 8 καὶ ἐνιδρύουσι > dS 10/11 ἱματίων μαθητικῶν > dSW 11 ἐπιβαίνει (!) C 13 Ἐπίκειται β] ἐπίκεινται BW παράκεινται Β 1 Ἐπίκειται — 15 ἡμᾶς] κοσμοῦσι δὲ ἡμᾶς καὶ αἱ καλαὶ πράξεις τῶν ἀποστόλων ἐπικείμενοι (K κείμεναι) ἡμῖν k 14 ἀποστό λων + ἢ γοῦν W, + τοῦτ’ ἔστιν S 15 καὶ — κοσμοῦσι W] καὶ κοσμοῦσι b, κοσμοῦσαι dCS 16 δὲ > b δὲ — μαθηταί] γὰρ k καὶ > C ~ ἵνα καὶ bkW 17 αὐτῶν — ἱμάτια] τὰ ἐκείνων ἰμάτια S τοῦτ’ ἔστιν — 18 ἐξετάζ.] ἐξετάζοντες bkW 24 μεγάλην . . . φωνὴν C 25 σιωπώντων d] σιωπησάντων C lapides clamabunt < >. Quando loquimur, lapides silent, quando nos tacemus, lapides clamant; >potest enim Dominus de istis suscitare filios Abraham <. Quo tempore nos tacebimus? Quando >refrixerit multorum <, quando illud, a Salvatore praedicatum est, fuerit impletum : >putas, Filius hominis inveniet fidem super terram? < > Propterea misericordiam deprecemur, ne nobis tacentibus lapides clamitent, sed loquamur et laudemus Deum in Patre et Fiho et Spiritu sancto: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

δὲ τοῦ πλήθους τῶν μαθητῶν, ὅπερ, >ἐὰν ἔλθῃ ἡ ἀποστασία < >, λίθοι κράζουσι.

Πότε δὲ ἡμεῖς σιωπῶμεν; Ὅταν >ψυγῇ ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν <, γένηται τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον· >ἆρά γε ἐλθὼν ὁ υἱὸς ἀνθρώπου εὑρίσκει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς; < Τίνες δέ οἱ λίθοι, περὶ εἴρηται μὴ ἀδυνατεῖν τῷ θεῷ >ἐκ λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραάμ <; Οἱ τοῖς λίθοις νοῦντες, τὰ ἔθνη τὰ πεπλανημένα.

2 gr. 2 Thess. 2, 3 4ff. Luk. 3, 8 7f. Matth. 24, 12 18, 8 13 ff. Luk. 3, 8; vgl. Hom. XXII (p. 148, 15 ff.) lOff. Luk. 3 nos > C 4 potest] Potens est AB, potens E 56 hamo 1, Abrahae Cr 6/7 tacemus C 7 Quando — 10 impletimi > 9 praedictum B 11 ~ hominis Fihus A 12/13 ~ miseric. Dom. C 14/15 clament ABE 16 ~ in Patre Deum B Explicit omelia XXXVII. A 221, – 16 V* 221, 12 Τίνες — 16 a (fehlt b) 3 κράζουσι d] κεκράξουσι C 7 Πότε] ὅτε (?) V Πότε — σιωπῶμεν > dC Ὅταν — 8 πολλῶν V] πληθυνούσης τῆς ἀνομίας καὶ ψυγομένης ἀγάπης dC Ὅταν — 12 γῆς > dC 12 Τίνες — 15 Ἀβρ. V] λίθοι Ποῖοι ἢ οἱ μὴ γενόμενοι τέκνα τοῦ Ἀβρ. dC ἢ > d) δέ + εἰσιν a Περὶ 15 Ἀβραάμ > α 15 Οἱ — 16 πεπλ. nur

HOMILIA XXXVIII.De eo, quod scriptum est : >Cum autem appropinquasset, vidit et flevit super eam <, usque ad eum locum, ubi >ejecit omnes vendentes columbas>.

