HOMILIA ΧΧΧI. De tertia tentatione Salvatoris. Scrutaniini scriptiiras, ut et in his, quae ’ esse simplicia,
reperiatis non minima sacramenta. Scrutemur principium
 evangelicae lectionis, quod hodie audivimus, et id, quod latebat,
procedat in medium. >Adduxit <, ait, diabolus Jesum > in
Hoc incredibile est, ut diabolus duceret Filium Dei et
ille sequeretur. Sequebatur plane quasi athleta ad tentationem
sponte proficiscens. Non formidabat tentantem neque insidias
 callidissimi pertimescebat inimici, et quodammodo loquebatur: duc
quo vis, tenta ut placet, ad tentandum sponte me tribuo, sustineo
quae suggesseris, praebeo me in quibuscunque tentaveris:
invenies meinomnibusfortiorem. >Adduxit ergo eum
et posuit super pinnam templi et dixit ei: si filius Dei es, mitte te
 hinc doeorsum < >. Adduxit eum in culmen ad summitatem templi
hortatur, ut se inde praecipitet. Quod cum ille fraudulenter proroneret
et sub ostentatione gloriae ahud niteretur, dicebat
Salvator; >Scriptum est: non tentabis Dominum Deum
Simulque considera, quomodo tentet diabolus, Non aliunde tentare
 audet, nisi de divinis libris, et de Psalmis sumens testimo-
nium ait: > Si fihus Dei es, mitte te deorsum. Scriptum est enim:
quia angelis suis mandavit de te, et in manibus tollent te, ne forte
offendas ad lapidem pedem tuum <. Unde tibi, diabole,
quod ista scripta sunt ? Nunquid legisti prophetas vel divina
 eloquia cognovisti ? Licet tu taceas, ego pro te respondebo. Legisti,
non ut ipse ex lectione sanctorum melior fieres, sed ut
de simplici littera eos, qui amici sunt litterae, interficias. Scis,
 2 Luk. 4, 9–13 18 Deut. 6, 16 22 f. Ps. 90 (91), 11. 12 27
2 Kor. 3, 6
1 Incipit XXXI. (XXX. C) de temptatione Domini (Salvatoris C) tertia AC
3 ScrutareB Scrut. script. > A ut > B his] illis C
quotquot De id > ABE latitabat A 6 procedit De
autem De diabol. -f- Dominum A 7 incredibile] ne credibile AB, nec
credibile A 9 profic.] proveniens BE tentantem] temptationem C
10 inimici] immo A duc — 11 vis] Dominum Deiun tuum BE 11 quo]
quocumque C 12 sucgesseris C me > r 14 posuit] statuit
supra Cm ei > r te > C 15 > De] de hinc A
16~inde se C illi A aliud > 17 dicebat — 18 est] sciebat
scriptum esse Salvator ABCE 20 nisi > B 22 et] ut
in — toUent] custodiant C toUant ABE 23 diabole + hoc e, +
datum In 24 sint D 26 ut 2 > C 27 de simpl. littera] simplicitate De 

 
quia, si cle aliis ei voluminibus loqui volueris, non decipies, 
neque habere poterunt auctoritatem assertiones tuae, Sic legit scripturas
Marcion ut diabolus, sic Basilides, sic Valentinus, ut cum
diabolo dicerent Salvatori: >Scriptum est, quia angelis suis
 de te, et in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem
pedem tuum <. Si quando testimonia de scripturis audieris,
ne statim loquenti adquiescas, sed considera illum, cujus vitae,
cujus sententiae, cujus sit voluntatis, ne forte simulet sanctum
se esse, quod non est, et venenis infectus haereseos sub ovis pelle
 lupus latitet. ne forte loquatur in co diabolus dc scripturis. Quomodo
autem diabolus pro occasione tcm]>orum dc scripturis loquitur,
sic c contrario Paulus pro corum utilitatc, qui audiunt, non
solum dc scripturis, scd ctiain dc saccularibus libris assumit tcsti-
monium et ait: >Crctcnscs semper mendaccs, malac bestiae, ven-
 1res pigri<, et rursum de alio: >ipsius cnim et genus sumus<-,
nec non et de comico: >corrumpunt mores lionos colloquia
mala'. Sed neque si diabolus dc scripturis locutus fuerit, poterit
me hac occasione dccipere, neque si Paulus de gcntilibus litteris
aliquod cxcmplum sumpserit, a suo me eloquio deterrebit.
 ldco enim assumit Paulus verba etiam dc his, quae foris sunt, ut
sanctificet ea. \ idcamus orgo,
quid de scripturis diabolus loqua-
tur ad Dominum: >Scriptum est
enirn, quia angclis suis inandavit
 de te, et in manibus tollent
tc, ne forte offcndas ad lapidcm
[>Γ*γοαπτ<ζι γαρ, οτι τοί* άγγέλοις
α «τον ίττελεΐχαι τηοι αο ν, χαι ότι
άτι γ/ιοωψ άηοϋοί σε, μήτπ/τε .τοοσ-
κόψης .τρο; /ή?οι· τώ· Γτοόα σοι*.]
 9f. vgl. Mattli. 7. 15 14f.Tit. 1. 12 (Zitat aue Epimenidee) 1» Akt.
17, 28 (aus Aratea Phaenom. 5) 1 β ι. 1 Kor. 15, 33 (aus Thais von Me·
nander); zu den drci Stellen ,Vgl. dio Nacliweise im Hand bur h *um NT.
(ed. EL Lie t ζ man η)
1 ei > K] eis AC 2 hab. pot.J habebunt A assertionis Β suae C
3 Mart ion C 5 et) ut ABE tollant ABE 6 testimonium Ir
scripture Do 7 loquenti > A Sed C vitao] «it ac De 8 sententiae)
scicntiac Β 8, · — so sanctum Β 9 so > C	quod] quomodo Ir
venenis] veneno C, veniens Β It lupus > C latitot] latcat B, -f et Β
11 per occasionem De loquatur C 12 ~ utilitate eorum e 14/15 ven-
trisAE 1tot>An ~ bonoemores Β 17 mala]peesimaBE ~diabolu«
si Do 18 ~PaulusaDe 19 a>A a suo] quoquo modo Do 2· quae]
qui AC 21 ea > A] etiam Ε 22 de] ab C 24 enim> ABCE quia
> De mandavit alio Hss (gg. gr. bitXrUat)
188. 23 189, 27 (+ 190, 22—24 iutakar C) + 191. 4 Ov 17 «ICS 188,
23 — 189. 9 όΐΟΊύτη; kV\\"(	) + 190, 1 19 ~ 24 ΙΊγοατται — 191.4
ara·/. k/. 188. 23 -26 nur X 

