HOMILIA XVI.De eo quod scriptum est : >Erant pater ejus et mater admirantes super his, quae dicebantur de eoecceiste positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israhek.

Et erant pater illius et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo ortu Jesu dicta scriptaque sunt de eo, et tunc scire poterimus singula quaeque digna esse miraculo. Quamobrem mirabatur et pater 11 vgl. inNum. Hom. 11 (S. 83, 21 Baehrens): mens vidensDeum; in Gen. Hom. 15, 3 (S. 130, 1 Baehrens); Wutz, Onom. sacra 745 16 – 18 Luk. 2 33. 34 15 Incipit omelia XVI. de . . . AC (omelia > A) 15 — 20 eo > Ο 16 ejus > C ammirantes AB mirantes CDe 17 eo] illo C ad + eum D 18 iste] hic B et + in C et resurrect. > A 19 — 20 eo > A 19 erat B, erat c D mirantes C 21 ortu + Domini B et scripta A tunc] nunc e 22 miratur Ο et > C 106, 4 – 7 P τοῦ αὐτοῦ Orig.) Q * 106, 8 – 14 P τοῦ οὐτοῦ: Orig.) Q* 1 ὃ ἡτοίμ. > Q 1 οὐ — 2 πρόκωπον > Q 1 4 δέ] γάρ d Χριστός] διὰ τι φῶς PQQ 1 ἐπειδὴ — 5 διδασκ.] τῶν ἐσκοτισμένων τῇ διανοίᾳ d 5 ἐσκοτισμ. > PQQ 1 ἤμελλεν — διδασκ.] ἐν σκότει ὑπῆρχον καὶ δι’ αὐτοῦ ἐφωτίζετο PQQ 1 νῦν — 7 πίστεως > PQ 1] καὶ + 2 Zeilen verwischt Q (mit ἐφωτίζετο schlielBt P) νῦν — 7 τὴν] εἰσεδέξατο γὰρ τὸν φωτισμὸν τοῦ εὐαγγελίου d 8 Καὶ — Ἰσρ. > PQQ 1 ὧδε — 11 θεόν > dC 9 δὲ > Q 10 εἶ τις — 11 Ἰσραηλίτης > Q 1 οἶδεν 2 PQ] ἴδε Q 1 11 γὰρ Q 1] de PQ 12 τὸ — πι στεῦσαι] ὁ Χριστός· τὸ εἰς αὐτὸν πιστεπυσαι d 13 δόξα — προσδοκ. > d γὰρ + ἦν Q προσδοκούντων C ἀπάντησις C] ἀπαντὴ PQ, ἀπαρχὴ Q 1 13/14 τῶν προσδοκουμένων C — sic enim appellatus est et Josepli, quia nutricius fuit — , mirabatur et mater super omnibus, >quae dicebantur de eo <. ergo sunt, quae de parvulo Jesu fama disperserat ? Pastores erant in regione illa, vigilantes et observantes custodias noctis super gregem suum. < Venit angelus sub ipsa hora nativitatis Jesu et ad eos : Annuntio Annuntio vobis gaudium magnum : ite et invenietis in- fantem involutum pannis et positum in . Necdum angelus verba finierat, et ecce > multitudo caelestis exercitus < laudare coepit et benedicere Deum. Cum hoc pastores trepidi perspexissent et angelus recessisset ab eis, dixerunt ad se invicem : Eamus Bethleem et videamus factum, quod Dominus ostendit nobis < . Venerunt et invenerunt parvulum. Tam iUi quam parentes super haec, quae facta fuerant, mirabantur. Et de Simeone scribitur, quod rumorem auxerit et miraculi vel magna pars fuerit. Tenuit enim puerum in brachiis suis et ait: >Nunc Domine, servum tuum in pace, secundum verbum tuum, quia viderunt oculi mei salutare tuum < . Fastigium et, ut ita dicam, culmen super his, quae jactabantur de Jesu et pater et mater ilUus mirabantur, sermo Simeonis fuit. Non enim suffecit ei tenere parvulum et ea, quae de semetipso scripta sunt, pro- loqui, sed >benedixit < patri illius et matri, et de ipso quoque infante dicens : Ecce, hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israhel, et in signuni, cui contradicetur. Tuam quoque ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur

Ἐπὶ ποίοις δὲ λαλουμένοις περὶ α'υτο[υ < ἐθαύμαζον Ἰωσὴφ καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ; Ἐπὶ τοῖς ὑπὸ τῶν ποι- μένων, ὑφ’ ὧν ἡ φήμη διέτρεχεν, ὅτι ὁ Χριστὸς γεγέννηται, <κα]ι > ὑπὸ Συμεῶνος ἀπ’ αὐτῷ τῷ εἰπεῖν· νῦν ἀπολύεις , ὃ ἦν ἡ κορωνὶς τῶν λαλου- μένων περὶ αὐτοῦ.

Ἐἰς π·ατέρα δὲ τὸν Ἰωσὴφ θαυ- <μαστῶς τίθησι, οὐ πατέρα > τοῦτο εἰπ > ών, φητεύει περὶ τοῦ παιδίου, εὐλογήσας τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ φησιν· Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶ- σιν καὶ ἀνάστασιν < .

4– 16 vgl. Luk. 2, – 18 1 et > ADe quiaj qvii C 4 super] supra DO 5 grege suo 6 eos] illos C 7 praesepio C 8 ~ finierat verba A et > 10 recess.] discessit E se > Ae 12 et > C 13 illi 13/14 parent. + videntes DOe 14 super haec C > ABDEOe — 15 fuerant > B 15 mirab. + super hoc ABDEOe De, mirantur E 17 et > De 18 Tenuit enim] tenuitque 18/19 ~ puer. in brach. suis Ο 25/26 ~ illius et mater C 29 sufficit DOe 29 quoque > B 30 et + in AC 32 pertransiet 107, – 20 Χ 107, – 111, 6 Χ 14 Ἰωσὴφ Συμεὼν Χ 16 ὅτι — 18 Συμεῶνος] ὑπὸ τοῦ Συμεών, ὅτι ὁ Χριστὸς γεγέννηται Χ

de multis cordibus cogitationes < . Quid sibi vult hoc quodait: ecce, hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Is- rahel < ? Huic quid simile in evangelio secundum Joannem scriptum repperi: >in judicium ego mundum istum veni, ut qui non vident, videant et, qui vident, caeci fiant < . Quomodo ergo in judicium venit. ut non videntes < de nationibus >viderent < et, prius videbant de Israhel, caeci fierent < , sic venit in ruinam et resurrectionem multorum < . In adventu enim Domini Salvatoris, qui prius steterant, corruerunt et, qui ceciderant, surrexerunt. Una haec est interpretatio de eo, quod dictum est : ecce, hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israhek. Est autem et altius quid intellegendum adversus eos vel maxime, qui contra Conditorem latrant, et hinc inde de veteri testamento, quae non intellegunt, testimonia congregantes simplicium corda decipiunt < . Aiunt enim: ecce, Deus legis et prophetarum, videte qualis sit. >Ego < , inquit, occidam, et ego vivificabo, percutiam et sanabo, et non est, qui eruat de manibus . Audiunt: <occidam > , et non audiunt: >vivificabo < , audiunt: >percutiam < et audire contemnunt: ego . Istiusmodi occasionibus Creatorem calumniantur. Igitur antequam interpreter, quem sensum habeat: egointerficiam et vivificabo, percutiam et , opponam eis testimonium evangelii dicamque adversus haereticos — innumerabiles quippe haereses sunt, quae evangeUum secundum Lucam recipiimt — : Si propterea cruentus et tantum judex et cru-