Cum appropinquasset Hierusalem Dominus noster atque Salvator, videns eam flevit et dixit: >si cognovisses et tu in die quae ad pacem sunt tibi; nunc autem absconditum est ab oculis tuis : quoniam venient dies super te et circumdabunt te inimici tui vallo <. Sacramenta sunt, quae dicuntur, et speramus Deo aperiri posse, quod latitat. Primum ergo de fletu ejus videndum. Omnes beatitudines, quas locutus est in evangelio Jesus, suo firmat exemplo et, quod docuit, proprio testimonio probat. >Beati <, inquit, >mites <. Huic simile de semetipso: >Discite a >quoniam mitis sum <. >Beati pacitici <. Et quis alius ita Dominus meus Jesus, qui >est pax nostra <, qui >solvit >in sua < eam >carne destruxit <? >Beati, qui persecutionem tur propter justitiam < >. Nemo sic persecutionem passus est justitiam ut Dominus Jesus, qui pro peccatis nostris crucifixus est. Omnes igitur beatitudines in semetipso Dominus ostendit; ad quam similitudinem etiam illud, quod dixerat : >beati flentes < — ipse flevit, ut hujus quoque beatitudinis jaceret fundamenta. Flevit autem Hierusalem >dicens: si cognovisses et tu in die quae ad pacem sunt tibi; nunc autem absconditum est. ab oculis tuis <, et reUqua usque ad eum locum, ubi ait: >eo cognoveris tempus visitationis tuae <. Dicat aliquis Manifestasunt, quae dicuntur, etopere completa de Hierusalem: circumdedit enim eam Romanus exercitus et ad internecionem usque vastavit, tempusque veniet, quando lapis super lapidem 2 – 4 Luk. 19, 41–45 12 f. Matth. 5, 5 13 f. Matth. 11 14 Matth. 5, 9 15 f. Ephes. 2, 14 16 f. Matth. 5, 10 20 Matth. 5, 4 Hom. 38 fehlt in C 1 Incipit XXXVIII. de eo . . . A 2 scriptum] dictum A autem autem < appropinquaret A approp. + Hierusalem B videns B 3 et > ad — locum > A ait > A 5 atque Salvator > De 6 eam cognovisses] cognosceres De et > D tu + et A 7 ~ tibi sunt abscondita sunt BDe 8 super] in AB 9 Sacramento B 10 aperire Ae ejus + et B 12 proprio] pro De 13 simile -f est e, > quid B > De ~ ait a me E 14 quoniam] quia BE alius tam A 15 Jesus > B solvit] solum B 18 Dominus + meus nostris > E 19 in se ipso ABE 22 tu + et A 23 ~ tibi sunt abscondita sunt BDe 27 enim > B 28 venit non relinquetur super eam. Non nego et illam quidem Hierusalem propter habitatorum scelera fuisse destructam, sed quaero, ne forte et ad hanc nostram Hierusalem fletus iste pettineat. Nos enim sumus Hierusalem, quae defletur, qui nobis videmur intuitum habere majorem. Quod si post mysteria veritatis, post sermo nem evangelii, post doctrinam ecclesiae et post visionem sacramentorum Dei aliquis e nobis peccaverit, plangetur atque defiebitur. Nemo enim gentilis fletur, sed ille, qui fuit de Hierusalem et esse cessavit. Fletur autem haec nostra Hierusalem, quod post peccata >circumdent < eam contrariae videhcet fortitudines, spiritus nequam, et immittant in circuitu ejus >vallum < obsideant eam >et lapidem lapidem non reliquant <, si post multam continentiam, post ahquot annos castitatis vic-

Ζντῶ, μήποτε καὶ ἐνταῦθα ἐφ’ ἡμᾶς ὁ κλαυθμὸς τοῦ κυρίου φθάνῃ. Ἡμρῖε γάρ ἐσμεν ἡ ’Ιερουσαλὴμ ἡ κλαιομένη, οἱ διορατικώτεροι. Ἐὰνμετὰ τὸ ἀποκαλυφθῆναι ἡμῖν τὰ μυστήρια τῆς ἀληθείας καὶ κηρυχθῆναι τὸν λόγον τῆς σωτηρίας ἁμαρτάνωμεν, κλαιόμεθα.

Οὐδεὶς γὰρ ἐθνικὸς κλαίεται, κλαίεται δὲ ἡ τοιαύτη Ἰερουσαλήμ, ἐπειδήπερ >οἱ ἐχθροὶ < αὐτῆς ἁμαρτάνουσαν αὐτὴν περιέξουσι κυκλόθεν, αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις, καὶ περιβαλοῦσιν >χάρακα < καὶ συνέξουσιν αὐτὴν >καὶ ἐπὶ λίθον οὐκ ἀφήσουσιν < ἐν ἐὰν γὰρ μετὰ πολὺν χρόνον σωφρο- νήσας τις ἢ ἄλλην ἀρετὴν ἐπι- τηδεύσας νικηθῇ, καθαιρεῖται αὐ- τοῦ ἡ οἰκοδομή.

1 non — eam] non est relictvis in ea B 4 ne forte] si Dlmi-, an n 5 et >An hanc > A haec nostra E 12 et > De 13 e] a E 14 plangitur De 14/15 fletTor De 15 defletur A 16 et — 18 Hierusalem > De 17 Defletur A 19 circmndant 20 fortitudinis A 21 inmittmit Br, immittat E 23 obsident BE 24 relinqumit B 26 aliquod BE 223, 4 Ζητῶ — 224, 9 αὐτόν e* k* V* W* 4 Ζητῶ, μήποτε Τάχα φθάνει W ἐνταῦθα > kW] ἐνθάδε V 45 ἡμᾶς > e 5 ~ — φθάνει nach ἡμᾶς V φθάνῃ > W] φθάνει eV 6 — 7 διορατ. nach 11 κλαιόμ. W γὰρ] οὖν W ἡ 2 x > W 10/11 ἁμαρτἀνωεμ] μένωμεν ἁμαρτάνοντες W 11 κλαιόμεθα > W 16 δὲ + ἡ ψυχὴ ἡ — Ἱερουσ. > ekV 17 ἐπειδὴ Ε 1 Κ 1 19 δυνάμεις] VW 20 καὶ — 22 αὐτῇ > k καὶ > eV 22 λίθῳ W W 23 ἐὰν] κἂν k, ἂν eW γὰρ > kWV μετὰ χρόνον nach 24 ἐπιτηδ. W 26 οἰκοδομή] οἰκοδόμησις W