 
pedem tuum <. Vide quomodo
iii ipsis testimoniis versipellis est.
Vult enim imminuere gloriam
Salvatoris, quasi angelorum indigeat
 auxilio offensurus pedem,
nisi eorum manibus sublevetur.
Assumit testimonium et inter-
pretatur illud de Christo, quod
non de Christo, sed de sanctis
 generaliter scriptum est. Libere
quippe et tota confidentia contradico
diabolo super Christi persona
hoc non posse intellegi.
Neque enim indiget angelorum
 auxiho, qui major angehs et melius
ipsis haereditate consecutus
est nomen. NuUi unquam angelorum
dixit Deus: ,,Filius meus
es tu, ego hodie genui te <.
 nuhum eorum quasi ad fihum locutus
est, >qui facit angelos
spiritus, et ministros suos ignem
urentem <, sed ad fihum
suum, de quo innumerabilia loquitur
 in prophetis. Non indiget, inquam, angelorum
auxiho Fihus Dei.
Ὅρα δέ, πῶς κακούργως πειρᾶται
διὰ τῆς χρήσεως τῶν γραφῶν. Θέλει
καθελεῖν τὴν δόξαν τοῦ κυρίου, ὡς
δεομένου ἀγγελικῆς βοηθείας, ὡς
μέλλοντος προσκόπτειν, εἰ μὴ ἄγγελοι
αὐτῷ βοηθοῖεν. Οὐ γὰρ περὶ
τοῦ Χριστοῦ εἴρηται ἡ χρῆσις τοῦ
φαλμοῦ, οὐδὲ γὰρ δεῖται ἀγγέλων
ὁ τῶν ἀγγέλων δεσπότης. Ι Νομίζω
δὲ αὐτόθεν καθαίρεσιν μᾶλλον εἶναι
τῆς δόξης τοῦ Ἰησοῦ ἤπερ σύστασιν
τῆς ἐν αὐτῷ θεότητος, τὸ δεῖσθαι
αὐτὸν ἀγγέλων θεοῦ αἰρόντων αὐτὸν
ἐπὶ τῶν χειρῶν ὑπὲρ τοῦ μὴ προσκόψαι
πρὸς λίθον τὸν πόδα αὐτοῦ·
ἐπεὶ δὲ εἰκός τινας πιστεύοντας τῷ
διαβόλῳ κακῶς ἐξειληφότι τὴν προ-
φητείαν οὐκ εἰς ἄλλον τινὰ ἢ εἰς
Χριστὸν προφητευομένην ἀπειθήσειν
τοῖς εἰρημένοις, γινωσκέτωσαν,
ὅτι πάντα τὰ κατὰ τὸν ψαλμὸν εἰς
ἀνθρώπου φύσιν ἀναφέρεται δεομένου
πολλῆς βοηθείας καὶ σκέπης τοῦ
θεοῦ καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ ἀντιλήψεως,
ἵνα ῥυσθῇ ἀπὸ πόσης τῆς τῶν θηρευόντων
παγίδος καὶ παντὸς ταραχώδους
καὶ ψευδοῦς λόγου. || 15 ff. vgl. Hebr. 1,4. 7 17 ff vgl. Hebr. 1, 5. 7 18 f. Ps. 2, 7
21 ff. Ps. 103 (104), 4 23 ff. gr. vgl. Ps. 90 (91), 1. 3
4/5 indig.] inde egeat A
10 scriptum] dictum C 11 ~ et confid.
tota B, confid. et tota E 14 ~ angel. indig. C 15 qui — 26 auxilio
> B major] majus C major + est AE angelorum C 16 ipsius
haereditatis A, haereditatem De 1 7 est > mn] et D, est et Ir 17/18 ~
imquam Bh eorum >C 21 est > e 26~angel. nacli 27 Dei
1 δέ > λ κοκούργως > dCSA πειρᾶται > λ 2
3 ὡς > d ὡς — 4 βοηθ. > S 6 ~ αὐτῷ avup
dkCSV] βοηθεῖεν 6 Οὐ] οὐδὲ dC Οὐ — 9 δeσπ. > S 8
οὐ dCV ε ~ δεῖται γὰρ dC 9 ὁ — ἀγγέλ. > W δεσπότης]
τής d 9 Νομίζω — 15 > S 16 ἐπεὶ — 20 εἰρημ.] ὅθεν τινὲς
θέντες τῷ διαβόλῳ ἐξειλήφασιν τὸν ψαλμὸν ἁρμόζειν εἰς Χριοτόν· ἀλλὰ S
17 κακῶς Κl.] καλῶς dC 21 xard — ψαλμ.] ἐν τῷ ψαλμῷ τούτω̣ S 22 ἀνθρώπου
+ φιλοῦ S 24 καὶ — ἀντιλήψ. > S 25 πάσης > S
τοῦ διαβόλου S 26 παντὸς — 27 λόγου] τῶν λοιπῶν κακῶν S Quin potius disce, diabole,
quod, nisi Jesiis adjuverit angelos,
offendunt pedem suum. Et si quis
angelorum visus est offendere, de
 quibus dudum lectum est: >quia
angelos judicabimus <, ideo
quia non extendfb manum
suam ad Jesum, ut apprehensus
ab eo non offenderet. Quando
 enim aliquis in propria virtute
confidens non invocat praesidium
Jesu, offendit et corruit. Et tu,
diabole, propterea >quais fulgur de
caelo < cecidisti, quia credere in
 Christum Filium Dei noluisti.
Ut autem scias, quod male
interpretatus es, et non de Christo,
sed de sanctis intellegi, quae sequuntur,
ausculta. >A ruina et
 daemonio x < non Jesum
Christum liberat Deus, sed
sanctos. Lege nonagesimum
psalmum, cujus principium est:
>Qui habitat in adjutorio
 in protectione Dei caeli
commorabitur <, et invenies
magis justo viro, quam Dei
Filio convenire: cadent a latere
tuo mille, et decem miha
 a dextris tuis , ad te autem
non appropinquabit ; verum- Ἐγὼ δὲ τὸ ἀνάπαλίν φημι πρὸς
σέ, ὦ διάβολε· εἰ μὴ Ἰησοῦς βοηθήσῃ
τοῖς ἀγγέλοις, προσκόπτουσι. Καὶ σὺ διὰ τοῦτο πέπτωκας ἐξ
οὐρανοῦ <, ἐπειδήπερ αὐτάρκη
ἐνόμισας εἶναι καὶ μὴ δεῖσθαι τῆς
τοῦ Ἰησοῦ βοηθείας. Ἵνα δὲ γνῷς μὴ περὶ τοῦ Ἰησοῦ
λελέχθαι τὰ ἀναγεγραμμένα, ἀλλ’
εἰς δίκαιον ἄνδρα ταῦτα ἀναφέρεσθαι,
ἄκουε·
ταῦτα δὲ τὰ ῥήματα ἐν ψαλμῷ
ζ΄· λέγεΤαι δὲ οὐ περὶ Χριστοῦ,
ἀλλὰ περὶ δικαίων. Γέγραπται
γάρ· > Ὁ κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ
ὑψίστου ἐν σκέπη τοῦ θεοῦ τοῦ
οὐρανοῦ αὐλισθήσεται <. Τοῦτο
δικαίῳ μᾶλλον ἁρμόζει ἢ τῷ υἱῷ
τοῦ θεοῦ. Καὶ αὖθις· >πεσεῖται
τοῦ κλίτους σου χιλιὰς καὶ μυρίας
ἐκ τῆς δεξιᾶς σου <· 20 f. Ps. 90 (91), 6 24 ff. Ps. 90
of. 1 Kor. 6, 3 13 f. Luk. 10, 18
(91), 1 28 ff. Ps. 90 (91), 7. 8.
2 adjuvaret BE 3 offendant ABDE, offendent e 6 offendit +
iterum E 8 ut] et E 9 Quando] quoniam Ir 10 aliquis >
11 invocas De 12 offendis De 12 corr. — 14 quia > De 13 fulgor
14 cecid.] corruisti C 15 > B Filiiun Dei > C Dei] Domini B
17 es] est De et > ABE 18 sanctis + debere C 1819
Dlmn 19 abscultaAC > e 24 adjutorium E 24/25 Altissimi]
ExcelsiABE ~ magis haec C 27 ~ justo viro magis B 27/28 ~Filio
Dei A 31 propinquabit B
1 τὸ > λ 2/3 βοηθήσει k 13/14 ~ ἐνόμ. ἑαυτ. ε 2224
nur C x > κλ 26 σκέπει ε 27 δὲ > ε 29 ἐκ — 31 σου] καὶ τὰ ἑξῆς k tamen oculis tuis videbis, et
retributionem peccatorum adspicies <
et reliqua, super personam
justi interpretans. Sed et sic quoque
 perverse assumens diabolus
testimonia, ut assereret ea, quae
de justis dicebantur, super Salvatore
intellegi, silet et transit
versiculos, qui contra se scripti
 sunt. Cum enim dixisset : >angelis
suis mandavit de te, et in manibus
toUent te, ne forte offendas ad
lapidem pedem tuum <,
illud, quod sequitur: >super
 et basiliscum ambulabis,
et conculcabis leonem et draconem <.
Quare ista, diabole, siles.
nisi quod tu es >basiliscus <, tu
omnium serpentium regulus, nocentiora habens venena quam
 ceteri, qui statim ut videris aliquem interficis ? Scis et aliam
fortitudinem esse contrariam sociam tui, quae >aspis <
et viro justo subjecta est, et idcirco omnia taces. Tu es >draco <
tu es >leo <, de quibus scribitur: >super aspidem et
et conculcabis leonem et draconem <. Sed licet tu taceas,
 qui scripturas rectius legimus, scimus habere nos potestatem conculcandi
te et datam nobis hanc ditionem, dico enim non solum in
veteri testamento, sicut nunc cantatur in psalmo, sed etiam in ἃ καὶ αὐτὰ ἐπὶ τὸν δίκαιον
ἀνάγεται. Οὐ γὰρ Χριστὸς φοβεῖται
δαιμόνιον μεσημβρινὸν οὐδὲ
νυκτερινόν, οὐδὲ δεῖται βοηθείας
ἀγγέλων, αὐτὸς τηρῶν αὐτοὺς ἀπροσκόπους
θεῷ· εἰ δὲ καὶ περὶ Χριστοῦ
λέγοιτο, πανούργως παρῆκε τὰ με-
ταξύ· ἐπάγει γάρ· >ἐπὶ ἀσπίδα
βασιλίσκον ἐπιβήσῃ καὶ καταπατή-
σεις λέοντα καὶ δράκοντα <·
γὰρ αὐτὸς ἦν.
 4 ff. gr. vgl. Ps. 90(91), 5. 6 4 ff 23 ff. Ps. 90 (91), 13
1 videbis] considerabis AB 2/3 ~ adspic. pecc. De 3 super perso-
nam] super persona C, sub persona ABE 4 interpretantur B, -tatur AE
sic] si A 5 perverse] per se BE assumens] asserens Dmn, afferens
Ir, assumit A, accipiens C 6 ea — 7 dicebantur > De 8 silet et >
11 et] ut ABE 12 tollant ABE 13 pedem > B 17 ista >
19 habes B 20 vides C Scis > De 20/21 et aliam . . .
et talia . . . contraria E 21 esse > Ce sociam tui >
similem A tui + assvunis De aspis] nomine aspidis B 23/24 cal-
cabis] ambulabis AC 25 ~ nos habere C 26 dico enim > CDe
> B 27 sicut] sic B cantatur] canitTu-
4 dvaydyerai λ 6 οὐδὲ] ἢ S 7 ἀγγελικῆς CS + ὁ τῶν ἀγγέλων
δεσπότης S 7 αὐτὸς — 8 θεῷ > S 8 κοὶ > S 9 rct —
τὸ ἐφ’ ἑξῆς ἤτοι τὸ S 14 ἐπάγει γάρ > C ἀσπίδα + γάρ φησιν
17 ἦν + διάβολος S 

 
novo, Salratore dicente: >ecce do vobis potestatem
super serpentes et scorpiones et omnem virtutem inimici, et nihil
vobis nocebit <. Sumamus arma tanta potestate firmati et
versa faciamus, ut per conversationem nostram leonem conculcemus
 et draconem. Porro ut scias, quomodo >conculcetur
et >conteratur draco <, Pauli epistolam lege, in qua
a peccatore Filium Dei. Sicut ergo, qui peccator est, conculcat
Filium Dei, sic e contrario, qui justus est, >conculcat leonem
draconem <, >omnem virtutem inimici < conculcat
 Christi : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen. HOMILIA XXXII. De eo, quod scriptum est: >Reversus est Jesus in virtute
usque ad eum locum, ubi ait: >et omnium ocuU erant
synagoga intuentes in eum. <. Primum quidem >jesus
Spiritu sancto reversus est a Jordane
et agebatur Spiritu in deserto
diebus x <. Cum
tentaretur a diabolo et quia adhuc 
 certaturus erat adversum 
eum, et semel et bis absque addi- 
tamento aUquo >spiritus < ponitur. ’Επειδὴ ἤμελλεν ἀθλεῖν ἐν τῷ
πειρασμῷ πρὸς τὸν διάβολον, δὶς
ὀνομάζεται τὸ >πνεῦμα < χωρὶς
προσθήκης· ὅτε δὲ ἀγωνισάμενος
 1 ff. Luk. 10, 19 6 ff. vgl. Hebr. 10, 29 8 f. Ps. 90(91), 1.3
9 Luk. 10, 19 12 — 14 Luk. 4, 14 — 20 15 ff. Luk. 4, 1. 2 21 f. vgl. Luk. 4, 1
2 et 1 + super BE et 2 + super ABE 3 vos C nocebunt De
firmata B 4/5 conculc. + sed C 5 dracon. + conteramus C
sciamus A 7 a peccat. Filium] peccatores Filio De peccatoribus C
Sicut] Sic B conculcat Filium] conculcatur Filio De 9 inimici + et
> BCE conculcat > A nomine + Domini AC + nostri A 10
Explicit omeHa XXXI. AC (XXX. C) 12 Incipit XXXII. de . . . AC
(XXXI. C) quod] loco in quo BE est > C Jesus > AE
13 ad — > A 13 ubi] in quo E ~ erant omn. ocul. A 14 in-
tuentes] intendentes De in > C 16 est > AE 17 et >
+ in De 17/18 ~ diebus XL in deserto BE desertum C 18 ~ quadr.
dieb. A 19 et > De quia > Bj qui CE adhuc +
20 adversus ACDr 21 absque] non cum De 22 spiritu AE
–193,7 Ξ*λ
19 — 20 διάβολ.] ὅρα δὲ ὅτι πρὸ τοῦ πειρασμοῦ S 19 Ἐπειδὴ τι δὲ dC
ἤμελλεν dCVΞ] ἔμελλεν bWλ 18/20 ~ ἐν — πειρ. nach διάβολον bλ τοῖς
πειρασμοῖς W 20 πρὸς > Ε(?) 21 πάσης > S 22 ὅτε — p.
ὑπέστρ.] ὅτε δὲ ἐνίκησε τοὺς πειρασμούς, προστέθειτο S 