Ὁμοιον de αὐτῷ ἐστιν ἐν τῷ, κατὰ Ἰωάννην τό· εἰς κρίμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσι καὶ οἱ βλέπον- τες τυφλοὶ γένωνται<· ὥσπερ οὖν >οἱ μὴ βλέποντες< ἀπὸ τῶν Μνῶν >βλέπουσι < , καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ >τυφλοὶ γίνονται < , οὕτως ἦλθεν εἰς πτῶσιν καὶ άνάστασιν < ἡμῶν. Οἱ ἑστηκότες πεπτώκασι καὶ οἱ πεπτω- κότες ἀνέστησαν Χριστοῦ ἐπιδημήσαντος. Ἐχει δὲ τοῦτο καὶ βαθυτέραν διήγησιν·

5ff. Joh. 9, 39 22 Rom. 16, 18 23 ff. Deut. 32, 39 1 de] ex C hoc > De 2 hic] isto EO positus est > 4/5 — reperi scriptum e 8 ergo > A 13 mult.] mortuonmi 16 resurrexerunt B 17 haec] hoc A > BE 18 ecce — est > hic] iste ACO positus est iste C 18 multorvim > E 19 et > altius] aliud B 20 eos > E latrantes C 22 simplicum D, simplicia Or 24 ego > Dmn vivificabo] vivere faciam De et 2 + ego De 25 nachmeisC 26 et 2 > E 28 interpretem AB, interpretetiu-De ABEO SOadversumDe 31 haereses > BE quae] qui BE (aus quae corr. 31/32 Lucam J- non C 32 et 1 + in Oe judex] saevus De et 2 > C (richtig?)

delis est Conditor, quia dicit: >ego interficiam et vivificabo, percutiam et sanabo<, manifestissimum est et Jesum ipsius esse filium; eadem siquidem de eo scripta sunt: >ecce, hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israhel<, non >in resurrectionem< tantum, sed et >in ruinam<. Si malum est interficere, malum sit et >in ruinam< venire. Quid respondebunt? Utrumne recedent a cultu ejus, an quaerent aliquam interpretationem et ad tropologias confugient, ut, quod >in ruinam< venerit, benignitatem magis quam austeritatem sonnet? Et quomodo justum erit, quando quid in evangelio tale reperitur, ad allegorias et novas intellegentias confugere, quando vero in veteri instrument, statim accure et nullam explanationem, quamvis probabilis sit, recipere? Sed et hoc, quod sequitur: >in judicium ego veni in mundum istum, ut non videntes videant et, qui vident, caeca fiant<, quamvis quaerant, ut edisserant, implore non poterunt. Ego vero, qui opto esse ecclesiasticus et non ab haeresiarchae aliquot, sed a Christi vocabulo nuncupari et habere nomen, quod benedicitur super terram, et cupio tam opera, quam sensu et esse et dici christianus, aequalem et in veteri et in nova lege quaero rationem. Loquitur Deus: >ego interficiam<; libenter habeo, ut interficiat Deus. Quando enim vetus in me homo est et vivo adhuc quasi homo, cupio, ut occidat in me Deus veterem hominem et vivificet me ex mortuis. >Primus< enim, ait, >homo de terra terrenus, secundus homo de caelo caelestis. Sicut portavimus imagem terreni, portemus et imaginem caelestis<. Secundum hunc sensum intellegitur et illud: >in judicium ego veni in mundum istum, ut qui non vident, videant et, qui vident, caeca fiant<. Habemus in nobis omnes homines et adspectum et caecitatem. Adam et videbat, et non videbat. Eva quoque, antequam aperirentur oculi ejus, vidisse describitur: <vidit>, inquit, >mulier lignum, quia bonum ad comedendum et optimum oculis ad

13f., 26f. Joh. 9, 39 20 Deut. 32, 39 21 vgl. Röm. 6, 6 23ff. 1 Kor. 15, 47. 49 30ff. Gen. 3, 6. 72 manifestum B, manifestissime e et > E 4 in3 > DE 5 et > E 7 recedant D aliquam] aliam C 10 ~ tale in evang. C alligatorias E 13 ego > C 15 disserant C poterant C vero > A 16 qui] quia De haeresiarcha lr 17 benedicatur B 18 ~ dici et esse B 20 libenter — habeo] Habeo in me quod libenter volo B habeo — Deus] ab eo interficiar O 20/21 interfic. + me DOe 21 ~ in me vetus C ~ homo in me B 22 cupio > A 23 ait > C ait + Apostolus B 24 Sicut — 25 caelestis > A 25 portavimus O 31 bonum + erat BO, + est A

videdum; et tollens de fructu ligni comedit et dedit viro suo, et comederunt< Igitur non erant caecik sed videbant. Deinde sequitur: et aperti sunt oculi eorum<. Ergo caeci fuerant nec videbant, quorum oculi postea sunt aperti; sed qui bene ante viderant, postquam mandatum Domini praetergressi sunt, coeperunt videre male et adspectum oboedientiae subrepente delicto postea perdiderunt. Ego sic intellego et illud, quod dicit Deus: > Quis fecit mutuni et surdum, videntem et caecum ? Xonne ego. Dominus Deus ? Est oculus corporis, quo terrena ista conspicilomus. oculus secundum sensum camis, de quo scriptura dicit: >frustra incedens inflatus sensu carnis trarium meliorem et divina sapientem; qui quia caecus in nobis erat, venit Jesus, ut faceret eumvidere, ut, qui non videbant, viderent, qui autem videbant, caeci fierent. Juxta hunc ergo sensum et hoc, quod nunc habemus in manibus, intellegendum : >ecce, iste positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Is rahek. Habeo aUquid in me, quod male stat et peccati superbia se erigit : hoc cadat, hoc subruatur, quod si ceciderit, id quod ante corruerat, surgens stabit. >Inerior homo meus quondam jacebat elisus, et exterior stabat erectus. Antequam crederem in Jesum, j διε- bonum in me jacebat, | stabat. Postquam ille venit, tunc I quod in me malum fuit, corruit, et expletum est illud: >semper mortificationem Jesu in corpore circumferentesmortificate membra vestra super ter-

εχω τι εστος εν εμοι· τουτο πεσετω,

>ὁ ἔσω ἄνθρωπος πεπτωκώς μου χειρον· ἦν, ὁ ἔξω ἄνθρωπός μου εἱστήκει. Πρὸ τῆς πίστεως τίνα εἴχομεν; τὸ κρεῖττον πεπτωκός, τὸ χεῖρον γηγερμένον. δὲ ἦλθεν Χριστός, τότε τὸ ἑστηκὸς πέπτωκέ μου τὸ >χεῖρον·

νεκρώσατε, φησίν, τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς πορνείαν, ἀκαθαρσίαν καὶ τὰ ἑξῆς.

E 15 hoc B manibus + et ABOe (~ intell. est BO) 16 et + inCDmn 17 in > D 21id > De 22 ruerat CDe 29 illud > ABOE 32 vestra + quae simt BO

tiam, luxuriam, idolatriam, veneficia utilis ruina facta est. Et fuerit cadaver, illuc congregabuntur aquilae casu nomen accepit. Bona est haec ruina, ad quam primuni venit Jesus, nec potest facere resurrectionem, nisi ruina praecesserit. Veniat ante destruere, quod in me malum fuit, ut illo destructo et mortificato consurgat in me et vivificetur id, quod bonum est, ut consequatur in eo regnum caelorum: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

Ἐπεὶ δὲ πτῶμα γέγονεν — ὅπου γὰρ πτῶμα, ἐκεῖ καὶ οἱ ἀετοί —, καλὸν τοῦτο τὸ πτῶμα, ἐφ᾿ ὂ ἦλθεν πρῶτος ὁ Ἰησοῦς.

HOMILIA XVII.De eo, quod scriptum est: >Erat pater ejus et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo locum, ubi de Anna scribitur.