tus quis fuerit et blandimentis carnis illectus patientiam. pudicitiae amiserit. Si fueris fornicatus, >lapidem super non relinquent in te < >. Ait in alio loco: >non priorum justitiarum ejus; in peccato cato suo, in quo deprehensus fueritjin ipso judicabo eum <. est ergo, quae defletur, Ηierusalem. Post quae dicitur: >ingressus est in templum <, quod, fuisset ingressus, >ejecit eos, vendebant columbas <. Non ementes ; qui enim emit, quod emerit, possidet. Illos ejecit de templo patris Jesus, qui vendunt et abjiciunt, quod habuerant, in simihtudinem ilhus luxuriosi fihi, qui substantiam accepit a patre et universa perdidit nimie potando. Si quis ergo vendit, ejicitur, praecipue si vendebat >columbas < >. Quare ahas aves non posuit nisi columbas ? Hoc animal simplex est et decorum. Vereor, ne et in nobis istiusmodi vitium de- Οὐ γὰρ μὴ μνησθῶ <, φησί, προτέρων δικαιοσυνῶν αὐτοῦ· ἐν τῇ ἁμαρτᾳ αὐτοῦ, ἐν ᾗ καταλήψομαι αὐτόν, ἐν αὐτῇ κρινῶ αὐτόν <. Οὐκ ἐκβάλλει τοὺς ἀγοράζοντας — ὁ γὰρ ἀγοράζων συλλαμβάνει τὸ ἀγοραζόμενον — ἀλλὰ τοὺς διὰ τὸ πω- λεῖν ἀποδιδομένους τὰ ἴδια χρήσιμα καὶ λαμβάνοντας ἀντὶ αὐτῶν τὰ νενο- μισμένα εἶναι τίμια καὶ οὐ τὰ τίμια· ἴδιον δὲ πωλούντων τὸ μὲν ἀπὸ τῆς τέχνης τοῦ θεοῦ διδόναι ἢ καὶ τὰ ἄλλως εἰς τὸν βίον χρήσιμα, τὰ δὲ ἀνθρώπων καθ’ ἑαυτὰ εἰς οὐδὲν χρή- σιμα λαμβάνειν. Καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐκ- βάλλει σε ἀπὸ τοῦ ναοῦ ὁ σωτήρ· ἐὰν γὰρ λῇς, ὅμοιος ἔσῃ τῷ ἀσώτῳ υἱῷ, ὃς ἔλαβε τὸν βίον τὸν πατρικὸν 6 ff. Ezech. 18, 24 13 ff. vgl. Luk. 19,45 Var. ; gegen lat. : et ementes 19 ff. lat., 26 ff. gr. vgl. Luk. 15, llff. 24 ff. vgl. Hom. XIV (p. 101, 20ff.) 1 et blandimentis] blandimentisque De 2 pudicitiamque De 2/3 ~ amis. pud. A 3 f uerit A 5 in] super De te] eo A 6 in > BE ~ alio in loco + Dominus A 10 ~Hierus., quae defletur A 11 dicitur + et A 12 in > DEe 15 emit] emimt De + et De 16 emerint De possident possideturE 1 7 Patris + meus A 18 et + qmB habuerintA 20 substantiam + suam De 21 universam A. vmiversum E nimie > B] ne A 21/22 putando A, pot. aus put. corr. E 22 vendat BE 25 ~ Animal hoc B 26 et decor.] de quo B, decormn E 27 istiusmodi] huiusmodi B (modi E) ~ vitium istius modi e deprehenditur E 224, – 15 ἀγοραζόμενον + 24 Καὶ — 225, 6 eV 224, – 24 λαμβάνειν dC 6 μὴ > kW μνησθῶ] μνησθήσομαι k 7 ~ αὐτοῦ δικαιοσ. 8 ἐν > ekV 9 ~ αὐτὸν κρινῶ W 14 Οὐκ — 15 ἀγοραζόμ.] ἐκβάλλει οὐ τοὺς διὰ τὸ ἀγοράζειν προσκτωμένους dC 18 ἀντὶ d] ἀντ’ C 20 ἴδιον — 24 λαμβάνει nur C > prehendatur. Si enim ea, quae niihi a sancto Spiritu revelata sunt et credita, ut in vulgus efferrem, pretio vendidero et absque mercede non docuero, quid aUud facio, nisi columbas, id est Spiritum sanctum, vendo ? Quem cum vendidero, ejicior de templo Dei. Quapropter rogemus Dominum, ut omnes emamus potius, quam vendamus. Si enim non vendiderimus, cognoscemus et intellegemus salutem nostram; alioquin inimici circumdabunt urbem nostram. Quod si semel nos hostilis exercitus cinxerit, lacrimas Domini non merebimur. Surgamus ergo cUluculo et obsecremus Deum, ut saltem micas, quae de mensa ejus cadunt, comedere possimus. Miratur scriptura reginma Saba venisse >ab extremo terrae, ut audiret Salomonis <; quae, cum vidisset prandium et supellectilem ministeria domus ejus, obstupuit et tota in miraculo fuit. Nos si tantas Domini nostri opes, tantam sermonis supellictilem et abundantiam doctrinarum non hbenter amplectimur, si non comedimus >penem vitae <, si non carnibus Jesu vescimur et cruore potamur, si contemnimus dapes Salvatoris nostri, scire debemus, quod habeat Deus et >benignitatem et severitatem <; benignitatem magis ejus nobis orare debemus, in Christo Jesu Domino nostro: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen. καὶ πάντα ἀπώλεσε· φοβοῦμαι μή- ποτε περί τινα εὑρεθῇ ἡμῶν τὸ πρᾶγμα τοῦτο· ἐὰν γὰρ τὰ ἐξ ἁγίου πνεύ- ματος λελαλημένα μοι μισθοῦ πιπράσκω, τί ἄλλο ποιῶ ἢ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον μισθοῦ πιπράσκω;