 
Quando vero tres tentationes,
quas scriptura commemorat, pugnando
superavit, vide, quid de
Spiritu signanter cauteque pona-
 tur. > Jesus <, ait, >reversus est in τῇ δυνάμει 
virtute Spiritus <. >Viruts <
est, quia conculcaverat draconem
et tentatorem comminus vicerat.
Reversus est < ergo >Jesus Jesus in virtute Spiritus in Galilaeam
 fama exivit per omnem circaregionem de eo. Et ipse docebat in
synagogis eorum et glorificabatur ab omnibus <. Quando legis: >docebat
in synagogis eorum et glorificabatur ab omnibus <, cave,
beatos tantum illos judices et te arbitreris privatum esse doctrina.
Si vera sunt, quae scripta sunt, non solum tunc in congregationibus
 Judaeorum, sed et hodie in hac congregatione Dominus lo-
quitur: et non solum in hac, sed etiam in alio coetu et in toto orbe
docet Jesus, quaerens organa, per quae doceat. Orate, ut me quoque
compositum ad canendum aptumque reperiat! Sicut enim
quaerit omnipotens Deus prophetas eo tempore, quo prophetia
 niortales indigent, et invenit, verbi gratia, Isaiam, Hieremiam,
Ezechiel, Daniel, sic quaerit Jesus organa, per quae doceat sermonem
suum vel erudiat populos in synagogis et >glorificetur ab
monibus <. Nunc magis >glorificatur ab omnibus <
tempore, quo tantum in una provincia cognoscebatur. Deinde
 >venit in Nazareth, ubi nutritus fuerat, et ingressus juxta
in synagogam die sabbatorum surrexit legere; et datus est ei
liber prophetae Isaiae; et revolvens librum invenit locum, ubi
ἐνίκησε τοὺς τρεῖς ἀναγεγραμμένους
πειρασμούς, πρόσχες τῇ ἀκριβείᾳ
τῆς γραφῆς, τί περὶ τοῦ πνεύματός
φησιν, ὅτι > Ἰησοῦς ὑπέστρεφεν ἐν
τοῦ πνεύματος <,
προσέθηκεν ἐν τῇ δυνάμει < διὰ
ἀθλητὴν τὸν νενικηκότα. 7 lat. vgl. Ps. 90 (91), 13
3 vide > Dmn] attende Ir 5 Jesus — est] Ait: et reversiis
Jesus De 7 quia] quod B 8 temptationem A 9 ergo > B
Spiritus > C terram > C C lOexiitDe eircaregionem] regionem De
11 omnibus] hominibus C Quando — 12 omnibus > CDe leges
12 glorificatur B 13 ~ illos tantum De privatum] primum r
esse > B 19 prophetiam E 20 Ysaiam AC, Esaiam
Hieremiam DE, Iheremiam A 21 Hiezechiel CD, Ihezechiel A
Danihel AC Jesus] Deus r 22 populum B, populo E syn-
agog. -f eorum De 23 omnibus1] hominibus C glorif.] clarifi-
catur C omnibus 2] hominibus C Jesus > BE 24 Deinde]
Sed inde C 25 in > ABDEe ABDEe 25/26 ~ in synag. juxta mor. BC 26 syna-
goga CE sabbat. + et B Et De 27 invenit] et
1 τρεῖς + τοὺς d 2 πρόσσχες dC 3 τί > Β1λ τί — 4
> W] περὶ τοῦ πνεύματος τί φησιν; Ὅτι Β1λ 4 Ἰησοῦς + φησιν W . ~
Ἰησ. V 5 καὶ — 6 δυν. > SW 7 ἀθλ. — νεν.] νενικ. ἀθλ. S + οὐκ
τὴν χάριν λαβόντα, ἀλλ' ὡς ὁμοουσίως συνόντα τῷ Πνεύματι S erat scriptum: Spiritus Domini super me; propter quod unxit
me <. Non fortuitu revolvit librum et caput de se
reperit lectionis, sed et hoc providentiae Dei fuit. Sicut enim
scriptum est : > In laqueum non cadit passer sine voluntate Patris <,
 et >capilli capitis < apostolorum >omnes
forsitan et hoc, quod Isaiae potissimum liber inventus est et
lectio non alia, sed haec, quae Christi mysterium loquebatur:
>Spiritus Domini super me ; propter quod unxit me >
Christus est enim, qui ista commemorat — non ut libet et casu
 evenisse arbitrandum est, sed providentia et dispositione Dei.
Quae sint igitur, quae in propheta loquebatur et postea de se
ipse in synagoga personet, con-
Ἀπεστάλθαι δέ φησιν ἑαυτὸν >εὐαγγελίσασθαι
τοῖς πτωχοῖς(. τοῦτ' ἔστι
τοῖς ἐθνικοῖς τοῖς ἀπίστοις, τοῖς μὴ
ἔχουσι τὸν πλοῦτον τὸν πνευματικὸν
καὶ γυμνοῖς πάντων, προφητείας, ναοῦ
καὶ τῶν ὁμοίων. Τούτοις οὖν εὐηγγελίσατο
τὸν οὐράνιον πλοῦτον, τὴν τῶν
οὐρανῶν βασιλείαν διὰ τὸ εἶναι >πτωχοὺς
πνεύματι(· αὐτοὶ γὰρ ἦσαν
>κτωχοὶ < μηδὲν ἔχοντες, μὴ θεὸν
γνώσει, μὴ νόμον, μὴ προφήτας.
templemur. >Evangelizare <,
>pauperibus misit me <.
 nationes significat ; istae enim
erant 003Epauperes < nihil omnino
non Deum, non legem,
non prophetas, non justitiam
rehquasque virtutes. Ob quam
 causam misit eum Deus, ut pauperibus
nuntiaret : >praedicare
captivis remissionem <.
nos fuimus, quos tantis annis vinxerat
Satanas habens captivos
 sibique subjectos. Venit Jesus 003Epraedocare captivis
et caecis, ut viderent <; sermone quippe et
 1 ff. Jes. 61, 1. 2 4f. Luk. 12, 6. 7; vgl. Resch, Paralleltexte 304 f.
20 ff. Matth. 5, 3 23 f. vgl. Luk. 13, 16
1 scriptum est C 2 caput] capud B, apud De de se vaticinans] de se
vaticinantis (iiber se vaticinansD) BD, se vaticinans e 3 lectiones De
providentiaB 4 est + quia Ir cadetA 7 ~ myst. ChristiA 9 ~ enim
est Bln est > 10 venisse r sed + et C et > AC]aut B dispensatione
De 11 sunt ACEe loquitur A, loquatur C 12 ipso BC, ipsa E
15 significant ADe isti De > 19 reliquasque]
21 nuntiaret, praedicaret BCE 23/24 vinxerit C, vincxeratE 24 Sathanas AD
25 sibique] sibi r 26 et 2 > AB 26praedic. — p. 195, 1 ergo >
194, –21 πνεύματι dC 194, 18 Τούτοις — 23 ak (SchluB eines langen
Kyrill-Schol.) κ
13 αὐτὸν C 15 τοῖς > d 16 ~ τὸν πνευμ. πλοῦτον d 17 πάντων —
18 ὁμοίων] παντὸς ἀγαθοῦ d 18 Τούτοις οῦν] αὐτὸς γὰρ a 19 τὸν — πλοῦτον >
20 βασιλ. + τοῖς ἀπὸ τῶν Μνῶν a 20 διὰ — 21 πνευμ. > a 22/23 ἐν γνώσει >
23 προφ. + ἤ kV) καὶ ἅπασι (+ ἁπλῶς k) τοῖς πλοῦτον οὐκ ἔχουσι πνευματικόν
(vgl. Ζ. 15/16) akV τοῖς] τὸν k) 

 
doctrinae ejus caeci vident. Praedicatio ergo ἀπὸ κοινοῦ intelle-
gatur non solum super captivis, sed etiam super caecis. >Emittere
confractos in libertatem <. Quid ita fractum atque collisum fuit
homo, qui a Jesu dimissus est et sanatus ? >Praedicare
 Domini acceptum <. Juxta simplicem intellegentiam aiunt
anno Salvatorem in Judaea evangelium praedicasse, et hoc esse,
quod dicitur: >praedicare annum Domini acceptum et diem
nisi forte quiddam sacramenti in praedicatione anni
Domini divinus sermo significat, Futuri sunt enim alii dies, non
 tales, quales nunc in mundo cernimus, et menses alii et Kalendarum
ordo diversus. Sicut igitur ista alia, sic et annus Domini futurus
est placens. Ista autem omnia praedicta sunt, ut post visionem
ex caecitate, post libertatem ex vincuKs, post sanitatem a diversis
vulneribus veniamus ad >annum Domini acceptum <.
 haec legisset Jesus, involvens >librum dedit ministro et sedit,
omnium oculi erant in synagoga attendentes in eum <. Et
si vultis, in hac synagoga coetuque possunt oculi vestri attendere
Salvatorem. Cum enim principalem cordis tui direxeris aciem
ad sapientiam et veritatem Deique Unigenitum contemplandum,
 oculi tui intuentur Jesum, Beata congregatio, de qua scrip-
tura testatur, quod >omnium oculi erant attendentes eum <
vellem istum coetum simile habere testimonium, ut omnium ocuh, et
catechumenorum et fidelium, et muUerum et virorum et inefantium,
non corporis oculi, sed animae adspicerent Jesum! Cum
 enim respexeritis ad eum, de lumine ejus et intuitu clariores
vestri vultus erunt et dicere poteritis: >signatum est super
lumen vultus tui, Domine <: cui est gloria et imperium in
saeculorum. Amen. 26 f Ps. Ps. 4,7 6 praed. + vel >annus Domini acceptus <
tempus ecclesiae, quo dum versatur in corpore, peregrinatur a Domino Ο
1 ἀπὸ κοινοῦ] ΑΒΒREVπορομορ BE, apokwnos A, remissionis Inr, > Cm 12
telligitur B 3 fracttmi] confractum C collis.] conclusixm C 4 Jesu]
Deo B dimissus — sanatus] divisus est et oppressus a satana B et] ut C
sanatus praedicaret C 5 Domini] Jesu B 6 in — praed,] praedic. in Ju-
daeam C 7 quod] quia E 9 Futurae . . . aliae E 10 quales] quas E
11 diversus] divisus A igitur] enim C et > CDe 12 praedicata
13 a diversis] adversis E a] ex A 14 autem] enim CDe 15 reddidit De
16 ’--’ in synag. oculi erant C intendentes AB 17 attend. + ine
18 principale ABE direx.] duxeris B, dixeris AE aciem > ABE 19
> ABE 20congregatio! > 21 oculi > C ~
eimi] Jesum C 23 catecimiinorum BC, cathecuminorum A, eathicuminorvmi
D, chaticuminorum E 23/24 infantmn BC 24 corp. — anim.] corpore, sed
animo B corporeis oculis C oculi > AE respicerent C 26 ~
vestr. C 27 est > C Explicit omelia XXXII. AC (XXXI. HOMILIA XXXIII. De eo, quod scriptum est: >Utique dicetis mihi parabolam
istam<, et cetera, usque ad eum locum, ubi ait: >sed
mundatus est nisi Naaman Syrus<. In Capharnaum, quantum ad Lucae historiam pertinet, necdum
moratus est Jesus nec aliquod in ea signum fecisse describitur,
quippe in qua non fuit. Porro antequam veniret Capharnaum,
in patria sua, hoc est in Nazareth, fuisse signatur et loquitur
ad cives suos: >Utique dicetis mihi parabolam istam: Medice,
 cura te ipsum. Quaecunque audivimus facta in Capharnaum,
fac et hic in patria tua<. Unde puto aliquid in sermone praesenti
latitare mysterii, et Nazareth in typo Judaeorum, Capharnaum
in typo praecessisse gentilium. Sciens itaque Jesus, quod
non haberet in patria sua honorem, nec ipse nec prophetae nec
 apostoli, noluit ibi praedicare, sed praedicavit in gentibus, ne
sibi a patriae suae hominibus diceretur: >Utique dicetis mihi
parabolam istam: Medice, cura te ipsum<. Erit enim tempus,
quando dicturus est populus Judaeorum: >Quaecunque audivimus
facta in Capharnaum< apud gentes signa atque portenta, >fac et
 apud nos in patria tua<; quae ostendisti universo orbi, ostende
et nobis; praedica sermonem tuum populo tuo Israhel, ut saltem,
>cum subintraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israhel salvus
fiat<. Quamobrem videtur mihi consequenter et ordinate Nazarenis
interrogantibus respondisse Salvator: >nemo propheta
 acceptus est in patria sua<. Et puto plus juxta sacramentum
 2–4 4 Luk. 4, 23—27 22f. Röm. 11, 25. 26 
 1 Incipit XXXIII. de . . . AC (XXXII. C) 2 script. est] ait C
dicitis ABDEe mihi] hanc A parab.—3 cetera > BE 3 istam > A
et cetera > C] Medice, cura te ipsum A ad eum > E ad — ait > C
4 est > A Neman E 5 Capharnao n 5 u. 7 Capfarnaum C
Lucae historiam A] lucem historiae BDe, Lucae evangelium C 6 aliquid C
~signum in ea ABE signum > C 7 veniret + inDe 8 et — 9 suos
> De 9 dicitis ABDe 11 aliquid > C 12 latitare] latere C
et] scilicet B Judaeorum + et C 14 propheta De 15 ne —
16 a] non scilicet B 16 diceretur > BE Utique — 17 istam > C
dicitis ABDe 18 est] sit De Judaeorum > BE audivi De
20 apud nos] hic C quae] Quod C orbi] mundo C 21 tuo > e
saltem > C 22 subintr.] sibi intraverit E, intraverit Blr 23 ~ mihi
videtur De cons. — ord.] consequenter ex ordine C, consequenti ordine
De, consequenter et ordine E 24 interrogationibus C 