Lucas, qui scripsit : >Spiritus sanctus veniet super te, et virtus Altissimi obumbrabit te; propter hoc et quod natuni fuerit sanctum, vocabitur Filius Dei qui manifeste nobis tradidit, quoniam virginis fiHus fuit Jesus nec de humano conceptus est semine, iste patrem ejus Joseph testatus est dicens : >Et erat pater

Ὁ μακάριος Λουκᾶς, ὁ σαφῶς ἡμῖν παραστήσας, ὅτι παρθένου υἱὸς ὁ σωτὴρ ἦν, οὐκ ἐξ ἀνδρός, οὗτος πατέρα αὐτοῦ τὸν Ἰωσὴφ νῦν ἀνηγορευσεν.

3ff. Matth. 24, 28 15 – 17 Luk. 2, 35 – 38 18 ff. Luk. 1, 3.5 1 idololatriam DEOe 2 utilis] ut illis Dmn 4 fvierit] erit Dlr illue] ibi C, illic e 6 Bona] Una De 6/7 ~ ruina est haec B 9 Venit ABDEe 10/11 conresurgat C consequamiu- ADEe, consequar BO ~ in eo consequ. BO in eo > De 9/10 regnum caelorum] vitam aeternam A 12 caelorum + per Dominum nostrum Jesum Christum CDe cui — Schluß , sofort anschl. Hom. XVII Ο est > C 13 Amen > C ExpHcit omelia XVI. AC Incipit XVII. de . . . AC 15 De — 16 rursum] unde supra C 15 quod — 16 eoj unde svipra A 15 erant e eo + et De (D hineinkorr.) rursum > B 18 Lucas anschl. an Hom. XVI SchluB Ο qui > Ο veniet — te] superveniet in te AB 19 te] tibi Bl 22 ~filius virginis A ~ fuit fihus CE fuerit B Jesus est De 23 est > BO 25 Et erat] erat D, erant Ce 111, 21 – 112, 15 b *dCSV λ (+ Hom. XIX, 129,6 dia — γεγενν. S) 6 ὁ Kr.] ᾧ X Ἰησοῦς + 3 Zeilen zerstort Χ 21 — p. 112, 4 γενέο. > λ 23 — 23 ἀνδρός > dCS μακάριος + οὗτος V ὅσαφῶς 23 οὗτος — 24 ἀνηγόρ. V > b] τιμᾷ τὸν μνηστευσόμενον ἡ παρθένος καὶ πατέρα καλεῖ τοῦ Ἰησοῦ dCS

illius et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo < . Quae igitur causa exstitit, ut eum, qui pater non fuit, patrem esse memmoraret? Qui simplici expositione contentus est, dicet: honoravit eum Spiritus sanctus patris vocabulo, quia nutrierat Salvatorem. Qui autem altius aliquid inquirit, potest dicere : quoniam generationis ordo a David usque ad Joseph deducitur, ne vidretur frustra Joseph nominari, qui pater non fuerat Salvatoris, ut generationis ordo haberet locum, >pater < appellatus est >Admirabantur < igitur pater illius et mater super his, quae de eo < tam ab angelo, quam a multitudine caelestis nec non et a pastoribus. Omnia quippe haec audientes nehemen-

Πρὸς τί οὖν πατέ·ρα εἶπε τὸν μὴ σΠείραντα μηδέ αἴτιον αὐτῷ γενόμενον τῆς γενέσεως; Ἁπλούστερον μὲν λέγοιτο ἄν, ὅτι ἐτίμησεν αὐτὸν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγοιν τῇ τοῦ πατρὸς προσηγορίᾳ, ἐπειδήπερ ἀνεθρέψατο αὐτόν. Εἰ δέ δεῖ τι εἰπεῖν βαθύτερον, ἐ·ροῦμεν· ἐπεὶ ἡ γενεαλογία ἐγενεαλόγησε τὸν Ἰωσὴφ ἀπὸ Δαβίδ, ἴνα μὴ δόξῃ περιττὴ εἶναι ἡ γενεαλογία ἐρχομένη ἐπὶ τὸν Ἰωσὴφ μὴ γεννήσαντα τὸν σωτῆρα, ἶνα ἡ γενεαλογία λόγον ἔχῃ ἐπιτή- δειον, πατὴρ ἀνηγορεύθη τοῦ κυρίου.

10 ff. vgl. Luk. 3, 23 ff. 18 Luk. 2, 13 1 illius] ejus C mirantes C 4/5 commemoraret B 6 con- temptus A dicit De 6/7 honorificavit B 9/10 ~ inqu. aliqu. 10 quoniam] quia De 11/12 ~ ad Jos. usque ABEO 12 deducitur -f et De 13 nominari + pater C 14 qui] quia ABEO 18 eo] illo C a > B 19 nec > C et > Ce omnia — Ρ. 113, 1 ~ haec quippe D (Hom. XIX), 129, – 9 φησίν + (Hom. XVII) 112, 4 Ἁπλούστ. — 15 + (Hom. XIX) – 10 + 128, οὕτως — 6 + 129, — 130,2 kmL (127, 20 — 128, 5 Χριστοῦ > L) (Hom, XIX) 129, – 9 φησίν + (Hom. XVII) 112 προσηγ. ε (aus K) 112, 4 — 15 λ2 — 4 γενέο. > dCS 3 αὐτοῦ V 4 Ἁπλούστ. — 7 ἐπειδήΠερ] οἶμαι δὲ αἰτίαις, ἢ ὅτι S 5 μέν + οὖν km λ λέγοιτό — 7 προσηγ. > dC ὅτι + εἰ 6 τὸ 2 > Κ 3 7 ἐπειδὴ Β λ ἐπειδήπερ β) 7/8 ἀνεθρέψ. αὐτόν] τὸ παιδίον ἀνεθρ. λ 8 εἰ — καὶ > km λ εἰ — βαθύτ. > S δεῖ] 9 ἐροῦμεν] δέ km λ, εἰποῦμεν V ἐροῦμεν — 10 Δαβίδ > dCS ἐπειδὴ 10 ἐγενεαλ. nach δαβὶδ λ 11 ἵνα — δόξῃ] ἔδοξε δὲ bV ἵνα — 12 γενεαλ. > dCS 11 εἶναι — 12 γενεαλ. > km λ 12 ἐρχ. nach 13 σωτῆρα 12/13 λ 14 ἶνα — ἐπιτήδ. + 12 ἐρχ. — Ἰωσῆφ + ὡς μνηστῆρα τοῦ παρθένου· διὸ καὶ Πατὴρ ἀνηγόρευται τοῦ κυρίου· εἰ καὶ Πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς εὑρέθη ἔγκυος (11 περιττ. — 12 γενεαλ., 13 μὴ — σωτῆρα ) dCS (14 ἔχει C | μνήστορα CS Ι διὸ — ἔγκυος] ἔθος γὰρ rfj γραφῇ γυναῖκα μὴ γενεαλογεῖν· ἢ δαὶ τὴν ὑποψίαν τῶν Ἰουδαίων κομιζόντων ἐκ πορνείας αὐτὸν γεγεννῆσθαι S, vgl. 129,6 — 8) ἶνα — ἔχῃ] ἀλλ’ ἔχῃ ἔχει K) λόγον km λ ἵνα] ἤ ἵνα S ἐπιτήδ. + διὰ τοῦτο km λ + Ἰωσὴφ m 15 ἀνηγ. + Ἰωσῆφ bV τοῦ > β κυρίου + ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ

tissime mirabantiir. Deinde scriptura ait: > Benedixit eis Simeon et dixit ad Mariam matrem ejus: Ecce, iste positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israhel, et in signum, cui contradicetr. Et tuam ipsius animani pertransibit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes < . Quomodo Salvator in ruinam et in resurrectionem multorum < . venerit, est contemplan- dum. Qui simpliciter exponit, potest dicere in ruinam < eum infidelium et in resurrectionem < credentium. Qui vero interpres est, dicit nequaquam eum cadere, qui ante non steterit. Da mihi igitur, qui fuerit ille, qui steterit, et in cujus >ruinam < Salvator advenerit, nec non et eum, qui consurgat. Nam utique ille consurgit, qui ante corruerat. Videndum est itaque, ne forte Salvator non aliis atque aliis in ruinam < venerit et in sed eisdem et in ruinam et in resurrectionem < In Judicium < , ait, ego veni, ut, qui noii videbant, videant et, qui videbant, caeci fiant < . Est enim in nobis aliud, quod videbat prius et postea videre desivit, et ahud, quod non videbat et