13 f. vgl. Matth. 15, 27 loff. Luk. II, 31; vgl. 3 Kon. 10, 4. 5 20 Joh. 6, 35; vgl. 6, 53 22 Rom. 11, 22 2 Spiiitu sancto B 3 ut] aut ABE 4 efferens A, effero B + aut B 4 et > ABE 6 columban BE 8/9 Dominum] DexmiBE 10 cognoscimus BDEe intellegimiis BDEe 11 circumdabuntur E 11/12 ~ exerc. hostilis De 12 Domini] Dei De 13 Deum] Dominum De 15 ut audiret] audire De 19 doctrinae B, doctrinam E 20 JesuJ Christi De 23 ejus nobis > A ejus > D nobis > B orare 23/24 Dom. nostro > ABE Explicit omelia XXXVIII.

HOMILIA XXXIX.De quaestione Sadducaeonim, quam proposuerunt Domino, mulieris ejus, quae septem viros habuit, et rursuni de denario, quem sibi Salvator jussit ostendi.

Est haeresis Judaeis, quae dicitur Sadducaeorum : haec >resurrectionem mortuorum < negat et putat animam interire cum nec post mortem sensus ultra residere. Hi igitur quaestionem Domino proponentes composu erunt fabulam mulieris septem virorum, quae post primum virum, ad resuscitandum semen prioris, alterum duxerit, quo mortuo ter- tium quoque et rursum quartum, atque in hunc modum ad septimum usque pervenerit. Quaeritur ergo, >in resurrectione quis eam sibi e septem fratribus sit vindicaturus uxorem. Ι ἐμβαλεῖν Hoc autem problema insidiantes verbis Salvatoris eo tempore proposuerunt, quo eum viderunt de resurrectione docere discipulos. Quibus respondens Salvator ait : >Erratis, nescientes scripturas virtutem Dei. In resur- rectione enim mortuorum neque

Φασὶ γὰρ ἑπτὰ ἀδελφοὺς μιᾷ γυναικὶ γόμου νόμῳ συναφθῆναι, δηλονότι ἐνὶ ἑκάστω αὐτῶν τοῦ ἑτέρου ἀποβιοῦντος νομίμως συναπτομένῃ· ἔσχατον δέ φασι καὶ τὴν γυναῖκα ἀποθανεῖν. Ἐρωτῶσι τοίνυν· >ἐν τῇ ἀναστάσσει <, ἀνισταμένων, >τίνος αὐτῶν γυνή; < οἰόμενοι αὐτὸν εἰς