 
ἡμεῖς δὲ οἱ ἀλλότριοι τῶν δια-
quam juxta litteram verum esse, quod dicitur. Licet et Hieremias in
Anathoth patria sua non fuerit acceptus et Isaias, quaecunque
fuit patria iUius, et rehqui prohetae;
sed magis mihi videtur
 sic inteUegi, ut dicamus patriam
fuisse omnium prphetarum populum
circumcisionis, et hunc
non recepisse prophetas et eorum
vaticinia: porro nationes, quae
 longe fuerant a prophetis et
eorum notitiam non habebant,
suscepisse vaticinium Jesu Christi.
>Nemo est < ergo
in patria sua < >, hoc est
 populo Judaeorum. Nos autem,
qui eramus aUeni a testamento
et peregrini a promissionibus
toto prophetas corde suscepimus
magisque >habemus Moysen
 prophetas < de Christo
quam iUi, qui ex eo, quod non
susceperunt Jesum, nec illos susceperunt,
qui de eo anuntiaverunt. Unde ad id, quod dixerat:
>nemo propheta acceptus est in patria suac, et aliud
 >in veritate enim dico vobis, quia multae viduae
in diebus Ηeliae in Israhel, quando clausum est caelum annis tribus
et mensibus sex <. Quod dicit, tale est: HeUas propheta erat et
in populo Judaeorum; sed quando mirabile quid facturus erat, Πατρὶς μέν γὰρ τῶν προφητῶν ὁ
ἐκ περιτομῆς λαός, παρ’ οἶς οὔκ
εἰσι δεκτοί· θηκῶν καὶ ξένοι τῶν ἐπαγγελιῶν
ἐδεξάμεθα τοὺς προφήτας ὅλῃ
ψυχῇ προκηρύξαντας Χριστὸν ἤπερ
ἐκεῖνοι, 1f. vgl. Jerem. 11, 21 9 f. vgl. Ephes. 2, 13 15 ff. vgl. Ephes. 2, 12
19 f. Luk. 16, 29 21 ff. vgl. Matth. 10, 40
1 et > CDe 2 Anathot ABr, Anathoht E, Anatoth CD 3
B 4 mihi > A 7 circomcisionis C hvmc] hanc
9 porro — 12 vaticin. > E] nec evangeUa B 12 ~ Christi Jesu
13 est nach accept, C 15 autem] ergo ABE 16 alieni] longe C
17 repromissionibus C 18 ~ corde proph. AB suscipimus A
20/21 praedic.] prophetantes C 22 susciperent1 E nec] neque BE
23 eo] illo e annunciaverant De 24 est > r et >
24/25 ~ adjungit ahud C 25 ~ viduae multae A 26 clusum E
27 dicitur B et2] sed CDe
–198, 13 λ
5 Ἡ πατρὶς V μὲν γὰρ > bCV 16 ἐπαγγ. + οἱ ἐξ
νῶν C 17 ἐδεξαίμεθα β ὅλῃ — p. 198, 5 Ἡλίαν > 1718
ὁλοψύχως λ cum essent plures viduae in Israhel, reliquit eas et venit >ad
in Sarepta Sidoniae <, ad gentilem mulierculam, figuram
rei explicans, quia occupante
populum Israhel >non fame
 neque siti aquae, sed fame audiendi
sermonem Dei <, venit
viduam, de qua et propheta testatur
dicens >multi filii
magis quam ejus, quae habet
 virum <, et, cum venisset,
illius et alimenta multiplicat. Tu
eras vidua in Sarepta Sidoniae,
e cujus finibus >Chananaea
egreditur < et cupit sanari filiam suam et propter fidem meruit
 quod petebat. >Multae ergo viduae erant in populo Israhel,
ad nullam earum missus est Helias, nisi in Sareptis ad muherem viduam <.
Sed et aliud ad eundem sensum pertinens loquitur: >multi
erant leprosi in Israhel in diebus HeUsaei prophetae, et nemo eorum
mundatus est, nisi Naaman Syrus <, qui utique non erat ex
 Considera usque ad praesentem diem multos leprosos in >Israhel
carnem < ; vide e contrario leprae squalore perf usos a
Helisaeo Domino nostro et Salvatore purgari baptismi sacramento
et dici ad te : >surge et vade in Jordanem et lavare, et
tibi caro tua <. Surrexit Naaman et abiit et lotus implevit
 baptismi, >et facta est caro ejus quasi caro pueri <.
pueri ? Qui >in lavacro regenerationis < ortus fuerit
Jesu: cui est gloria et imperium m saecula saeculorum. Amen.
ὥσπερ καὶ ἡ ἐν Σαρέφθοις τῆς Σιδω-
νίας χήρα τὸν Ἡλίαν >λιμοῦ γενομένου <
ἐν τῷ Ἰσραὴλ >τοῦ ἀκοῦσαι
γον θεοῦ <. Περὶ ταύτης τῆς χήρας
προφήτης φησίν, ὅτι >πολλὰ τὰ
τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν
ἄνδρα <, καὶ πόλιν ἡ ἑτέρα γραφή,
στεῖρα ἔτεκεν ἑπτὰ καὶ ἡ πολλὴ ἐν
τέκνοις ἠσθένησεν <. 1 f. vgl. 3 Kon. 17, 9 4 ff. Amos 8, 11 8 ff. Jes. 54, 1 11 f.gr.
Kön 2,5 13 f. Matth. 15,22 20 f. 1 Kor. 10, 18 23 f. Kön. 5, 10
25 Kön. 5, 14 26 Tit. 35
1 ad viduam > C C 2 SareptamBe, reptam D (Sa radiert), Saraphta E
3 occup. + fame E 4 pop. Israhel > De Israhel > C ~ fame
7 > ABE 9 quae] qui E 12 Sareptis B 12. 17 Saraptis E
13 e] de B, a A 13/14 ~ egred. mul. CananeaC 14 sanare C 15 quod]
quae C 16 est > E Sareptam A + Sidoniae A 17 pertines
19 ex] in C 20 ad] in C 21 sualore B, scalore D a] absque De
spirituale e 22 Salvat. + te autem e ~ sacram. bapt. A 23 in] ad
ABE Jordanen D 24 Neaman B, Neman E lotus] locutus r
25/26 Cujus pueri? > De 27 Explicit omelia XXXIII. AC (XXXII.
4 Σαρέφθοις BCV] Σαρέπτοις Β1λ, Σαρέφθαν β τῆς — 5 χήρα 1
4 Σιδονίας V 6 τοῦ > Κ3 λόγου C 7 θεοῦ] κυρίου bCK
7 Περὶ — 8 φησίν] καὶ περὶ ἡμῶν εἴρηται λ 8 rd > C 9 τὸν > λ 10 καὶ
ἠσθέν. > C 10 ἡ — γραφή x > k ἡ x > Β1] ὅτι BVy? ὅτι > bV 11 > HOMILIA XXXIV. De eo, quod scriptum est: >Magister, quid faciens
aeternam possidebo? < usque ad eum locum, ubi ait: >Vade,
fac similiter <. Cum multa in lege praecepta
sint, haec tantum in evangelio
Salvator posuit, quae quodam
compendio ad aeternam vitam
oboedientes ducerent. Ad id enim
 respicit, quod legis doctor interogaverat
eum dicens : >Magister,
quid faciens vitam aetemam possidebo? <,
quae lectio secundum
Lucam hodie vobis recitata est.
 Respondit : >In lege quid
est ? quomodo legis ? DiHges
Dominum Deum tuum ex toto
corde tuo, et ex tota anima tua,
et ex tota virtute tua, et ex
 tota mente tua ; et proximum
tuum quasi te ipsum < >. Ac
inde: >bene<, ait, >respondisti;
hoc fac, et vives<. Haud dubium, Σαφῶς ἐν τούτοις παρίσταται, ὅτι
ἡ κατὰ τὸν δημιουργὸν τοῦ κόσμου
θεὸν καὶ τὰς ἀπ' αὐτοῦ γραφὰς παλαιὰς
κηρυσσομένη ζωὴ ἡ αἰώνιός
ἐστιν, ἣν καὶ ὁ σωτὴρ καταγγέλλει. Πυθομένου γοῦν τοῦ νομικοῦ· τί
ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω <,
ἐπὶ τὸν νόμον αὐτὸν ἀναπέμπει,
ἴν’ ἐκεῖθεν συναγάγῃ ἐντολὰς τὰς
προσαγούσας τὸν ποιοῦντα αὐτὰς
τῇ αἰωνίῳ ζωῇ. Μαρτυρεῖ γοῦν τῷ ἀπὸ τοῦ νόμου
εἰληφότι ἀπὸ μέν τοῦ Δευτερονομίου
τό· ἀγαπήσεις κύριον τὸν θεόν σου <
καὶ τὰ ἑξῆς, ἀπὸ δὲ τοῦ Λευϊτικοῦ
τό· >τὸν πλησίον σου ὡς
εἰπὼν αὐτῷ· >ὁρθῶς
 2–4 Luk. 10, — 37 16 gr. vgl. Lev. 18, 5; Gal. 3,12 22 gr. Lev. 19, 18.
2 Incipit XXXIIII. de . . . AC (XXXIII. C) quid + boni De 3 eum
— ait] id A 6/7 ~ Salvator in evangelio e 8 inpendio E aetemam
vitam] aeterna De 9 Ad id] Ait C 10 respicit > ABCE 1011
terrogaverit C 13/14 nobis hodie sec. Luc. C 15 Resp. + JesusB 18 et
— > ABEe 19 et2 — 20 tua > ABE > BE quasi] sicut
tanquam De 22 ait > A] enim B 23 Haud] aut
–200,3 διδάσκει C 199, 2–201,1 κρέμανται e* (E*E1*,
E2 Κυρίλλου) k*m*V*λ 199, 14 ἐπὶ — 200, 3 διδάσκει d [W (ohne Lemma)
hat Ahnhches]
5 ἤτοι σαφῶς C παρίστησιν C ὅτι > λ 6 τὸν — 7 καὶ >
7 6.71 ἀπ' > C 7/8 παλαιὰς > λ ~ παλαιὰς γραφ. C 8 ἡ
9 ἐστιν > λ ὁ σωτὴρ] αὐτὸς C σωτὴρ + καὶ κύριος e 12 Πυθομ.]
θομένου m γοῦν] οὖν λ, γὰρ eC 14 αὐτὸν dC > λ
+ ὁ σωτήρ eV 15 ἵνα συνάγῃ λ, ἀναγάγῃ dC 16 προαγούσας dC
18 ἀπὸ τοῦ νόμου deCV > kmA ἀπὸ — 19 Δευτερ. > deCV 21
ἑξῆς deCV > kmA απὸ — 22 σεαυτόν > deCV 22 σεαυτόν λ]
23 εἰπὼν αὐτῷ > λ ἀπεκρίθης + καὶ προστίθησι 

 
quin sempiterna est vita, de qua
et legis doctor interrogaverat et
Salvatoris sermo fuerat. Simulque
perspicue docemur in lege
 praeceptum, ut diligamus Deum.
In Deuteronomio : >audi <,
>Ισραηελ, Dominus Deus tuus
unus est <, et: >Diliges
Deum tuum ex tota mente tua <
 et reliqua, et >proximum
te ipsum <. Et Salvator
his testatus est dicens: >In
duobus mandatis tota lex pendet
et prophetae < >. >Volente
 doctore legis >justificare
et ostendere, quod nemo
sibi esset proximus, atque dicente:
>quis est meus
intulit Dominus parabolam,
 cujus exordium est: >Homo
quidam descendebat de Hierusalem
in HIericho <, et rehqua.
docet nulhus fuisse proximum
descendentem, nisi ejus, qui voluerit
 custodire praecepta et prae-
τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ < >, δηλονότι
ζο)ὴν τὴν αἰώνιον, περὶ ἧς κἀκεῖνος
ἐπύθετο καὶ ὁ σωτὴρ διδάσκει. | Ταῦτα δὲ εἴρηται πρὸς τοὺς ἀπὸ
Οὐαλεντίνουκαὶ Βασιλείδου καὶ τοὺς
ἀπὸ Μαρκίωνος — ἔχουσι γὰρ καὶ
αὐτοὶ τὰς λέξεις ἐν καθ' καθ’ ἑαυτοὺς
εὐαγγελίῳ — καὶ φήσομεν πρὸς
αὐτούς· ὁ μαρτυρήσας τῷ· >ὅτι
κύριον τὸν θεόν σου < τὴν
τολὴν ἀπὸ τοῦ νόμου εἰρηκότι οὐ περὶ
ἄλλου ἢ περὶ τοῦ δημιουργοῦ εἰρη-
μένην καὶ φήσας ἐπὶ τούτοις αὐτῷ·
>ὀρθῶς ἀπεκρίθης <, τί
ἡμᾶς πράσσειν ὑπὲρ τοῦ ζῆσαι τὴν
αἰώνιον ζωὴν ἢ ἀγαπᾶν τὸν θεὸν
τὸν ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ἐν ὅλη
καρδίᾳ καὶ ἐν ὅλη τῇ ψυχῇ καὶ ἐν
ὅλη τῇ ἰσχύϊ αὑτοῦ καὶ ἐν ὅλη̣
τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ003Cδ;; Καὶ ὁ
δὲ ἀπεφήνατο περὶ τῶν δύο
ἐντολῶν τούτων λέγων, ὅτι ἐν
αὐταῖς 003Eὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ
 5 ff. lat. Deut. 6, 3. 5 8 ff. lat. Levit. 19, 18 13 f. lat. Matth. 22, 40
19 ff. gr. Mark. 12, 30 Par. 25 f. gr. Matth. 22, 40
1 quin] quia A sempiterna est vita] sempit. vita D, vita sempit. C,
sempitemam vitam e + hoc faciendo accepturus sis e 2 et — 3 f uerat
> De 4/5 legis praecepto De 6 Deuter. + scriptum est CDe 7
noster BE 8 Domiaum > A 9 mente] virtute A 10 et
> A et proximum > E] usque B proximum + tuum
sicut ABE 15 ~ legis doct. A 16 et] ut B ostenderet BE
18/19 ~ prox. meus DEe 19 Dom.] Jesus B 19/20 Domin.
parab.] parab. Jesus A 21 de] ab C 21/22 Hieriisalem (immer) BE,
Iherusalem ACD 22 in > E Iherico A, lerico D, Jericho
23 nullum A 24 ejus] iUius e. eum A
1 τὴν > dC 2 ζωὴν τὴν αἰώνιον] αἰώνιον ζωήν E1K4K6 κἀκεῖνος
3 διδάσκει] ἔφη dC 6 Ταῦτα — 22 αὐτοῦ > dC 7 Βασιλίδου
10 φήσωμεν e 11 αὐτούς + ὅτι e ὅτι > V 12 σου + καὶ
ἑξῆς eV 12/13 τὴν ἐντο λὴν] ἐντολῇ V 13 > περὶ >
παρά τινος mλ 14 εἰρημένῃ eV 15 αὐτῷ λ] αὐτοῖς eK4K6V
20 καὶ 1–22 αὐτοῦ eV > λ τῇ > V 22 Καὶ eV
23 δὲ > e δὲ τι γοῦν mX 24 τούτων > λ ὅτι] κοὶ λ 25 