Ἡγονικά >είς πτώσιν και ανά- σταση^ είναι τον κύριο ν ουκ ά?.λων πΐ7ΐτόντ(»ν και άλλοη> άνισταμένων, αλλά το Λ α ίτο ν, >εις πτώση* τ οϋχεί- ρονος >καϊ ανάστασιν τον βελτίονος, I ?ναζάνασ}τη μου το κρεϊττον καΟ- αιρετικη μεν γ ίο παθημάτων )] ί.τ ι- 9 όνεια τον κυρίου, διεργετική δε τθν της ψ ν/η ζ ιδιωμάτων. Οταν λίγη Παύλος· >οταν άσεχκο, τότε δυνατός εἰμκ —ό α ντός άσϋενεϊ, ει και δυνατός

5 ruina E venerit > B] aus erit corr. E r 15/16 resurrect. + torum De + venerit E 16 eisdem] hisdem ADE et > AC 1718 nit Ο 18 veni + in mondum C 21 aliud > De 21/22 ~ videbatC 22 desivit] defuit(?) Ο 113, 13 — 115, 5 adCSUV (d > 114, 12 — C > 114, 12 — 113, 18 — 115, 4 ἀνθήσει Χ (was vorher in Χ stand, ist zerstort) 13 Ἡγ — 14 κύριον] Τὸ δὲ εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάσττασιν εἶναι τὸν κύριον Πολλῶν ἐν τῷ Ἰσραὴλ ἡγοῦμαι adCS (dS πολλῶν nach ἀνάστασιν Ι ἐν τῷ Ἰσραῆ λ d | ~ πολλῶν τὸν κύρ. C I S) 16 ἀλλὰ — 17 βελτίονος > aS 16 εἰς — 17 τίονος > U εἰς — 17 βελτίονος] βελτίονος διανισταμένου V 17 + τοῦ χείρονος Πίπτοντος καὶ τοῦ βελτίονος διορισαμένου C 18 ἵνα — κρεῖττον nur Χ 18 — p. 114, 2 > aS 18/19 καθαιρετικὴ dVX] C, ὀλλυτικὴ U 19 μὲν dCV > UX καθημ.] τῶν τοῦ σώματος παθῶν ἐστι τῶν σωματικῶν παθῶν dCV 19/20 ~ τοῦ κυρίου ἐπιφάνεια dCVX 21 ἰδιωμάτων τι ὡς V Ὅταν — 114, 5 ἀνίστ. > dC Ὅταν — Παῦλος] τὸ Χ λέγει U 23 ἀσθενεῖ] ἀσθενής εἰ > Origenes IX. 8

postea coepit videre, Verbi gra- tia, volo videre illis oculis, qui- bus antea non videbam et qui τως καὶ mihi postea reserati sunt, quo- Ttmreiv rdg ἀφορμὰς Tiaoeyei, rolg niampostinoboedientiametAdam Αδαμ | δὲ dviaraadai. I etEvae oculi sunt aperti < , de qui bus superiori sermone tractavimus. Xunc autem interpertandum, quid sibi velit hoc, quod ait: Ecce, hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israhek. Me oportet primum cadere et, cum cecidero, postea bene surgere, ne Salvator mihi causa fuerit malae ruinae. Sed propterea cadere me fecit, ut consurgam, et multo mihi ruina utihor fuerit, quam illud tempus, quo videbar stare. Stabam enim peccato eo tempore, quo peccato vivebam; et quia peccato stabam, prima mihi utilitas fuit, ut caderem et peccato morerer. Denique et sancti prophetae, quando augustius ahquid contemplabantur, cadebant in faciem suam; propterea autem cadebant, ut peccata per ruinam

ἐστιν, ἀλλ’ ἀσθενεῖ μὲν τῇ σαρκί, δυνατὸς δέ ἐστι τῷ πνεύματι — οὕ- τως καὶ ὁ κύριος οὐχὶ τοῖς μὲν τοῦ πίττειν τὰς ἀφορμὰς παρέχει, τοῖς δὲ τοῦ ἀνίστασθαι.|

Οἱ γὰρ πίπτοντες ἀπὸ τῆς στάσεως, ἐν ᾗ ποτε ἦσαν, καταπίπτουσι δη- λονότι· οὐδέποτε δὲ εἱστήκει ὁ ἄπιστος χαμαὶ συρόμενος μετὰ τοῦ ὄφεως, ᾧ συνέπεσεν· οὐκ ἔχει οὖν, ὅθεν πέσῃ διὰ τὸ καταβεβλῆσθαι τῇ ἀπιστίᾳ. Πρώτη δὲ εὐεργεσία τὸν στήκοντα τῇ ἁμαρτίᾳ πεσεῖν καὶ ἀποθανεῖν τῇ ἁμαρτίᾳ, εἶτα ζῆσαι τῇ δικαιοσύνη̣ καὶ ἀναστῆναι, τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἑκάτερον ἡμῖν χαριζομένης· πιπτέτω τὰ χείρονα, ἶνα λάβῃ καιρὸν τὰ βελτίω εἰς τὴν ἀνάστασιν. Ἐὰν

6 Gen. 3, 7 7 vgl. p. 109, 27 ff. 19f. vgl. Rom. 6, 2 2 volo] Nolo AE oculis > Ο 3 ante E non > BE 5 post] et > B 6 de — 7 tractav. > C 7 superiore ABO 78 + est B 8 ait] dixit C ~ positus est hic A hic] iste C 9 in > 10 siirgere] facere C, resurgere e 11 mihi >De ~ causa fuerit mihi A, ~ causa mihi COE 13 multum C 16 enim + in De eo > AB 21 angustius (C:n aus u corr?) CO 22 in] ante A 24 peccato AE 1 ἐστιν > VX 2 δυνατὸς δ’ εστί 2/3 οὕτως — οὐχὶ] οὐδὲ γὰρ aS στάσεως Sβ] πίστεως Β – 18 ἀπιστίᾳ > C –22 ’ 1314 ότι > Χ 14/15 ἄπιστος + ἀεὶ aSVK 15 χαμαὶ > Χ] κάτω μετὰ — 17 ἀπιστίᾳ > aS 16 συνέπειαν U (!) 16 οὐκ — 17 ἀπιστίᾳ > οἶν ὅθεν V] ὧν U 18 Πρώτη — 19 ἀποθαν.] ἀλλ’ οὕτως χρὴ νοεῖν ὅτι ὁ ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ ἱστάμενος διὰ τῆς μετανοίας πάτει καὶ ἀποθνήσκει ἐξ αὐτῆς aS Πρώτη δὲ CX] ὡς πρώτη UV 20 τῇ ἀμαρτίᾳ C > UVX εἶται ζῆσαι] καὶ ζῇ aS 21 τῇ . . . πίστει aS 20 τῇ — 21 πίστεως] in Χ nur kl. ücke: καὶ ἀναστῆναι? 21 ἀνίσταται aS, ἀναστῆσαι V 22 ἑκάτ. — χαριζ. > aS ἑκάτ. — 24 ἀνάστασιν > X ἡμῖν] ücke Χ > U 23 πιπτ. + γὰρ τι οὖν d 23 λάβῃ — 24 ἀνάστασιν] ἀναστῇ τὰ βελτίονα aS Ἐὰν + γὰρ aS, + οὖν Χ

plenius purgarentur. Hoc ipsum et Salvator tibi primum concedit, ut corruas. Ethnicus eras, cadat in te ethnicus; diligebas scorta, primum in te scortator intereat ; peccator eras, cadat in te peccator, ut possis dehinc resurgere et dicere: si commortui sumus, et convivemus < , et: si conformes facti sumus mortis, conformes et resurrectionis erimus < . Iste igitur in ruinam et in resurrectionem multorum positus est in Israhek, hoc est in his, qui plena possunt acie et ratione conspicere, et in signum, cui contradicetur < . Omnibus, quae narrat historia de Salvatore, contradicitur. Virgo mater est, signum est, cui contradicitur : Marcionitae contradicunt huic signo et aiunt penitus eum de muhere non esse generatum ; Hebionitae contradicunt signo, dicentes ex viro et muhere ita natum esse, ut nos quoque nascimur. Habuit corpus humanum, et hoc signum est, cui contradicitur : alii enim dicunt eum venisse de caehs, alii tale, quale nos, corpus habuisse, ut per simihtudinem corporis etiam nostra corpora redimeret a peccatis et daret nobis spem resurrectionis. Resurrexit a mortuis, et hoc signum est, cui contradicitur : quomodo resurrexerit, utrum ipse et tahs, quahs mortuus est, an certe in mehoris substantiae corpus resurrexerit ; et est infinita contentio, aliis dicentibus: fixuram clavorum Thomae monstrayit in manibus suis,