| Τὸ ὡς ἄγγελοι τοῦ θεοῦ ἐν οὐρανῷ < >φησιν <, οὐχ ὅτι τοὺς ἔσεσθαι ἐν οὐρανῷ λέγει, ἀλλ’ ὡς τοὺς οὐρανίους ἀγγέλους, καθὰ δὴ καὶ Μᾶρκος ἔφρασε λέγων· ἀλλ’ εἰσὶν ὡς Hom. 39 fehlt in C — 4 Luk. 20, — 40; — 26 21 f. gr. Matth. 22, 30 24 ff. lat. Matth. 22, 29. 30 25 f. gr. Mark. 12, 25 1 Incipit XXXIX. de . . . A 2 Saduceorum ABD 2 propo- suerant De 3 rursum > B] rursus De 5 haeresis + in De 7 ne B > De residere] resipire D, respirare e, sit BE(?) Hi > 9/10 sept. vir.] septemviraeA 10 viros 1 + habentis B 11 suscitandumB 15 pervenerat De Quaerehant A 17 e] deB 21 viderant De 24 nescitis E 26 ~ mortuor. enim A 226, 9 — 18 dC 226, 21 — 227, 4 + ὅτι δὴ γεννήσεται — φυσιολογίας (nach κν: Ἀπολιναρίου) + 227, – 27 συστῆναι V* 226, 21–227, 4 dC ( + ὅτι δὴ ἀνάστασις, worauf sich wohl das Lemma von D: Ἀπολιναρίου bezieht) 10 γόμου νομῳ] νομίμῳ γάμῳ d 10/12 τοῦ ἑτέρου ἀποβ. δηλονότι ἐνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν d ἔνα ἕκαστον C 13 φασι — 14 γυναῖκα] καὶ τὴν γυν. αὐτήν φασιν d ἐν — ἀνισταμ. nach 16 αὐτῶν d 21 Τὸ — ἄγγ.] Ὁ δὲ Μᾶρκος ὡς ἄγγ. φησι C, Ὡς δὲ Μ. φησιν ὡς ἄγγ. d 21/22 οὐρανῷ + εἰσι d <φησιν > konj. (in dC 22/23 — ἐν οὐρανῷ ἔσεσθαι dC 24 ἀγγέλους + ἔσεσθαί φησι τοὺς ἀνθρώπους d 24 καθὰ — 26 > dC 26 γὰρ > nubent neque nubentur, sed erunt sicut angeli in caelis<. erunt sicut angeli, utique angeli erunt. Simulque discendum, quod angeli connubia non habeant. Hic vero, ubi mors, et nuptiae et liberi necessarii sunt; ubi autem immortalitas, nec conjugio opus est nec filiis. Proponam mihi quaestionem valde molestam et, quae non facile solvitur, ex persona eorum, qui studiosissimi scripturarum sunt et >die <die meditantur in lege domini<. inquiunt, scriptum est, quia >nequenubentnequenubentur> ? Tam vetus quam novum testamentum memoria ac mente perlustrans nusquam memini tale quid relatum. Quod si forte me fallit, qui plus novit, doceat, libenter disco, quod nescio; sed quantum ego existimo, nec in veteri nec in novo instrumento quidquam tale reperiet. Omnis ergo error eorum de prophetica, quam non intellegunt, lectione subrepsit — e quibus illud est in Isaia: >electi mei non τὸ ἀγγελικὸν πλῆθος πολὺ μὲν ὄν, οὐ μὴν ἐκ γενέσεως αὐξηθέν, ἀλλ᾿ ἐκ δημιουργίας ὑπάρχον, οὕτω δὴ καὶ τὸ ἀνιστάμενον πλῆθος. |

| Ἴσμεν δέ, ὅτι καὶ πρὸς τὴν λέξιν ταύτην οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος καὶ Οὐαλεντίνου ἔτι διαμάχονται εἰς ψυχὰς ἀνάγοντες τὸν λόγον· ταύτας γὰρ ζῆν καὶ περὶ τούτων εἰρηκέναι τὸν κύριον ὡς τούτων ὄντος θεοῦ τοῦ θεοῦ. Οὐδέπω δὲ Σαδδουκαίοις περὶ ψυχῶν ἦν ἡ ἀντιλογία, ἀλλὰ περὶ σωμάτων, ὥστε περὶ τούτων ἡ ἀπόκρισις. Λέγεται δέ τότε ἀνίστασθαι ὁ νεκρός, ὅτε μετὰ σώματος ἡ φυχῆς διαλελυμένης, ἀλλ’ ὡς ἀπρακτούσης καὶ τὰ τῆς ζωῆς ἴδια, ὅσα μετὰ σώματος, οὐκ ἐχούσης· ἓν γάρ τι τὸ συναμφότερόν ἐστιν, ἄνθρωπος, καὶ ἡ ζωὴ κοινή, καὶ ἑκατέρων δεῖ πρὸς τὸ τὴν ἐκ θανάτου ζωὴν πόλιν συστῆναι. | Πρὸς τούτοις ἀναγινώσκοντές τινες τὰ προφητικὰ πλανῶνται περὶ τὸν νοῦν τῆς γρα- 13f. lat. Ps. 1, 2 29 f. Jes. 65, 23 4 discendum] dicendum B 7 sunt + illic In autem > BDEe 8 Dmr conjugii BE, conjugatio D 13 ac] et AE 16 Tam] Totum B 17 quam novum > BE ~ test. quam novum A 19 memini 20 relatum ABE 25 repperi + et ABE 26 ergo > A ~ error De 28 subrepsit] surrexit De est > BE 29 electi] lecti 227, 9—228, 30 k* [K8x: Τίτου, vgl. J. Sickenberger, Titus v. Bostra VI, 1) S. 235] 227, 27 Πρὸς — 228, 30 b*e*D*10*V* [E2 τοῦ αὐτοῦ Κυρίλλου ?)] (in b 2. Teil eines Chrys. Scholions) 2 μὴν > d γενέσεως] γεννήσεως d αὐξηθέν + εἰς πληθὺν γέγονεν d ἐκ + ἀρχῆς, ἐξ αὐτῆς τῆς d 3 ὑπάρχον] ἔχει τὸ ἄπειρον εἶναι τῷ ἀριθμῷ d 9 πρὸς k] ὑπὲρ V 11 μάχονται V ψυχὴν K 12 ταῦτα V 14 θεοῦ > K1 15 οὐδέπω δὲ] ἀλλ᾿ οὐδέπω K7 17 ὥστε — 20 ψυχή > 27 Πρὸς τούτοις k] Ὠριγένης δέ φησιν be D10V 28 τινες > libcros in maledictionem< et Deuteronomio in benedictionibus: >benedicti filii uteri tui< putant haec futura in resurrection, non intellegentes spiritales benedictiones esse praedictas. Paulus enim, >vas omnes has benedictiones, quae ponuntur in lege, spriitaliter interpretans et sciens non esse carnales, ad Ephesios loqui- tur: benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spiritali< Erunt hae omnes benedictiones spiritaliter, cum a mortuis resurgentes aeternam beatitudinem consequeremur. Sed et in Psalmis simile quid reperientes eodem labuntur errore: <uxor> >tua sicut vitis abundans in lateribus domus tuae, filii tui novella olivarum in circuitu mensae tuae< usque ad eum ubi ait: >benedicat te Dominus ex Sion, et videas, quae bona HierusalenK. Ergo cum instructa f uerit Hierusalem et mstaurata in antiquum statum, tunc visurus est sanctus bona, quae scriptura commemorat. Qui spiritaliter intellegunt Hierusalem et de ea dici sciunt: >quae caelestis est, quae sursum est, quae est nostra<, videbunt bona illius, de quibus saepe diximus, et quod nunc de psalmo posuimus: >uxor tua sicut vitis abundans lateribus domus tuae, filii tui sicut novella ohvarum in circuitu mensae tuae<. Quae omnia intellegentibus Sadducaeis, qui erant portio Judaeorum, dicit Salvator: >neseitis neque virtutem Dei<.