 
parare se, ut sit proximus omni
homini, qui auxilio indiget. Hoc
enim est, quod post parabolam
in fine ponitur: >quis de
 tribus videtur tibi proximus esse
ejus, qui in latrones incidit? <
enim sacerdos nec levitesproximi
ejus fuerunt, sed, ut ipse
quoque legis doctor respondit,
 >ille, qui fecit
proximus ejus fuit. Unde et a
Salvatore dicitur: >Vade, et
fac similiter <. Aiebat quidam
presbyteris, volens parabolam interpretari,
 hominem, qui de-
scenderit, esse Adam, Hierusalem
paradisum , Hiericho mundum ,
latrones contrarias fortitudines,
sacerdotem legem, Leviten prophetas,
 Samariten Christum, vulnera
vero inoboedientiam, animal
corpus Domini, pandochium,
id est stabulum, quod universos
volentes introire suscipiat, eccle-
φῆται x <. Διδάσκει δέ ὁ
λόγος· οὐ γὰρ ἄλλος τοῦ τηροῦν-
τος τὴν ἐντολὴν ὁ γινόμενος πλη-
σίον, ἕκαστος δὲ ἑαυτὸν ποιεῖ τοῦ
δεομένου βοηθείας πλησίον. Τοῦτο
γάρ ἐστιν τὸ ἐπιλεγόμενον τῇ πα-
ραβολῇ, τό· τίς τούτων τῶν τριῶν
δοκεῖ σοι γεγονέναι πλησίον τοῦ
ἐμΠεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς < >.
γὰρ καὶ ὁ νομικὸς τοῦτό φησιν, ὅτι
ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ' αὐτοῦ <,
ἀκούει τό· πορεύου καὶ σὺ ποέει
ὁμοίως(. Διαγράψωμεν τοίνυν ὡς
ἐν βραχεῖ λόγῳ τὴν ἔννοιαν τῆς
παραβολῆς· ἀνάγεται ὁ ἄνθρωπος εἰς
τὸν ’ Αδὰμ ἤτοι εἰς τὸν περὶ ἀνθρώπου
καὶ τῆς προηγουμένης αὐ-
τοῦ ζωῆς καὶ τῆς διὰ παρακοῆς
καθόδου λόγον· ἡ δέ ’ ιερουσαλὴμ
εἰς τὸν παράδεισον <ἢ > εἰς τὴν
Ἱερουσαλήμ <· ἡ δὲ Ἱεριχὼ εἰς
κόσμον· οἱ δέ λῃσταὶ εἰς τὰς ἀντικειμένας
ἐνεργείας ἤτοι τοὺς δαίμονας
ἢ τοὺς πρὸ Χριστοῦ ἐλθόντας ψευ-
 13–202, 28 gr. vgl. Ambros. in Lucam VII, –81 (S. 312, 16ff. Schenkl);
vgl. auch Cat. ed. Cramer 87, 17 — 89, 19 20f. gr. Gal. 4, 26 22 f. gr.
vgl. Phil. 1, 28
3 post parab.] parabula E post — 4 f ine] in fine parabolaeAB 4 po-
netur E quis] qui E 5/6 esse ejus] fuisse ei C 6 ~ inc. in latr. A
7 ~ sacerdos enim C nec] ne e levita B 11 ~ ejus prox. C et] ei A
12 dic.] praecipitur C 15 descenderit] descenderat A, discenderet E,
descendit e 19 levitasBCE, levitem r, levitam A 20 Samarithen D
21/22 animal > C 24 introire] intrare B suscipit vol. intr.
201, 13 Διαγραψ. — 202, 28 + 201,1 Διδάσκει–13 ὁμοίως dC 201, 1 Διδ. —
5 πλησ. d1C1 (in dC also doppelt) 201, –202, 28 vgl. a (Cramer 87, –
89, 19)
1 Διδόοκει — 2 λόγος nur d1C1 2 οὐ — 3 πλησίον > dC 4 ἕκαστος
ποιεῖ d1C1] ὅτι ἕκαστον χρὴ ἑαυτὸν ποιεῖν (+ τῆς d) dC 5 βοηθείας >
πλησίον + ὡς ὁ θεὸς τοῖς φύσει μακρὰν ἡμῖν ἐγγίζει· >θεὸς < γὰρ >ἐγγίζων
(Jerem. 23, 23), φησὶν κύριος· καὶ Χριστὸς ἡμῖν ἐγγίζει ταπεινώσας ἑαυτόν C
Τοῦτο C] Τοιοῦτον d 6/7 τῇ παραβο λῇ C] τῆς parabo λῆς d 10 τοῦτο]
οὕτω C Διαγράψωμεν — 15 παραβ. C] ὡς ἐν βραχεῖ δὲ λόγῳ τὴν παραβο λὴν
διαγράψομεν d 13 τοίνυν + καὶ C 20 <ἢ > > dC 20 εἰς —
C > d ἡ δὲ C] καὶ ἡ d 22 ~ λ}ησταὶ δὲ d 23 ἤτοι — 24 ψευδοδ. C > 

 
siani interpretari. Porro duos
denarios Patrem et Filium intellegi,
stabularium ecclesiae
praesidem, cui dispensatio credita
 sit. De eo vero, quod Samarites
reversurum se esse promittit,
secundum Salvatoris figurabat
adventum. Haec cum rationabiliter pulchreque
dicantur, non est tamen
existimandum, quod ad omnem
hominem pertineant. Neque enim
 omnis homo >descendit de
in Hiericho <, nec
propterea in praesenti saeculo commorantur,
licet ille, qui >missus
est, propter perditas oves <
 >domus Israhek. Homo
qui >de Hierusalem descendit
Hiericho <, quia voluit ipse
propterea >in latrones
Latrones autem nulli sunt alii,
 nisi de quibus Salvator ait : >omnes,
qui ante me venerunt,
fures fuerunt et latrones <.
non incidit in fures, sed
δοδιδασκάλους· τὰ τραύματα εἰς τὴν
παρακοὴν καὶ τὰς ἁμαρτίας· ἡ δὲ
τῶν ἱματίων ἀφαίρεσις εἰς τὴν τῆς
ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας γύμνωσιν
καὶ ἁπάσης ἀρετῆς στέρησιν· τὸ δὲ
ἡμιθανῆ παταλιπεῖν τὸν ἄκωπον
δηλοῖ τὸ εἰς ἥμισυ τῆς φύσεως προχωρῆσαι
τὸν θάνατον — ἀθάνατος γὰρ
ἡ ψυχή — ὁ ἱερεὺς εἰς τὸν νόμον· ὁ
Λευΐτης εἰς τὸν προφητικὸν λόγον·
ὁ Σαμαρείτης εἰς Χριστὸν τὸν ἐκ
Μαρίας σάρκα φορέσαντα· τὸ κτῆνος
εἰς τὸ σῶμα Χριστοῦ· ὁ οἶνος
εἰς τὸν διδασκαλικὸν καὶ ἐπιστύφοντα
λόγον· τὸ ἔλαιον εἰς τὸν τῆς
φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους ἤτοι εὐσπλαγχνίας
λόγον· τὸ πανδοχεῖον εἰς
τὴν ἐκκλησίαν· ὁ πανδοχεὺς εἰς αποστόλους
καὶ τοὺς τούτων διαδόχους
ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους τῶν
ἐκκλησιῶν ἢ τοὺς τῆς ἐκκλησίας
ἐπιστατοῦντας ἀγγέλους· τὰ δύο δηνάρια
εἰς τὰς δύο διαθήκας. τὴν
παλαιὰν καὶ τὴν καινὴν ἤτοι τὴν
εἰς θεὸν ἀγάπην καὶ τὴν εἰς τὸν
πλησίον ἢ εἰς τὴν περὶ πατρὸς καὶ
υἱοῦ γνῶσιν· ἡ ἐπάνοδος τοῦ Σαμαρέως
ἡ δευτέρα Χριστοῦ ἐπιφάνεια.
 19f. lat. Matth. 15, 24 25 ff. lat. Joh. 10, 8
1 interpr. > C 2/3 intell. > C 5 sit] est e 56
6 se > BC promittit in in ACE 7 figurari B 11 cum >
12 dicuntur C, dicatur r 13 omnem] solum ABE 13/14 ormies hominesC
14 pertineat B 15 de] ab C 16 in > AE universa
17 propterea] perdita B praesenti] hoc C 20 igitur] sit A
21 descendit — 22 Hiericho > E in > ABCDE 22 Hiericho
quia] Imn, qui quia A ipse > A 23 ~ inc. in latr. A 27 et >
24/28 Verumt. + jam A 28 incidet A + homo A
5 πάσης C 6 καταλειπεῖν (!) C ἄνθρ. + τὴν τῆς ψυχῆς ἀθανασίαν C
7 δηλοῖ + τοῦτ᾿ ἔστιν C εἰς C > d 8 ἀθάνατος — 9 Ψυχή > C (vgl.
16/17 ἤτοι εὐσπλαγχνίας C > d 21 ἢ — 22 ἀγγέλους C > d τῆς]
24 ἤτοι C] ἢ d 25 ἀγάπην —26 πλησίον C] καὶ τὸν πλησίον ἀγάπην d 26 ἢ
— 27 γνῶσιν C > d 27 Σαμαρέως von nom. 

 
in multo furibus nequiores >latrones <, qui clescendentem eum
Hierusalem <. cum incidisset in illos, Ε;spolianerunt et imposerunt ei
Quae suntplagae, quae vulnera, quibus vulneratus est homo ?
Vitia atque peccata. Deinde quia latrones, qui nudaverant eum et
 vulneraverant, non assident nudo, sed plagis rursus impositis derelinquunt
eum, idcirco scriptum est : > Ε;spoliantes eum et vulnera apponentes
abierunt et dereliquerunt eum < non mortuum, sed
Factum est autem, ut in eadem via primum >sacerdos <,
>Levites < descenderent, qui forsitan aliis liominibus bona
 fecerant, non tamen huic, qui descenderat >de Hierusalem in
Hunc enim vidit >sacerdos <, puto lex, vidit >Levites < >,
sermo propheticus — et cum vidissent, transierunt et reliquerunt.
Servabat quippe seminecem providentia ei, qui fortior
erat lege et prophetis, Samaritano videlicet, qui interpretatur
 >custos < >. Iste est, qui >non dormitat neque dormit
Propter seminecem profectus est iste Samarites, non >de
Hierusalem in Hiericho < sicut sacerdos et Levita descendens, aut
descendit, idcirco descendit, ut salvaret custodiretque moriturum,
ad quem locuti sunt Judaei: >Samaritanus es tu et
 um habes <, et qui, cum negasset se habere daemonium, <
negare se noluit; sciebat enim se esse >custodem <. >custodem < >. Itaque
ad seminecem et vidisset eum in suo sanguine volutari,
misertus accessit ad eum, ut fieret ejus proximus, >ligavit
infudit oleum vino mixtuiiK neque dixit, quod in propheta
 legitur: >non est malagma imponere neque oleum neque
Iste est >Samaritanus <, cujus cura et auxilio omnes,
male habent, indigent, cujus vel maxime Samaritani indigebat
 13 ff. vgl. Comm. in Joh. ΧΧ, 35 (S. 374, —375, 10 Preuschen)
14 f. Σαμαρείτης φύλαξ Comm. in Joh. ΧΧ, 35 (S. 375, 1 Preuschen); Wutz.
Onom. sacra 747 15 f. Ps. 120 (121), 4 19 f. Joh. 8, 48 Joh. Jes. 1, 6
2 illos] latrones B ei] illi B 2/3 ~ ei plagas impos. A 4 peccata]
delicta C Deinde > C] Denique A nudavermit C 45
vulner. > C 5 vuhieravervmt BE sed] et C rurstmi C
De 7 et — seminecem] eo non mortuo, sed seminece De 8 primus
CDEe 9 levita ABE 10 fecerunt C de] ab CDe AE
11 sacerd. + qui C levita B 12 pertransierunt A ~ reliqu. et
transier. De 13 ei] Dei B, Dei ei A, eius C fortior] maior C
14 Samaritanus B 15 Iste est] idem B, id est AE ~ dormit neque
dormitat C 16 Propter] Post B est > C Samaritanus e
17 in > ACE 19 ad qaem] Quem C alloquuti C tu >
CDe negaret C Samaritammi B, Samaritanem E 21 denegare C
negare se] se esse negare B se 1 > AE noluit] vohiit E esse >
22 eum] illum BE in > ABE 24 vino] et vinum B, vinum
26 auxilium E 27 cujus] Huius CDe vel > C indigebant2 E. 