μη πέσῃ η πορνεια, η σωφροσυνη οὐκ ἀνίπταται, ἐὰν μὴ ἡ ἀλογία συντριβῆ̣, τὸ λογικὸν τὸ ἐν ἡμῖν οὐκ ἀνθήσει· οὕτως οὖν >ἡ πτῶσις ἡ ἀνάστασις πολλῶν < .

7f. 2 Tim. 2, 11 8f. Rom. 6, 5 24f. vgl. Joh. 20, 27 1 Hoc -i- et A 2 et > Ο 3 cadit D 4 Diligebat B scortimi scortam D 5 scortator] scorta D, scortimi e 7 si] siciit E 8 et 3 > conform. 1 — conform. 2] mortis conformes, simiis De conformes 2 > 11 ratione + Deum C 13 est 1 > Ο Marcionistae Ο, Martionistae 14 ~ eum penitus C 15 Ebionetae De contradicunt + huicAB 16 ita > C 1 7 ~ est signum A Alii enim > E 1 17/18 8 ~ eum dicunt enim dic. B alii > E 18 ~ abuisse corpus C ut] et E 21 ~ signum C est > A contradicetur Ο resurrexit Or resurr. + et 22 et > CDlr in meliori substantia C 23 Et — contentio > 23/24 dicent. + quomodo C 24 fixuram] figuram ACO ~ Thomae cla- vorum D monstravit] ostendit De ~ in man. suis monstr. E1 μὴ — 2 οὐκ Liicke in X ἡ 1 > C πορνεία] ἀκολασία A 2 + καὶ S ἐὰν κτλ. in Χ zerstort (letztes Schol.) ἐὰν — 4 ἀνθήσ.] καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως dC ἡ] Tcdoa β) > S 3 τὸ ἐν ἡμῖν β), τὸ ἐν ὑμῖν λογικὸν S 4 ἀνθήσει aSV] ἀνι'ξσεταο UX οὗτος V οὕτως οἶν] τοῦτο A οὖν + ἐστιν β οὖν + καὶ a ἡ — 5 dvdoraoiz] τὸ εἰς πτῶσίν καὶ ἀνάστασιν aSV τὸ > V) statt 4 — 5 hat dC Zusatz: τινὲς δὲ εἰς φασι τῶν ἀπίστων, ἀνάστασιν δὲ τῶν πιστευόντων, πολλῶν ὄντων ἑκατέρων 8

aliis e regione tractantibus : si idem corpus habuit, quomodo clausis ingressus est ostiis et stetit < ? ? Vides igitur, quemadmodum argumentis variis etiam resurrectionis ejus quaestio concitetur, et sit >signum, cui contradicitur < . Ego et hoc, quod ore praedictum est, puto signum esse, cui contradicitur; sunt enim plures haeretici, qui asserunt eum a prophetis penitus non fuisse praedicatum. Et quid me necesse est multa prosequi? Omnia, quae de eo narrat historia, signum est, cui contradicitur, non quo contradicant hi, qui credunt in eum — nos quippe omnia scimus vera esse, quae scripta sunt — sed quia apud incredulos universa, quae de eo scripta sunt, signum sit, cui contradicitur.

Deinde Simeon ait : et tuam ip- | >καὶ Quis est iste gladius, qui non aliorum tantum, sed etiam Mariae cor pertransiit ? Aperte scribitur, quod in tempore passionis omnes sint apostoh scandaUzati, ipso

>καὶ <σοῦ δὲ αὐτῆς > τὴν . | λεύσεται διε <λεύσεται ῥομφ >αία <.

|Ῥομφαίαν λέγει τὸν λόγον τὸν πειραστικόν, τὸν κριτικὸν τῶν ἐνθυμήσεων, τόν διϊκνούμενον ἄχρι μερισμοῦ Ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸν ἐνθυ-

2 Joh. 20, 26 17 ff. gr. Hebr. 4, 12 1 si + inquid C 2 hostiis A, ianuis C 2/3 quemadmodum] ixt ABOE 3 resurrectioni DOe ejus > BC 4 sit] fit Dr, est C 5 orej more praedictus B 6 asserant C 7 praedicatum] praedictum COE me > 8 persequi C eo] Deo C 9 quo] quod BCEe contradicunt E hi > E 10 ~ scimus omnia AB quae -f de eo B scripta] dicta 2 sit] sint n contradicatur ABOE 13 Deinde] Et E 14 pertransiit A 18 omnes > ABE 19 sunt14 Quis — p. 118, 8 gladius > OP, ersetzt durch Sondergut: Nulla historia beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed coipns ferro soleat interfici. Unde restat intellegi gladium illum, de quo dicitur: et gladius est in labiis eorum < (Ps. 58 (59), hoc est, dolorem tlominicae passionis eius animam pertransisse, quae etsi Clu-istum utpote Dei filium sponte propria mori mortemque ipsam non dubitaret esse devicturum, ex sua tamen carne procreatum non sine doloris affectu potuit videre crucifigi. Nam et ferrum, quod animam Joseph pertransisse canitur, nullum mehus quam dura tribulatio mentis intellegitur.28 — 36 findet sich schon in o mit dem Lemma Origenes 28 — 30 vgl. Ambros. II 61 (S. 74, 7 — 10 Schenkl): nec httera nec historia docet ex hac vita Mariam corporaUs necis passione migrasse ; non enim anima, sed corpus mate- riaU gladio transverberatur 30 ~ soleat ferro P 31 P 33 mortemque] morte quam P ipsum P 34 non > P 35 Joseph > 116, – 14 -f 117, 1 Φαίνεται — 5 τι 11 Zeilen (zerstort) Χ 116, 15 —117, 5 + 12 — 118, 4 V 116, – 16 ἐνθυμ. aS 15 Ῥομφ. + δὲ aS 16 τὸν] καὶ a τὸν κριτ. > b τῶν > a 16/17 ἐνθυμηθέτων α

quoque Domino dicente: omnes.| vos scandalizabimini in nocte <. Ergo scandalizati sunt uni- > versi in tantum, ut Petrus < que, apostolorum princeps, tertio denegarit. Quid putamus, quod scandalizatis apostolis mater Domini a scandalo fuerit immunis ? Si scandalum in Domini passione non passa est, non est mortuus Jesus pro peccatis ejus. Si autem omnes peccaverunt et indigent gloria Dei, justificati gratia ejus et redempti < . utique et Maria illo tempore scandalizata est. Et hoc est, quod nunc Simeon prophetat dicens : x >et tuam ipsius x >, quae scis absque viro peperisse te virginem, quae audisti a Gabriele: x >Spiritus sanctus veniet super te, et virtus Altissimi obumbrabit x >, > infidelitatis >gladius < et ambiguitatis mucrone ferieris, et cogitationes tuae te in diversa lacerabunt, cum videris illum, quem Filium Dei audieras et sciebas absque semine viri esse Iff. Mark. 14, 27 9f. Rom. 323

quoque Domino dicente: omnes . | Φαίνεται, ὅτι περὶ τὸν > καιρὸν τοῦ θους x > ἐογαν- | δαλί <σθησαν· καὶ γὰρ x ὅτι· >πάντες < δακθσυλγσεσυε ἐν ἐμοί <. >