φῆς — φέρε εἰπεῖν ἐκ τοῦ Ἡσαΐπυ· οι εκλεκτοι μου οὐ τεκνοποιήσουσιν εἰς , καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ἐν ταῖς εὐλογίαις· εὐλογημένα τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας σου>· — >ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν ἔσεσθαι ταῦτα, μὴ νοοῦντες τὰς πνευματικὰς εὐλογίας.

Διὰ τοῦτο σωματικῶς ἐκδεχομένοις τοῖς ἐκ τῶν Ἰουδαίων Σαδδουκαίοις ἔλεγεν ὁ σωτήρ· πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς .

Haec de quaestione, quam Sadducaei Domino proposuerunt, breviter dicta sint. Porro quia adjectum est de imagine Caesaris, etiam 3f. Deut. 7,13 7f. Akt. 9, 15 11f. Ephes. 1,3 15ff. Ps. 127 (128), 3. 5 22f. Gal. 4, 26 24 ff. Ps. 127 (128), 3 30 ff. Matth. 22, 29 1 maledictione BE 2 Deuteronomii AB in > ABE 6/7 praedicatas 10 et] ut B 12 Eriuit — 13 spiritaliter > De 13 ~ omn. ben. hae A haec E spiritaU + in caelustibus A 14 beatit.] benedictionem ABE consequemur ABE et > E 17 novellae e 18 18 ~ bona quae A ~ bona BE sunt + in A 20 sanctus > De 24 quod > E 26 27 mensae] domus D 33 suut A quia] quae r adjectum] lectum ABE 2 οἱ kV > be D10 5 ἔγγονα e, τέκνα D10 29 ἔλεγεν — σωτήρ > K] super hoc debemus pauca perstringere. Putant quidani a Salvatore dictum esse simpliciter: <reddite,> quae sunt Caesaris, id est: tributum reddite, quod debetis. Quis enim nostrum de tributis reddendis Caesari contradicit? Habet igitur locus quiddam mystici atque secreti. Duae sunt imagines in homine: una, quam accepit a Deo factus in principio, sicut in Genesi scriptum est: >juxta imaginem similitudinem Dei<, altera postea, quam propter inoboedientiam atque peccatum ejectus de paradiso assumpsit >principis saecuH hujus < suasus Sicut enim nummus sive denarius habet imaginem imperatorum niundi, sic qui facit opera >rectoris tenebrarum< portat imaginem ejus, cujus habet opera: quam praecepit hic Jesus esse reddendam et projiciendam de vultu nostro assumen- damque eam imaginem, juxta quam a principio ad simiUtudinem Dei conditi sumus. Atque ita fit, ut, quae Caesaris sunt, Caesari et, quae Dei, < <Ostendite>, inquit, >mihi nummum< pro scribitur <denarius>. Quem cum accepisset, ait: >cujus

Ὑψηλότερον δέ· ἐγένετο ἐν ἀρχῇ ὁ ἄνθρωπος, ὡς ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται, <κατ᾿ δὲ διὰ τὴν αὐτοῦ παρακοὴν ἀνέλαβε καὶ εἰκόνα ·

ωσπερ γαρ το νομισμα εικονα ἔχει τοῦ βασιλεύοντος τῶν Μνῶν, οὕτως ὁ ποιῶν rd ἔργα τοῦ <κοσμοχράτορος> τὴν τὴν αὐτοῦ φορεῖ· ἣν παραινεῖ ὁ σωτὴρ ἀποδιδόναι καὶ ἀποτίθεσθαι καὶ φορεῖν τὴν ἐξ ἀρχῆς γενομένην εἰκόνα καθ᾿ ὁμοίωσιν τῷ θεῶ.