 
auxilio, qui >de Hierusalem< descendens >inciderat in latrones<
et vubieratus ab eis semianimis fuerat dereUctus. Ut autem scias,
quod juxta providentiam Dei Samarites iste descenderit, ut
curaret eum, qui >inciderat in latrones<, manifeste doceberis ex eo,
 quod secum habebat alligaturas, secum oleum, secum vinum, quae
quidem ego puto non propter istum unum seminecem, sed
Ijropter alios quoque, qui ob varias causas fuerant vulnerati
et indigebant alligaturis et oleo et vino, secum portasse Samariten.
Habebat >oleum<, de quo scrijjtum est: >ut exhilaret faciem
 in oleo<, haud dubium quin ejus, qui curatus fuerat. >Oleo<, ut tumores
vulnerum sedarentur, sed et >vino< mundat vuhiera asperitatis
aliquid admiscens, eumque, qui fuerat vulneratus, >imposuit
suo<, id est proprio corpori, juxta id, quod est hominem
dignatus assumere. Iste Samaritanus >peccata nostra portat< et
 pro nobis dolet, portat seminecem, inducit in >pandochium<, id
est in ecclesiam, quae omnes suscipit et nulli auxihum suum
denegat, ad quam cunctos provocat Jesus dicens : >Venite ad me
omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos<. Et
postquam induxit eum, non statim recedit, sed uno die in stabulo
 cum seminece perseverat et curat vulnera non solum in die,
verum etiam in nocte, rehquam soUicitudinem suam et industriam
tribuens. Cumque vellet mane proficisci, de probato argento suo,
de probata pecunia sua >tollit duos denarios< et honorat stabularium,
haud dubium quin angelum ecclesiae, cui praecipit, ut dihgenter
 curet eum et ad sanitatem usque perducat, quem pro angustia tem-
poris etiam ipse curaverat. >Duo denarii< notitia mihi videtur esse
 9f. Ps. 103 (104), 15 14 Matth. 8, 17 17 f. Matth. 11, 28
2 ~ fuerat semian, A seme animus E relictus BC 3 juxta] dixi ad
ABE descend.] venerat B, descenderat A, inciderat E 4 incidit B
manifesto De doceris C 5 ligaturas B ~ vinum secum
oleum A quae] quem D 6 mium] virum C 8 secum + ea A
8/9 Samaritanum A, Samarithen D 9 exhilaret] exilaret ACEr
10 haud] aut E fuerit AE oleum, ut] oleo etiam De oleum2 ABE
13 suo > De corpore BE > C 14 dignatus + est C 15 ducit BE
Pandochion n, pandochio BE 16 in > B onmem E ~ susc.
omn. A ~ aux. suum De 16/17 ~ denegat auxil. A 17 ~ Jesus
provoc. A 18 honerati AE 19 eos E una BCE in > E
in stabulo] cum stabulario B 19/20 ~ cum seminece in stabulo A
20 cum — persev.] cui seminece praesentaverat B et] ejus B vulnera +
et B diem B 21 in nocte] in noctem B, per noctem C 23 pecunia
sua > B sua > E tollens ABE et > A honorat] onerat e
25 et > E usque > B] ut E 26 curaverit A 

 
Patris et Filii et scientia sacramenti, quomodo Pater in Filio
et Filius in Patre sit, qua velut mercede donatur angelus, ut
diligentius curet hominem sibi commendatum, et promittitur ei,
quidquid de suo in medelam seminecis expenderit, illico esse
 reddendum. Vere lege et prophetis >custo < animarum iste
>qui fecit misericordiam ei, qui inciderat in latrones <,
ejus apjjaruit non tam sermone quam opere. Quia ergo
possibile est juxta illud, quod dicitur: >Imitatores mei
sicut et ego Christi <. imitari nos Christum et misereri eorum,
 Ε;inciderant in Latrones <, accedere ad eos, ligare vulnera,
oleum et vinum, imponere super proprium jumentum et ferre
onera ipsorum, propterea ad talia nos cohortans Filius Dei
non tam doctori legis quam nobis quoque omnibus loquitur: >Vade,
et tu fac similiter <. Quae si similiter fecerimus, vitam
 aeternam in Christo Jesu : cui est gloria et imperium in saecula
saeculorum. Amen. HOMILIA ΧΧΧV. De eo, quod scriptum est: >Quando vadis cum
tuo <, usque ad eum locum, ubi ait: >et
 reddes <. Nisi esset nobis natura insitum id, quod justum est, judicandi,
nunquam Salvator diceret: >quare autem et a vobismetipsis
quod justum est, judicatis judicatis? < Verum ne ad probationem
sententiae longius evagemur, maxime cum multo difficiliora huic
 1 f. vgl. Joh. 10, 38 11 f. vgl. Gal. 6, 2 —20 Luk. 12, 58. 59
22 f. Luk. 12, 57
2 qua] qui CDe velut] vult r raercedes De donentur r, donantur
De angelis B, angelo CDe ’S ~ sibi homin. DEe ei + ut A
4 quicquid ABCD ~ semin. medel. B expenderet BE 5 lege
et prophetia n, legis et prophetiae Dlmr ~ anim. cust. C 6 ~ miseric.
fecit B incidit AC 7 ejus > B 8 ilkid] id
dicitur] sequitur De 8 Imit. — 9 Christi > De 9 et1 >
10 inciderint ABE, incidunt C ad > E 13 doctori] docto C
vobis E quoque] quamque C 14 Qui B si > E 1415
quimur D, consequeremur E 16 Amen > E ExpHcit
XXXIIII. AC (XXXIII. C) 18 Incipit (omelia C) XXXV. de . . . AC
(XXXIIII. C) Quando] Quomodo E 19 tuo + et cetera De,
-f in via C evun — ait] id A ubi] in quo E 21 ~ esset
nach insitum C judicare A, judicandi (aus judicatis corr.) E 22 a >
24 maximo E multa CDe 

 
capitulo subnexa sint, tantum super hoc significasse sufficiat,
quin potius aniniarum nostrarum ad Deum vela pandamus
deprecemurque adventum sermonis ejus, ut interpretetur parabolam,
de qua scribitur: >Quando vadis cum adversario tuo
 principem iii via, da operam, ut libereris ab eo, ne forte tradat te
judici, et judex tradat te exactori, et in carcerem mittaris.
Amen dico tibi: non inde exies, donec novissimum minutum reddas <.
Quatuor personas poni video, adversarii, principis, judicis,
exactoris; et quia videtur evangelista Matthaeus simile
 quid locutus in eo, quod ait: >Esto
benevolus adversario tuo, dum
es in via cum eo <, quaero,
idem sensus sit an aliqua sit vicinia,
siquidem apud Matthaeum
 una persona praetermissa est et
alia immutata. Praetermissus est
< et pro >exactore <
insertus, >adversarius <
et >judex < similiter ab utroque
 positi. Imus itaque >cum
nostro >ad principem < et oportet nos, dum adhuc
sumus, fortiter laborare, ut liberemur ab eo. A quo ? Ambiguum
quippe verbum est et potest tam ad principem, quam ad adversarium
referri: >ne forte tradat te < sive
 princeps >judici, et judex tradat te exactori <, et : > non
donec novissimum minutum reddas <, ; pro quo Matthaeus
>donec reddas novissimum quadrantem <, Σὺ δέ μοι ἐπισήμηναι, ὅτι ἐν τῷ
κατὰ Ματθαῖον παραλέλειπται ἔν
τῶν προσώπων καὶ ἐνήλλακται ἔν.
Παραλέλειπται μὲν ὁ >ἄρχων < >,
δὲ ἀντὶ τοῦ >πράκτορος <
>ὑπηρέτης <· τετήρηται δὲ ὁ
καὶ ὁ >κριτής <. 10ff. Matth. 5, 25 27 Matth. 5, 26
1 super hoc] superbos De significare A siifficiet De 3 interpretatur
E 4 Quando] Quomodo E 5 Hbereris] Uberes te De
trahat E 6 carcere A 7 ~ redd. min. ABE 8/9 ~ jud. princ. C
12 ~ cum eo in via BE 13 ~ sit sensus BC an > E sit2]
ABE 13/14 vicina BE 15 est] sit De et — 16 est >
18 inseritur B insertus + est C 19 sint E 22 Hberemus C
A quo > C] Quoniam ADEe 22/23 ~ Quippe amb. C 23 et >
ad2 > An 24 referre A 25 exactori + et mittaris in carcerem
exias A 27 novissimi C Verbum + vero De
206, —207, 11 Χριστός V* 206, —207, 14 λέγει + 210, 211
14 σου + 212, —214, 27 k* 206, —207, 19 + 210, —211, 14 σου
+ 210, —18 + 212, —213, 5 C
12 Σὺ — ὅτι > CV ἐν + μὲν οὖν uterque servavit, discrepare autem
sunt visi, quod hic >quadrantem <,
ille >minutum < posuit.
mihi sunt secretiora tangenda, ut
 intellegamus aUum esse adversarium,
aUas tres personas, id est
principem, judicem, exactorem.
Legimus — si tamen cui placet
hujuscemodi scripturam recipere
 — justitiae et iniquitatis angelos
super Abrahae salute et interitu
disceptantes, dum utraeque turmae
suo eum volunt coetui vindicare.
Quod si cui dispUcet,
 transeat ad volumen, quod titulo
Pastoris inscribitur, et inveniet
cunctis hominibus duos adesse
angelos: malum, qui ad perversa
exhortatur, et bonum, qui ad optima
 quaeque persuadeat. Scribitur
et ahbi, quod assistant ho-
mini sive in bonam, sive in malam
partem duphces angeh. De bonis etiam Salvator meminit dicens:
>Angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in caehs est<. Καὶ >ἄρχων < μέν ἐστιν, ὥς τινες
ὁ ἑκάστου ἔθνους ἡγούμενος,
οἶον βασιλείας Περσῶν ἢ Μήδων,
ὥς φησι Δανιήλ, ἤτοι >ἄρχων < εἷς
ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου· >ἀντίδικος <
δὲ εἶς τῶν ὑπ᾿ αὐτοὺς ἀγγέλων·
>κριτὴς < δὲ καὶ >δικαστὴς <
ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· >πράκτωρ <
καὶ >ὑπηρέτης < ὁ αφορισθεὶς
ἀνθρώπῳ ἄγγελος ἤτοι δαίμων, ὃν
τάχα καὶ >ἀντίδικον < εἶναι λέγειν. >Δύο γάρ εἰσιν ἄγγελοι <, ὥς
Ποιμήν, >μετὰ τοῦ ἀνθρώπου,
τῆς δικαιοσύνης καὶ εἷς τῆς ἀδικίας <.
 4 gr. vielleicht die Karpokratianer ? vgl. Iren. adv. haer. I 25, 4
lOff. lat. vielleicht aiis d. apokryph. jüd. Buch Ἀβραάμ, vgl,
Gesch. d. altchr. Litt. I, 2, 857 f. 17 f. Hermas, Mand. VI 2, 1
vgl. auch TertuU. De anima cap. 39 (S. 366, 17 — 18 Reifferscheid-Wissowa)
24 Matth. 18, 10
1 servavit] scribit De discrep. — 2 visi] in hoc discrepant A, discrepare
smit ut E, discrepaverunt ut B autem > C 5/6 adv.]
(in marg. advers.) C 8 ~ cui tamen BCE 9 hujusmodi Ar 11 salutem
et interitum E 12 discept.] discrepantes B utrique B, utraque
C, utrumque E 12/13 tvirmae > B, turma C, timem (!) E 13 ~
vokmt B coetu CE + evun E 13/14 vindicare] addicere A, vendicare
De 14 Quod si cui] Si cui vero A 16 scribitur De 17 esse BE
19 exortatur CE, cohortetur A > ABE 20 persuadet De 21 et >
24 ~ est in caelis AE + Et ABE
6 + 210, 27 — 214, 25 V ἄλλο)
22 — sive1 — bonam nach 23 partem
207, 11 πράκτωρ — 14 λέγει + 208, —
207, 17 Δύο — 19 nur C >
4 Καὶ + ὁ V ὥς — ἔφασαν C >
λων C > kV 10 καὶ δικαστὴς CV >
CV > k 13 ἀνθρώπῳ CV >
λέγει] φησίν V
7 φησι + ὁ V ἤτοι — 9 ἀγγέἡμῶν
11 CV > k
14 λέγει kV > C 14 τάχα > V
λέγει] φησίν V 