Προφητεύει οὖν ὁ Συμεὼν καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας, ὅτι· παρεστῶσα τῷ σταυρῷ καὶ βλέπουσα τὰ γενόμενα καὶ ἀκούουσα τῶν φο)νῶν τῶν φονευτῶν, μετὰ τὴν τοῦ Γαβριὴλ μαρτυρίαν, μετὰ τὴν ἀπόῤῥτον γνῶσιν τῆς θείας συλλήψεως, μετὰ τὴν μεγάλην τῶν θαυμάτων ἐπίδειξιν, γενήσεταί τις περὶ τὴν σὴν Ψυχὴν σόλος ἐν διακρίσει· ἔδει δὲ τὸν κύριον ὑπὲρ παντὸς γεύσασθαι x > καὶ >ἱλαστήριον < γενόμενον τοῦ κόσμου πάντας δι-

16 ff . Luk. 1, 35 22 f . gr. Hebr. 2, 9 23 gr. Rom. 3, 25 2 scandal. + in me AC (me rad. C) 3 hac] ista A 6 Quid ? Putamus De 7 Domini x > C 7 fuit C 8 ~ Domini in A ~ est passa A 9 autem x > B 10 egent De ejus] Dei C 14 animam + pertrasibit (!) gladius, videlicet te C 16 Gabrihele A 17 superveniet in te BCE 18 tibij te ADE 19 ~ gladius infidehtatis A 21 tuae x > C te] et E 22 Cum C 23 audieris E 24 ~ viri semine C117, – 21 σάλος aS β: Ἄλλως) 117. 12 (verstiimmelt, sicher 17 μετὰ) — 21 + 118 5 – 119, 7 Χ 117, — 118, 4 dC1 – 5] ἐπειδὴ τοίνυν πᾶσα ψυχὴ περὶ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους οἱονεὶ δια- κρίσει τινὶ ὑπεβάλλετο, κατὰ τὴν τοῦ κυρίου φωνὴν ἐπόντος, ὅτι πάντες σκανδαλισθήσεσθε ἐν x < V Nach 5 ἐμοί in Χ noch 11 Zeilen, wovon nur einzelne Silben lesbar, anfangs: ἆρ’ οἰόμεθα, ὅτι x > ἀπὸ σκανδάλου καθαρὰ ἦν ἡ ρία; Kr. 12 – 17 μαρτυρίαν in Χ zerstort 12 οὖν a 1 S] δὲ Aa x > βV x > S 13 αὐτῆς x > S dy. παρθ. x > V dy. — Μαρ.] θεοτόκου a 13/14 Μαρίας x > S H παρεστ. — τῷ] παρεστήσατο α 15 καὶ – 21 σάλος] Πάθη τὴν ψυχήν S 16 τῶν φονευτῶν x > β)V 19 μετὰ — μεγάλην] τῶν μελάλων a fierd — 20 ἐπίδειξιν x > Χ 21 ἐν διακρίσει x > V, dafiir 22 — Ρ. 118, 4 22 — p. 118, 1 αἵματι x > dC

generatum, crucifigi et mori et suppliciis humanis esse subjectum et ad postremum lacrimabiliter conquerentem atque dicentem : > Pater, si possibile est, pertranseat calix iste a x >. > Et x < ergo >animam pertransibit gladius, ut revelentur ex multorum cordibus cogitationes < . Cogitationes erant malae in hominibus, quae propterea revelatae sunt, ut prolatae in medium perderentur et interfectae atque emortuae esse desinerent, et occideret eas ille, qui pro nobis mortuus est. Quamdiu enim absconditae erant cogitationes nec prolatae in medium, impossibile erat eas penitus interfici. Unde et nos si peccaverimus, debemus dicere : x >paccatum meum notum feci tibi, et iniquitatem meam non abscondi. Dixi: amiuntiabo in-

δαιωσαι ἐν τῷ αὐτου · καὶ σοῦ οὖν αὐτῆς τῆς ἄνωθεν δεδι- δαγμένης τὰ περὶ κυρίου ἅψεταί τις διάκρισις, τοῦτ’ ἔστιν ἡ >ῥομφαία < , | ἐπὰν ἴδης τὸν τηλικοῦτον σταυρούμενον καὶ θάπτον ἀνθρώπινον ἀναδεχόμενον. Ὅπως ἂν ἀποκα λυφθῶσιν · διαλογισμοὶ ἦσανπονηροὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις· τότε ἀπεκαλύγθησαν, ἵνα ἀποκαλυφθέντας αὐτοὺς ἀφανίσῃ ὁ ὑπὲρ τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων ἀποθνήσκων. Ὅσον γὰρ ἦσαν κεκρυμμένοι, οὐχ οἶόν τε ἐν αὐτοὺς ἀφανισθῆναι τέλεον·

διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἐὰν ἁμαρτήσωμεν, κελευόμεθα λέγειν· τὴν ἀνομίαν μου <ἐγνώρισα, τὴν ἁμαρτίαν μου > οὐκ· Ι Αἰνίττεται δέ, ὅτι μετὰ τὸν σκανδαλισμὸν τὸν ἐπὶ τῷ σταυρῷ γενό- justitiam meam contra me Do- | μενον τοῖς μαθηταῖς καὶ τῇ Μαρίᾳ

5f. Matth. 26, 39 20ff. Ps. 31(32), 5 3 ad x > ABE postremo B 4 conqiiirentem D atque] ac C 5 si — est x > C transeat C ~ a me calix iste C 7 ergo x > A 8 ut beginnt wieder Ο 9 multisBCO 14 mortuae E 19 peni- tus] posse C 19/20 ~ si nos A 24 contra me x > ABO] ante te C 24 Doinine C 118, – 119, 7 adCVZ1 καὶ] εἶτά φησιν καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται · καὶ ῥομφαίαν φησὶ C) τὴν ἀμφιβολίαν καὶ τὸ πειρατήριον, ἥτις ἥτις τὴν ψυχὴν αὐτὰ fjg ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ· ἀντὶ τοῦ καὶ dC 2/3 δεδειδαγμένης V 3 περὶ] παρὰ τοῦ d, περὶ τοῦ C κυρίου + γενήσεταί τις σάλος· καὶ dC τις + περὶ τὴν ψυχὴν C) ἅψηται CV 4 τοῦτ ἔστιν ἡ ῥομφ. x < dC 20 ἐγνώρ. — 21 μου wohl durch Homoiotel. ausgefallen (Kl.) — p. 119, 7 A anderer Text: Αἰνίττ. δὲ ὅτι εἰ ἡ νεκροῦσα . . . . . 22 Vor Αἰν.] Ὅτι τὸ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται x < περὶ τοῦ πάθους λέγει τοῦ Χριοτοῦ Ζ Αἰνίττ.] Τὸ δὲ ὅπως ἂν ἀποκαλυφθῶσιν ἐκ πολλῶν x < τοῦτο αἰνίττ. adCZ τοῦτο] δια- λογισμοὶ bCZ Ι αἲνίττ.] δηλοῖ Ζ) x < adCVZ 23 τοῦ σταυροῦ Ζ σταυρῷ + τοῦ Χριοτοῦ adCV 24 τοῖς + τε dCVZa καὶ + αὐτῇ adVZ Μαρίᾳ] παναγίᾳ παρθένῳ α, θεοτόκῳ Ζ

minoc. Si enim hoc fecerimus et revelaverimiis peccata nostra non solum Deo, sed et liis, qui possunt mederi vulneribus nostris atque peccatis, delebuntur peccata nostra ab eo, qui ait: x <ecce, delebo ut nubem iniquitates tuas et sicut caliginem peccata tua < .