6ff. vgl. Orig. Comm. in Cant. Cantic. Prologus (S. 63, 31 ff. Baehrens) 10f. Gen. 1, 27; 1 Kor. 15, 49 14f. Joh. 12, 31 18f. Ephes. 6, 12 28 Matth. 22, 19 1 quidam] quidem r 5 igitur] ergo B 7 in homine > D] hominis 11 choici + id est terreni e 12 postea > A postea quam] postqtiam 14 assvimpsit] accepit A assiampsit + eam BDEe 14/15 principis B 15 suasam B 17 sive] atque De 21 hic> De 22 et>BE proiciendamque A 23 assum.] et assumendam 25a > E] in AB 26 quae2 + sunt A Deo > E ~ reddamus Deo e 28 denarium A inscriptionem 229, —230, μνᾶς k*V (K3 nur — 230, 10) 229. 6—230, 18 αὐτοῦ 229, 6—230, 10 6 Ὑψηλ. δέ > bdCSV ἐγέν. — ἀρχῇ > k ἐν ἀρχῇ > > bSV 8 θεοῦ + γέγονεν k, + κατ᾿ ἀρχήν S 9 διὰ] παρὰ αὐτοῦ > dK2S 10 εἰκόνα > b 16 γὰρ] δὲ k, καὶ S + εἰκόνα 17 ἔχει > S ~ τῶν ἐθνῶν βασιλ. S 18/19 κοσμοκράτ.] παντοκράτορος 8 19 φορεῖ > K 20 ~ ἀποδιδ. nach ἣν S 22 καθ᾿ — 23 θεῷ >

habet < Qui respondentes <Caesaris >. Ad quos <reddite >, inquit, >quae Caesaris, Caesari et, quae sunt Dei, Deo<. Quorum et Paulus locutus est dicens: >sicut portavimus choici, portemus et imaginem caelestis.<. Quod ergo ait: quae sunt Caesaris, Caesari<, hoc dicit: deponite personam <choici>, abjicite imaginem terrenam, ut possitis vobis caelestis imponentes reddere, >quae sunt Dei, Repetit nos Deus. Quidnam repetit ? Lege Moysen: et nunc quid Dominus Deus tuus repetit a te < et reUqua, quae Postulat igitur a nobis Deus et deprecatur, non quia necessarium habet ahquid, ut ei tribuamus, sed, postquam ei dederimus, nobis id ipsum tribuat in salutem. Quod ut manifestius fiat, ponam parabolam mnarum. Qui unam acceperat mnam et fecerat decem et obtuht Domino, a quo sibi credita mna fuerat, accepit et aliam,

Ἀκολούθως τούτοις καὶ ὁ Παῦλός φησιν· ὡς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, οὕτως φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ . Τοῦτο οὖν δηλοῖτό· >ἀπόδοτε τὰ Καίσαρι· καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῶ θεῶ>ῶ. Αἰτεῖ δὲ παρ᾿ ἡμῶν, οὐχ ὅτι χρείαν ἔχει τινός, ἀλλ’ ἵνα ἡμῖν ἀντιχαρίσηται τὰ αὐτοῦ. Ὁ γὰρ τὴν μνᾶν δεκαπλασιάσας καὶ προσενέγκας τῷ δεδωκότι κυρίῳ, ἀπολαμβάνει σὺν ταῖς τοσαύταις καὶ ἑτέραν· ἐκείνου γὰρ τοῦ μὴ πολυπλασιάσαντος τὴν μνᾶν κελεύει ἀφαιρεθῆναι καὶ δοθῆναι τῷ ἔχοντι τὰς δέκα μνᾶς. >Ἄρατε , φησὶν τοῖς παρεστῶσιν, ἀπ᾿ αὐ- 7ff. 1 Kor. 15, 49 12 1 Kor. 15, 49 14 f. Deut. 10, 12 22f. vgl. Lxik. 19, 1127 3 reddite + ergo De 4/5 ~ Dei sunt BE 5/6 consequentia BE 6 et > A 7 imaginem > D 12 person.] imaginem A 14 nos] A Deus — Lege] Deus quiddam secimdum legem B Legem E Moysi B 15 quid] quidem A Dominus > > De 17 et + Deus D 19 tribuamus + postulat 20 nobis >De 23 mnarimi, qm B 24 mnam > 26 ~ fuerat mna A ~ et accepit A 230, 24 Ἄρατε — 231, 22 dC 5 Ἀκολούθ. — 8 ἐπουρ. > dCS τούτοις] τούτων καὶ τοῦτο dS > b 10 καίσαρι + ὁ σωτὴρ λέγων d 18 τὰ αὐτοῦ > CV αὐτοῦ + Ἐκεῖνα δεῖ ἀποδιδόναι Καίσαρι, τὰ τὴν εὐσέβειαν παραβλάπτοντα· εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν βασιλεῦον ὑποτάσσεσθαι προσετάγημεν καὶ πάσῃ ἀρχῇ ὑπερεχούσῃ S 21 ἑτέρας K 24 μνᾶς + Καὶ ἁπλῶς εἴ τι μέν ἀπάτης εἴδωλον, τοῦτο τῷ δημιουργῷ τῆς κακίας ἐπιρριπτέον· εἴ τι δὲ ἀρετῆς σύμβολον, τοῦτο θεῷ ἀναθετέον· τὸ δὲ ἐντελὲς ἐν τῷ Ματθαίῳ εἴρηται K1 Quidam E Deus tuus sed] ut De et2> A 8 Τοῦτο οὖν] 17 ἡμᾶς K1 quam antea non habebat. Illius enim mnam, qui non multiplicaverat, quod accepit, jubet Dominus auferri et dari ei, qui alias habet; <tollite>, inquit, >mnam date ei, qui habet decem mnas<. Atque in hunc modum, quae dederimus Deo, nobis ea ipsa restituet cum his, quae antea non habueramus. Exigit et postulat a nobis Deus, ut habeat occasionem donandi, ut ipse tribuat, qui erogavit. Ipsius enim gratia dupUcata est mna, et dignis quibusque plus datum est, quam sperabant. Quapropter surgentes oremus Deum, ut digni simus offerre ei munera, quae nobis restituat et pro terrenis caelestia largiatur, in Christo Jesu: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