 
Simul quaere, iitrum parvulorum
in ecclesia >semper videant
faciem Patris < et aliorum
non habeant libertatem vultum
 Patris attendere. Neque enim
sperandum est omnium angelos
semper videre >faciem Patris,
in caelis est <. Sifuero de ecclesia, quamvis minimus sim, habet
et fiduciam angelus meus semper videre >faciem Patris,
 in caelis est <. Si autem forinsecus nec de illa ecclesia, 003Equae
habet maculam aut rugani vel quid istiusmodi <, et ipsa re
alienus esse a tah congregatione, non habet fiduciam angelus
meus respiciendi >viltum Patris, qui in caehs est <. Quam
angeh pro bonis solhciti sunt, scientes quod, si nos bene gubernaverint
 et ad salutem usque perduxerint, habeant etiam ipsi
fiduciam videndi >faciem Patirs < Quomodo enim, si per curam
eorum et industriam salus hominibus comparatur, >faciem Patris <
semper attendunt, sic, si per neglegentiam eorum homo corruerit,
etiam sui pericuh rem esse non nesciunt. Et sicut bonus episcopus
 et optimus ecclesiae dispensator scit sui meriti esse atque
virtutis, si oves gregis sibi crediti fuerint custoditae, ita intellege et
de angehs. Ignominia angelo est, si homo sibi creditus fuerit, si
peccaverit, ut e contrario gloria est angelo, si creditus sibi saltem
minimus in ecclesia fuerit, si profecerit. Videbunt enim non ahquando,
 sed >semper faciem Patris, qui in caelis est <, cum alii
non videant. Secundum meritum enim eorum, quorum angeh sunt,
aut semper aut nunquam, vel parum vel plus, faciem Dei angeh
contemplabuntur. Cujus rei notitiam ad hquidum Deus noverit,
et si quis, hcet raro, fuerit inventus, quem Christus instruxerit. Videamus
 ergo primum, quis sit >adversarius <, cum quo iter
Ἄλλοι μὲν τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μιχρῶν
ἄγγελοι Ε;θεωροῦσι τὸ πρόσωπον
τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς(·
οἱ δὲ τῶν ἔξω τῆς ἐκκλησίας οὐκ εἰσὶ
ἄξιοι τούτου, ἑτέρῳ τινὶ ἐξυπηρε-
τουμενοι.Ἄλλοι μὲν τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μιχρῶν
ἄγγελοι Ε;θεωροῦσι τὸ πρόσωπον
τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς(·
οἱ δὲ τῶν ἔξω τῆς ἐκκλησίας οὐκ εἰσὶ
ἄξιοι τούτου, ἑτέρῳ τινὶ ἐξυπηρε-
τουμενοι. 2f., 7f.,9f.,13,16,17,25Matth. 18,10 8. 24 vgl. Luk. 7, 28 10 f: Ephes. 5, 27
4 vultus B 5 Neque — 8 caelis est B 7 semper > BDe 7 qui — 8 est >
8 sit (in marg. sim) C 9 ~ ang. meus et fiduc. De Patris + mei e 11 vel] aut e
quid istius modi] aliquid huiusmodi A ipsis rebus AC, ipse rebus BE probo
ABE 12 alienum + me B 13 resp.] semper videre B Patris + mei e
14 bonis] nobis B 15 habent B 16 ~ patr. fac. + qui in caeHs est BE
18 > Β 19~peric. sui BE 20 opt. + et E scit] sit C 21 fuerimt E
22 homo] bonoA sibi] justus De crediturusE creditus + neghgensB si] et e
23 ut] et A sibi] ipsi lmn 24 ~ in eccl. min. C si profecerit >
Videbit A 25 ~ est in caehs De 26 ~ enim mer. C 28 contemplantur AC
~ ad liqu. notit. BDEe Dei E novit A (richtig?) 29 instruxerit] illuminaverit
n, illuxerit De 30 quis] qui AE facimus ABE (aus faciamus corr. A)
208, —6 KC SemjDer iiobiscum est >adversariu <: infelices nos atque
Quotiescunque peccamus, adversarius noster exsultat sciens,
quoniam habet facultatem apud principem saeculi hujus, qui se
miserat, exsultandi et gloriandi, eo quod adversarius, verbi gratia
 hujus vel illius, eum fecerit principi saeculi hujus esse subjectum
per talia totque peccata, per hoc illudve dehctum. Evenit autem
interdum, ut, si quis fuerit praeparatus armatura Dei et ex omni
parte se texerit, conetur quidem >adversarius < vuhms inferre,
facultatem non habeat percutiendi. Semper nobiscum >adver-
 sarius < graditur, nunquam nos deserit, quaerit occasionem insidiarum,
si quomodo nos subvertere queat et in principah cordis
nostri malam subjiciat cogitationem. >Quando vadis ad
Quisnam iste princeps est ? 003EQuando clividebat
gentes, quanclo chsseminabat fihos Adam, statuit terminos nationum
 secundum numerum angelorum Dei, et facta est pars
Domini populus ejus Jacob, funiculus haereditatis ejus Israhel <
Igitur principibus, id est angehs, ab exordio terra divisa est. Daneil
quippe manifestius, quos Moyses 003Eangelos < nominarat,
esse testatur dicens: 003Eprinceps regni Persarum <
 Graecorum < et >Μichael princeps vester < ;
gentium. Et unusquisque nostrum secum habet adversarium
cohaerentem, cujus opus est ducere nos ad principem et
dicere: O princeps, verbi gratia regni Persarum, iste, qui sub te
erat, tibi eum, ut fuerat, custodivi; nuUus eum de reliquis
 principibus ad se potuit transducere, ne ille quidem, qui ad hoc se
venisse jactabat, ut de cunctis haereditatibus Persarum sive
Graecorum omniumque nationum raperet homines et haerediditati
Dei faceret esse subjectos. Christus Dominus noster omnes
prmcipes vicit et terminos eorum transiens captivos populos ad se
 13 ff, Deut. 32, 8. 9 19 f. Dan. 10, 20. 21 21 ff. vgl. Orig. in
Numer. Hom. XI, 4 (S. 82, 16 ff. Baehrens)
1/2 miserab.] inseparabiles D 2 peccaverimus De 3 habeat AB,
habebat E 4 miserit A eo > B] et ACE adversaritun ABE 5
> ABCE princeps ABE esse + ut ei A subjectimi + faciat
ABCE illudve] illudque BDEe, illiusque C 7 quis] qui r
praep.] armatus C 8 se texerit] circumdatus C conatiu- A 9 facult.]
virtutem C habet C 11 > A queat] quaerat E et] ut De
principaleA 12 Quando] Quomodo BCE 13 Quando] Quomodo C 15 pars]
portio De 16 > B 19 testatus est C principi1 CE principes2 E
20 vester — prmcipes > De 23 dicere + ei ABE Ο > ABE
subter De 24 ut + opus e custodivit C eum2] enim e 25 ne]
nec A quidem > A 26 jactabat + Unde C de > C
sive C 27/28 haereditate r 28 subject.] subditos BE 29 et > 

 
transtiilit in salutem. Et tu de parte alicujus principis eras:
venit Jesus et rapuit te de potestate perversa et Deo Patri obtulit.
>Adversarius < ergo noster ambulat ducens nos >ad
suum. Unde ego credens omnia scripturarum verba habere
 rationem non puto frustra >judicem < apud Graecos cum
positum, qui singularitatis significator est, >principem < vero
articulo scriptum esse simpliciter, >Quando < inquit, >vadis
adversario tou < Signanter ait: >tuo <. Neque enim
sunt adversarii, sed singuli singulos habent, qui ubique eos
 sequantur et sint comites. >Quando Quando vadis cum
tuo ad principem. < Non
articulo >principem < posuit,
certum videretur ostendere, sed
sine articulo, ut e pluribus unum
 esse monstraret, quod apud Graecos
magis intellegitur. Unusquisque
enim nostrum non habet proprium
principem; sed si quis
Aegyptius est, habet Aegypti principem,
 qui Syrus, sub Syrorum
principe est, et unusquisque sub suae gentis est principe, si tamen
hucusque processisse me sufficit et non ab hac disputatione ad aliam
transire majorem, ut ceteras quoque gentes esse commemorem.
Unde dicitur: >videte Israhel secundum carnem <.
 dixisse est ; hcet et hoc ipsum temerarium sit super tali
re in populo coepisse sermonem. Τήρει δέ, ὅτι >ἄρχων < μὲν
ἄρθρου ὡς ἂν εἷς τῶν πολλῶν, >ἀντίδικος <
δὲ μετὰ τοῦ αρθρου, καὶ
ὅτι ἔχει τὸ >δοῦ <· οὐ γὰρ ἀόριστοι
ἀντίδικοι· ἕκαστος δ’ ἔχει τὸν συν-
οντα. >Ὡς τοίνυν(, φησίν, >ὑπάγεις
τοῦ ἀντιδίκου σου(, ὅστις σε τῷ
ἄρχοντι προσαγαγεῖν βούλεται τῷ
Qui te vult, inquit, ducere ad principem
suum et ab aho principe
transducere, >quando
 24 1 Kor. 10, 18
1 transtulit] traxit A 4 ego] ergo Dmn 5 puto] potui, in marg.
poni C [7 articulo + 9 Singulos — 14 articulo (fehlt dafür nach 9
BE (9 in singulos E. habent] haberi aestimo B, 10 Quando] Quomodo
E, 11 Non > BE, 12 principem -f non B, ne] nec E)] esse] est
7 Quando] Quomodo E inquit > e vades BE 9 sed
singulisB, sed singulis E 10 Quando + inquit C 11 Non cum] sine A
13 videret D > A 18 Sed — 19 principem > CDe 20 qui]
Syrus + est De SyriorumB 21 suae gentis est principe] suaeprineipe gentis
est D, suo principe gentis est e 22 non > e 23 ut + et C esse >
etiam e C ipsum — 26 De 26 ~ cepisse in populo A
27 ~ inquit vult AB 29 conducere De quando] quomodo E
210, —18 > kV, in C nach 211, 14
28 ὅστις] ὥς τις V 