Post Simeonis propbetiam, quia necesse erat, ut mulieres etiam salvarentur, venit prophetes mulier, de qua scribitur: x <et erat Anna prophetes, filia Phanuel, de tribu Aser < . Quam pulcher ordo ! Non venit ante virum mulier, sed primus venit Simeon, qui apprehendit infantem et tenuit in brachiis suis, deinde muher, cujus non sunt quidem verba digesta, sed dictum est generahter, quod x <confessa sit Domino et locuta de eo omnibus, qui exspectabant redemptionem Hierusalem < . Et juste sancta muHer spiritum prophetandi meruit accipere, quia

ταχεῖά τις ἴασις ἐπακολουθήσει, βεβαιοῦσα αὐτῶν τὴν καρδίαν εἰς τὴν ἐπ’ αὐτὸν πίστιν· οὕτως γὰρ καὶ Πέτρον ἀντισχόμενον εἴδομεν τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Τὸ ἀνθρώπινον οὖν σαθρὸν διη λέγχθη, ἕνα τὸ ἰσχυρὸν τοῦ κυρίου δειχθῇ. |

Ὡς ἀπαραλείπτοις ὑποσχόμενος ὁ εὐαγγελιστὴς πάντα εἰπεῖν οὐδὲ τὸ τῆς Ἄννης παρεσιώπησε πρόσ- ωπον, Ι ἀπὸ δύο προφητῶν τὸ ἀληθὲς συνιστῶν τῶν λαληθέντων περὶ Χρι- στοῦ· καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ὡς προφῆ- τις πᾶσιν ἔλεγεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ἡ μέλλων λυτρώσασθαι τὴν Ἱερουσαλήμ, τοῦτ’ ἔστι τὴν τῶν ἐν θεοσεβείαι διαπρεπόντων καὶ ἐν γνώσει γραφῶν πόλιν· Ἱερουσαλὴμ γὰρ ὅρασις x < ἑρμηνεύεται.| Καὶ ἡ τάξις δέ · οὐ πρώτη γὰρ τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή, ἀλλὰ πρῶτος ὁ Συμέων <παρ >εισάγεται. Οὔκουν ἐγέγ <ραπτο > δέ] αὐτῆς τὰ <τὰ λ >έξιν ὁ λόγος, ἀλλ’ τι ἐξωμολόγει τῷ θεῷ καὶ ἐλάλει >

6ff. Jes. 44, 22 18 zu Ἱερουσαλήμ vgl. in Jerem. Hom. IX (S. 65, 21 f. Klostermann) : Ὅρασις τῆς εἰρήνης; Comm. in Joh. Fragm. LXXX (S. 547, 19 f. Preuschen); in Jesu Nave Hom. 21 (S. 431, 5 Baehrens): visio pacis; u. a. ; Wutz, Onom. sacr. 7453 his] iis n 7 deleo AE iniqu. — 8 calig. x > C 9 quia] qua C 1 ut -f et C x > C 11 prophetis E Inm, prophetissa B 13 prophetissa BDEe Fanuel EO, Phanuhel C 14 pulchre E 15 Anna ante virum A, mulier] Anna A 16 primum e, prius ABO 19 non — digesta] quidem verba non sunt digesta A 23 Hierusalem] Israel ADe (aus Jerus. corr. D) 25 quia] quae A 119, – 19 dCS 119, – 10 πρόκωπον + – 22 Χ 119, – 120, 15 Χ 1 τάχιστα Ζ ἐπακο λουθεῖ β ἐπακ. + παρὰ τοῦ κυρίου adCV 2 βεβ. — 3 πίστιν] εἰς τὴν πίστιν τοῦ Χριοτοῦ Ζ 3 οὕτως — 7 δειχθῇ x > aCZ 4 καὶ — 5 πίστεως] εἴδομεν εἴδωμεν V) καὶ Πέτρον τῆς εἰς Χρ. πίστεως ἀντισχ. aV 6 τὸ — 7 δειχθῇ x > X 8 ἀπαραλ. ὑποοχ.] εἰπὼν δὲ Χ ἀπαραλ. + δὲ S 9 ὁ εὐαγγ. x > dC πάντα εἰπεῖν] πᾶσι παρηκολουθηκέναι X εἰπεῖν] ποιεῖν d οὐδὲ Kr.] οὔτε Χ 12 λαληθ.] λαλουμένων dS 13 γὰρ καὶ αὐτὴ] αὕτη γὰρ S 16 τὴν Ἱερουσ.] τὸν Ἰσράηλ S τοῦτ’ ἔστι — 18 πόλιν x > dS 18 Ἱερουσ. — 19 ἑρμην.] ἥτις ἑρμηνεύεται ὅρασις εἰρήνης S 19 γὰρ] δὲ d ἐρμην. ὅρασις ὑψίστου d 20 — p. 120, 2 conj. Kr.

longa castitate longisque jejuniis ad hoc culmen adscenderat. Videte, mulieres, testimoniura Armae, et imitamini illud! Si quando vobis evenerit, ut perdatis viros, considerate, quid de ea scriptum sit: > septem annis vixit a virginitate sua cum viro < et reliqua ; propterea >prophetes < f uit ; neque enim ut libet et fortuito Spiritus sanctus habitavit in ea. Bonum est et primum, si qua potest virginitatis gratiam possidere; si autem hoc non potuerit, sed evenerit ei. ut perdat virum, vidua perseveret. Quod quidem non solum post mortem viri, sed etiam, cum ille vivit, debet habere in animo, ut etiam, si non evenerit voluntas ipsius et propositum, a Domino coronetur et dicat: hoc voveo atque promitto, si mihi humanum aUquid, quod non opto, contigerit, nihil aUud faciam, quam incontaminata et vidua perseverem. Nunc vero et secundae et tertiae et quartae nuptiae, ut de

αὐτοῦ(. <Ἔοι >κε δὲ γε δικαίως προφῆτις, τοῦ ἁγίου πνεύματος χώραν δυνηθέντος εὑρεῖν ἐν αὐτῇ διὰ τὴν ἁγνείαν καὶ τὴν καθαρότητα· >ἔτη < γὰρ > ζήσασα ἀπὸ τῆς παρθενίας αὐτῆς μετὰ ἀνδρός(, διὰ τοῦτο γέγονε προφῆτις οὐ γὰρ ὡς ἔτυχεν τὸ ἄγιον πνεῦμα ᾤκησαν ἐν αὐτῇ. Καλὸν μὲν γὰρ εἴ τις δύναται παρθενεύειν· εἰ δὲ μὴ δύνα- ται τοῦτο, χηρευσάτω, ἐὰν συμβῇ τι ἀνθρώπινον, καὶ ἐχέτω τοῦτο πρὸ ὀφθαλμῶν καὶ μετὰ ἀνδρὸς οὖσα, ὥστε τὴν παρθενίαν αὐτῆς δικαιω- θῆναι ἐνώπιον τοῦ θεοῦ.