Exphciunt omehae triginta novem Adamantii Origenis in evangelium Lucae a beato Hieronymo presbytero de graeco in latinum translatae.

τοῦ τὴν , τοῦτ’ ἔστιν τὴν χάριν τοῦ ἁγίου πνεύματος, ἐπειδὴ οὐ δύναται ταύτην ἔχων κολασθῆναι, εἰ μὴ πρῶτον ταύτης γυμνωθῇ, καὶ δότε τῷ τὰς δέκα μνᾶς . Ἀντιχαρίζεται γὰρ ἡμῖν ὁ θεὸς τὰ ἀγαθὰ μετὰ προσθήκης· τῷ γὰρ ποιήσαντι τὴν μίαν μνᾶν δέκα ἀντεχαρίσατο τὰς δέκα μνᾶς, προσθεὶς αὐταῖς καὶ ἄλλην μνᾶν τὴν τοῦ μὴ ἐργαζομένου. | Ὁ μὲν γὰρ ἔχων, φησίν, ἀρετὴν ἐκ πόνων καὶ ἱδρώτων καὶ προσθήκην λαμβάνει παρὰ θεοῦ, οἷον πίστιν ἔχοντι τὴν ἐκ τοῦ ἐφ᾿ ἡμῖν δοθήσεται χάρισμα πίστεως, καὶ ἁπλῶς τῷ ἔχοντί > τῶν ἐκ κατασκευῆς φυσικῆς ἐνυπαρχόντων αὐτῷ βελτιωθὲν προσοχῇ καὶ ἐπιμελείᾳ τὸ ἐνδέον ἀπὸ θεοῦ δοθήσεται· ὁ δὲ πονηρὸς καὶ μὴ μεταδιδοὺς εἰς πολλοὺς λόγον, οὗτος ἀποστερεῖται, οὗ εἶχεν, καὶ τιμωρεῖται. |

3ff. Luk. 19, 24 —18 vgl. Comm. in Matth. vetus Interpr. 69 (IV 372, 21 — 25 Lomm.): Utputa, fidem habenti, quae est ex nobis, dabitvir gratia fidei, quae est per spiritum fidei et abimdabit; et quidquid habuerit quis ex naturaH creatione, cum exercuerit illud, accipit id ipsum et ex gratia Dei, ut abundet et firmior sit in eo ipso, quod habet. 15 gr. vgl. 1 Kor. 12, 9 3 acceperat A 4 aixferre BE 6 habebat AE 7 quae] quod A 8 ea ipsa > A 8/9 restituit E 9 ante De 10/11 ~ a nobis et post. 12 ipsi De 13 rogavit AB, rogabit E 14 publicata A, pupHcata E 15 datum est] donatumB 16 sperabunt E 18 mxmera] mnam A nobis] ipse B 23—25 C > ABDEe 23 novem] sex C 24 H: Omeliae Origenis XXXVIIII super Lucam a Hieronymo catholico traductae feliciter explicixmt. Laus Deo. I: Expliciimt triginta novem omeHae Origenis super Lucam a Yheronimo katholieo in latinum traductae. 11 φησίν > φυσικῶς dC 15 πίστις C 16 <τι> konj. > φυσικῆς Kr.]