 
cum adversario tuo acl principem
in via, da operam, ut libereris ab
eo <. Nisi Ε;omni studio
ut >libereris <, dum adhuc
 antequam ingrediaris ad principem,
priusquam princeps tradat
te judici ab adversario praeparatum,
postea frustra conaberis.
>Da >ergo <operam, ergo libereris < ut
 adversario tuo sive a principe, ad
quem te trahit adversarius. >Da
operam <, ut habeas
justitiam, fortitudinem, temperantiam,
et tunc complebitur:
 >ecce homo et opera
ante faciem suam <. Nisi >dederis
operam <, non poteris
pactum infringere, cujus >amicitia
inimicitia est in Deum <.
 vadis cum adversario tuo ad principem
in via, da operam. > Ltitat
in hoc loco nescio quid, et secretum
est : Ε;in via da <. Salvator
ait : > Ego sum via et veritas et
 vita <. Si >dederis operam <,
ab adversario, esto in via; et
cum steteris in eo, qui dicit: > ego 
sum via <, stetisse non sufficit, sed 
Ε;da operam, ut libereris < ab adver- |
 sario. Nisi enim >dederis operam <.
ἰδίω̣ καὶ ἀποστῆσαί σε ἐκείνου τοῦσοῦ
ἄρχοντος — ἕως οἶν >ὑπάγεις
τοῦ ἀντιδίκου σου ἐπ᾿ ἄρχοντα <
ἀπελθεῖν >πρὸς τὸν κριτήν(,
ἄξιον γενέσθαι τῆς φυλακῆς, ἕως
ἔτι ὁδεύεις, >δὸς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι <
> ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου ἢ ἀπὸ
τοῦ χριτοῦ <, πρὸς ὃν σύρει σε
ἀντίδικος· τουτ εστιν ευποιιαν, σωφροσύνη,
δικαιοσύνην, ἀνδρείαν, φρόνησιν,
σοφίαν σοφίαν — >ἰδοὺ γὰρ
καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ πρὸ προσώπου
αὐτοῦ < — ἵνα δυνηθῇς
τοῦ ἀντιδίκου · οἰκεῖος μὲν γίνῃ τούτου, ἀλλότριος
δὲ τοῦ θεοῦ, συνθήκην ποιούμενος
μετὰ τοῦ ἀντιδίκου. Ἑστὼς οὖν ἐν τῇ ὁδῷ τῇ εἰπούσῃ·
>Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός(,
ἀπηλλάχθαι>. 15 f. Jes. 62, 11 18 f. lat. Jak. 4, 4 24 f. 27 f. Joh. 14, 6
1 ad principem > C 3 enim > BCDEe 3
4 ut > >libereris < Kl. > alle Hss. 4/5 carpis] carnis vadis
judex C 6/7 te tradat AE 7 ab > BE ab — praepar. > A 7/8 praeparato
B 8 frustra + cum E 9/10 adversario tuo] eo De 13 fortit. +
atque De 14 et > De 19 inimicitia > De ~ in Deum est
Quomodo E 20/21 ad princ. > A 22 quid] quod Imn 24 et1 >
26 advers. + tuo A 28 sufficiet A 29/30 advers. + tuo A 30 enim >
211, 18 οἰκεῖος — 29 ἀπηλλ. nur V >
1 σοῦ > V 2 ἕως — 3 ἄρχ. > C 3 σου > V 4
πρὶν] καὶ C 7 ἀπὸ — κριτοῦ alle Hss. 12 τοῦτ’ ἔστιν KV
13 δικαιοσ. — 14 σοφ] καὶ τὰς λοιπὰς ἀρετάς C ἀνδρίαν Κ1 σου > ut ab adversario >libereris <, quae te sequantur, ausculta. >Trahit
ad judicem < adversarius sive princeps, cum te susceperit ab
>trahit te ad
Quam elegans sermo >trahit <,
 ostendat quodammodo retractantes
et nolentes ad condemnationem
trahi et ire compelli! Quis
enim homicida concito gradu pergit
ad judicem ? Quis gaudens ad condemnationem suam ire festinat,
 et non invitus trahitur ac repugnans ? Scit enim se ad hoc ire,
ut sententiam mortis accipiat. >Ne forte trahat te ad judicem <. 
Quis, putas, iste >judex < est ? Ego nescio aUum judicem nisi
nostrum Jesum Christum, de quo et ahbi dicitur: >statuet
oves a dextris, haedos autem a sinistris < et iterum: >qui
 fuerit me, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in
caeUs est; qui autem negaverit me coram hominibus, negabo
eum coram Patre meo, qui in caehs est < >Trahat te ad judicem, et judex tradat te exactori <.
nostrum per singula peccata damnum sustinet, et juxta qualitatem
 rationemque dehcti damni magnitudo reputatur. Debeo
ahquod de scripturis afferre testimonium super danmo multaque
pecuniae. Ahus damnum sustinet quingentorum denariorum et
debet eos, ahus quinquaginta denarus condemnatur; quae summa
ambobus a creditore conceditur. Porro ahus, sicut scriptura dicit:
 >oblatus est ei unus, qui debebat decem miha talenta <,
mihum talentorum debito condemnatur. Et quid me necesse est
plura persequi? Unusquisque pro quahtate et quantitate peccati
Καλὴ δὲ ἡ λέξις ἡ· Ε;κατασύρῃ >κατασύρῃ σε <,
ἵνα δείξῃ, ὅτι ἄκοντες ἑλκόμεθα, ὡς
ἐπὶ καταδίκην μὴ θέλοντες πορεύεσθαι.
εσθαι. 13f. Matth. 25, 33 14ff. Matth. 10, 32. 33 22ff. vgl. Luk. 7, 41. 42
25 Matth. 18, 24
1 quae — sequantur] qviis sit iste et quantus ABE 2 advers. — 3 judicem >
4 sermo] verbum Ir trahit + inquit B 5 ostendit B pertractantes D
6 contempnationem E 7 trahere E et > ire > 9 suam] sui Aln
10 et] ut BE trahatur B ~ ad hoc se A ~ ire adhocBE 11 > E
excipiatAB tradat ACDE 12 > ABE 13 nostrum] meum DEe
et > De dicitur + et De statues r, statuo B 15 me τι coram hominibus BCE
B qui — 16 est > E 15/16 ~ est in caelis C 16 — 17 est >
16 homin. + et ego ABE 17 ~ est in caelis AB 18 Trahat] Ne f orte trahat ABE
Trahat] aus tradat corr. AB, tradat E 19 per — damn.] pecc. persingula dum
non peccata E damnum + peccati B damnum] dum non poenam A
et > A 20 magnit.] magni B 21 aliqmd E ~ test. afferre A
> 24 sicut] de quo B script.] scriptiom lmn 25 ei
talenta + et A 26 milibus De, milia E debito > CDe 27 pecc.] delicti C
4 ἡ > V κατασύρει diversam multae sententiam excipit.
Si parum est, quod peccas,
ferieris damno > minuti <, ut Lucas
scribit, ut vero Matthaeus, >quadrantis <
 drantisr. Verumtamen etiam necesse
est hoc ipsum, quo exstitisti
debitor, solvere ; non enim
exies de carcere, nisi et minima
quaeque persolveris. Qui vero fidelis est, nullo damno percutitur,
 sed cotidie ditatur ; totus enim mundus divitiarum ejus est ; infidelis
autem nec obolum habet. AUus condemnatur denario, ahus
mna, ahus talento. Est quaesitor hujus negotii, qui mensuras universorum
noverit peccatorum et dicat: Hoc dehctum talento condemnatur,
illud peccatum multam istiusmodi meretur . Scriptum
 est enim: >cum autem coepisset facere rationem <.
est omnibus nobis >ratio <. Non est ahud tempus faciendae
nisi tempus judicii, quando hquido cognoscetur, quid nobis
creditum sit et quid lucri quidve detrimenti fecerimus, quis nostrum
acceperit mnam, quis unum talentum, quis duo, quis quinque.
 Quid necesse est plura rephcare, cum hoc in commune dixisse sufficiat
reddituros nos esse rationem et, si debitores inventi
fuerimus, trahi ad judicem et a judice exactori tradi ? Singuh
exactores proprios habemus, omnis vero multitudo pluribus traditur,
secundum id, quod in Isaia scriptum est: >populus
 meus, exactores vestri spohant vos et, qui potentes sunt, dominantur
vestri < — dominantur exactores, si debuerimus ahquid.
autem habuerimus fiduciam et fronte hbera dixerimus: Servavi >Λεπτὸ < δέ ἐστι τὸ
ἁμάρτημα, >κοδράντης < δέ, ὡς
Ματθαῖός φησιν, τὸ πλῆθος τῶν
ἁμαρτημάτων. 4f. Matth. 5, 26 5f. gr. vgl. Jak. 5, 20 14 Matth. 18, 24 18 vgl.
Luk. 19, 13 ff.; Matth. 25, 15 ff. 23 ff. Jes. 3, 12
1 diversa E 1/2 excipit] expendit De 2 peccati C 3 ferieris]
eris C, + et BE danmi C ut] quod BE 4 scribit] scripsit De
5 etiam > B, + sic C, + si E 5/6 necesse + te AE 6 est + etiam B,
sic A quo] quod ADEe 8 exies de carcere] inde exies BDe 9 damno
C 11 condemn.] damnatur De, contempnatur AB 12 mna] mina BE
12/13 ~ noverit univ. BC 13 et dicat > De 15 fac. rat.] rationem
reddere C Supp.] Sed putanda C Supp. — 16 est2 > E, — 16 rationis
B 16 ~ nobis omnibus A ratio] gratia De 18 ~ sit cred. C
sit] est De quis] qui e 19 minam BE 20 Quid > De] Nec
Necesse + non De repHcare] indicare De 21 nos] non r 22 trahi]
tradi BDE 23 exauctores A propr.] singulos C 24 id > C 25 exauctores
A (23 u. 26 ist exauct. corr. A!) vos] nos B 26 vestri] nostri B
27 dixer.] vixerimus De Servavi] servabo De
3 δ᾿ ἐστὶ C praeceptum jubeiis: >reddite omnibus debita, cui tributum,
cui timorem, timorem, cui vectigal, vectigal, cui honorem,
honorem < — si omnibus universa reddidero, venio ad exactorem
intrepida mente respondeo: Nihil tibi debeo. Venit exactor ad reposcendum
 — resisto ei ; scio enim, quia, si nihil debuero, in me non habet
potestatem. Quod si debitor fuero, >mittet < me > exactor < meus >in
illo ordine, qui praedictus est. >Adversarius < enim me
ad principem, princeps ad judicem, judex tradet exactori, exactor
>mittei in carcerem <. Quae est lex carceris istius ? Non
 eo, neque me exactor patitur exire, nisi debitum omne persolvero.
Non habet exactor potestatem, ut mihi saltem >quadrantem < et
portionem valeat concedere ; unus est, qui debitoribus non
habentibus, unde persolvant, potest concedere. >Accessit <, inquit,
eum unus, qui debebat quingentos denarios, et aUus quinquaginta ; et
 cum non haberent, unde redderent, ambobus donavit <. Qui
dominus erat ; iste vero, qui exactor est, non est dominus, sed a domino
ad exigenda debita praepositus. Non fuisti dignus, ut tibi quingenti
sive quinquaginta denarii donarentur, nec audire meruisti: >disunt
sunt tibi delicta tua <: mitteris in carcerem et ibi exigeris
 per laborem et opera sive per poenas atque supphcia, et
non inde exies, nisi reddideris >quadrantem < vel >novissimu
quod graece >tenue < dici potest. Peccata nostra aut
sunt — scribitur enim: >incrasssatum est cor popuh
— aut ad comparationem majorum
 tenuia atque subtilia. Beatus
est igitur primum, qui non peccat,
secundo, ut in collationem ahquis Μακάριος δὲ ὁ μηδὲν ὀφείλων
ἤγουν ὁ μικρὰ ὀφείλων καὶ συγγνώμης
ἄξια. 1ff. öm. 13, 7 13ff. Luk. 7, 41. 42 18f. Luk. 7, 48 23 Jes. 6, 10
1 jubens] libens De debitum BE cui — tributum2 > ABE 2 ~
— timorem2 nach vectigal2 BC 4 exauctor A 4/5 reposcenduni]
respondendum A, deposc. De, poscendum B 5 quia] quod e nichil +
ei C debuero] habuero B 7 enim > BE ducet C 8 judicem
et De tradit A tradet + me DEe, + te C exactori + et De 9 mittit A
mittet + te C egrediar C 10 ~ patitur me exactor A patietur C
persolvam B 11 et] vel e 12 valeat] liceat C 14 et2 >
15 ~ don. amb. C 16 erat] est De ~ Dominus non est ABE 19 tibi
B delicta] peccata BC tua + sed e 19/20 exig.] exibis C
20 operam D atque] ad C 21 ~ inde non A exibis C 22 graece -f- et
BE nostra aut] autem nostra ADe 23 scribitm-] scriptum est B est +
enimDe 24 aut ad] avit De, ad ABE comparationem De comp. + quippeA
24/25 majoris De 25 tenue atque subtile De 26 ~ qui primum A
27 collat.] consolatione B, consolationem E, coUatione De aliquam C
—27 ἄξια > C 26 ἤγουν — 27 ἄξια > V saltem tenue peccatum habeat. Et iiiter ipsa quoque tenuia atque
subtilia est diversitas peccatorum. Nisi enim inter tenue subtile
peccatum esset aliud subtilius, nunquam diceretur: >non
inde, donec reddas novissimum quadrantem <. Quomodo, si
 diceret >novissimum minutum < — minutum, quod est
nummus sive obolus sive stater — ; quid, si magnam pecuniam debuerimus
sicut qui scribitur decem milia talenta debuisse ; quanto tempore
claudamur in carcere, donec reddamus debitum — non possum
manifeste pronuntiare. Si enim, qui parum debet, non egreditur,
 nisi exsolvat >minutum quadrantem <, utique, qui tanto
obnoxius, infinita ei ad reddendum debitum saecula numerabuntur.
Quapropter >demus operam, ut liberemur ab
dum sumus in via, et jungamur Domino Jesu : cui est gloria et imperium
in saecula saeculorum. Amen.