8 vixerat B viro + suo DOe 9 prophetis Olm, prophetissa BE 11 fortuita Ο, fortuitu C x > 16 perdatur E 18 evenerit] venerit DeE 19 ipsius] ejus C Domino] Deo Ο Et C 20 atque] hoc C opto] volo C 21 viduaque e

22 Nunc — x >OP, ür Sondergut: Et utperfeceruntomniasecun- dum legem Domini, reversi sunt in Gahlaeam in civitatem suam Nazareth, Praetermisit hoc loco Lucas, quae a Matthaeo satis exposita noverat Dominum videhcet post haec, ne ab Herode necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum defunctoque Herode sic demum GaUlaeam reversuxn Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evange- Hstae singuH sic omittere quaedam, quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie quasi nuHa praetermisisse videantvir, quae tamen alterius evangeHstae considerata scriptura quo loco transiHta fuerint, dihgens lector inveniat. x >Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo < . Notanda distinctio verborum, quia Dominus Jesus Christus in eo, quod puer erat, idem habitum humanae fragihtatis induerat crescere et coufortari habebat, in eo vero, quod etiam

29 exposita] explorata P 29/30 Dom. — haec] jiost haec Dom. P 30 invenir. + in P 31 esse x > P sic demum x > P 32 suam P habitare P enim] autem P 33 vel] vehit P 33/34 viderint — commem. x > P 35 ~ narrat. suae P 37 invenerit P 5 ἔτη] ἔτι Χ 6, 14 παρθενείας Χ

pluribus taceam, in ecclesia reperiuntur, et non ignoramus, quod tale conjugium ejiciet nos de regno Dei. Sicut enim ab ecclesiasticis dignitatibus non solum fornicatio, sed et secundae nuptiae repellunt — neque enim episcopus nec presbyter nec diaconus nec vidua possunt esse digami — , sic forsitan et de coetu x >primitinorum immaculatorumquec, x >, >ecclesia, quae non habet maculam neque rugam < , ejicietur digamus; non quo in aeternum mittatur incendium, sed quo partem non habeat in regno Dei. Memini, cum interpretarer illud, quod ad Corinthios scribitur : x >ecclesiae Dei, quae est Corinthi, cum omnibus, qui invocant x >, dixisse me diversetatem esse x < et eorum, x >qui invocant < nomen Domini. enim monogamum et virginem et eum, qui in castimonia perseverte, esse de ecclesia Dei, eum vero, qui sit digamus, licet bonam habuerit conversationem et ceteris virtutibus polleat, tamen non esse de x < et de eo numero, qui x >non habet rugam aut maculam, aut quid istiusmodi < , sed esse de secundo gradu et de his, x >qui invocant < nomen Domini, et qui salvantur in nomine Jesu Christi, nequaquam tamen coronantur ab eo: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

5f. Hebr. 12, 23 6f. Ephes. 5, 27 9f. I Kor. I, 2; vgl. Ὠριγένους. Εἰ πάντες ἦσαν ἐκκλησία, τίς ἔτι χρεία προ <σ >κεῖσθαι σὺν πᾶσι τοῖς εἰ πάντες Ὁμοίως ἐπεκαλοῦντο , τίς χρεία μὴ πᾶσιν ἐπικαλουμένοις γεγράφθαι μόνον, ἀλλὰ x > αὐτῶν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ x >; [Catena in 1 Cor. ed. Cramer (V, 7, 9 — 12); Journ. of Theol. Stud. IX (1908) 232, – 4 Cl. Jenkms] 15f. Ephes. 5, 271 in ecclesia x > e non x > ABE 2 eiciat B, eicit ACE 3 se- cundae x > De 3 repelhmtur AC 4 enim + aut C nec 1] aut C nec 2 — vidua x > C 5 sic] si B 6 que] quae est A ecclesiae E habent C neque] aut BC 7 eicitur A 8 Memini + enim C 11 esse x > ACDe 11 nomen Domini] Deum C Domini] Dei AE 12/13 perseverat ABDEe 14 habeat e 15 qui] quae A habent Dlmr 15/16 ~ maculam aut rugam BC 16 aUquid ADe 17 his] eis C quidem + et E 18 nomine + Domini C tamen x > (rad.) C 19 et imper. x > C Amen x > E Exphcit omeha XVII. AC

verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat nec habebat augeri. Unde rectissime x >plenus < perhibetur x >et <. Sapientia quidem, x >quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis < (Kol. 2, 9); gratia autem, quia > eidem mediatori Dei et hominum Jesu < (1 Tim. 2, 5) magna gratia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est, quod Johannes scribit eum > plenum gratia et < (Joh. 1, 14), eandem ipse divinitatis excel- lentiam veritatis quam Lucas sapientiae nomine commendans.

32 ~ erat aeternus P nec + et P haberi Ο 33 ~ sapientia plenus P ~ et gratia perhib. P 34 mediator (?) OP 36 — grat. et verit. plenum P 37 sapienti P

HOMILIA XVIII. De eo, quod scriptum est: >Puer autem crescebat et <, usque ad eum locum, ubi ait: >Nescitis, quoniam in patris mei oportet me esse <

Natus est Dominus meus Jesus, et adscenderunt parentes ejus Hierosolymam, ut complerent ea, quae fuerant in lege praecepta, et offerrent pro eo > par turturum aut duos pullos <. Tenuit eum brachiis suis Simeon, ut dudum lectum est, et prophetavit de eo, quae narrat historia. Et postquam omnia ex more completa sunt, revertuntur parentes. Quotum Jesus tunc agebat amium ? Utique adhuc parvulus erat et tamen > crescebat et conf ortabatur et replebatur < et gratia ; necdum quadraginta dies purgationis impleverat, necdum Nazareth venerat, et jam totam sapientiam recipiebat. Potuit scriptura dicere : > crescebat et conf ortabatur, et accipiebat spiritum <; sed quia > evacuaveratse, se, formam servi <, statim ut pro mundatione ejus sacrificium oblatum est, id quod vacuefecerat, adimplevit, non quo corpus ejus illico majus fuerit effectum, sed quod sacratius quir-

Ἐδύνατο δὲ εἰπεῖν· προέκοπτε λαμ- βάνων σοφίαν, ἀλλ’ ἐπεί, ὅτε ἤρχατο, ἐκένωσεν x <, εἶπεν x <, ἵνα δείξῃ, ὅτι ὃ ἐκένωσεν ἐπλήρωσε καὶ ἐλάμβανε πόλιν ταῦτα, ἀφ’ ὧν ἑλών κεκένωτο· x > δὲ οὐ τῇ σώματος, ἐν ᾗ x < οὐκ ἐφ’ ἡμῖν οὔσῃ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ φύσει· τῇ δὲ ψυχῆς, ἥτις ἐφ’ ἡμῖν,

2– 4 Luk. 2, – 49 5ff. vgl. Luk. 2. – 39 7 Luk. 2, 24 16ff. Phil. 2, 71 Licipit XVIII. de . . . AC 2 et conf ortabatur x > C 3 an nescitis B, nesciebatis De quoniam] quia De 3 in — 4 mei] in his qiiae patris mei sunt ADe 5 ejus + in De 6 complerentur A in x > BDEmn, lege fuerantBE, inlegefuerant A offemmtE 7 aut Cl] et ABDEmnr eum + in BC 8 et x > BE 9 ex] in Dmr, de In 10 Quotima — erat] quo Jesus tunc agebat De (nunc e) ~ aimum Jesus tunc agebat B 1 adhuc x > B 1 1 et replebatur x > CDe 1 3 et j am] etiam DE et + tamen C respiciebat De 16 spir. + sanctumB quia] qui De 18 emun- datione AB 20 evacuaverat C, vacuefuerat A 21 quo] quod e majus] magnum B 22 quod] quo ABCD Kyrill + τι 122, – 19 κεκέν. + Kyrill + 123, – 10 (vielleicht auch Kyrill?) X 122, – 123, 2 C ἄλλως τε) ( 19, ἡλικία 123, 2 gehort zu Hom. ΧΧ, Ρ. 135)14 vor Ἐδύνατο] διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· τὸ δὲ παιδίον x < καὶ τὰ ἑξῆς Χ τὰ γὰρ ἀνθρωπίνως περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα ν) + τὸν τῆς κενώσεως διαδείκνυσι ταῦτα x > ν) τρόπον Χν (PG 72 in e. Kyrill- Schol.) Ἐδύν. δὲ εἰπεῖν x > C προέκοπτε x > X λαμβ. — 15 x > C 15 ὅτε ἤρχετο x > C 16 ἑαυτὸν + καταβαίνων ἐνταῦθα C εἶπεν — 18 καἰ] καὶ κενώσας ἑαυτὸν C 18 ταῦτα — 19 κεκένωτο] ἀπὸ τοῦ πληρώματος X 22 ψυχῂ C

piam demonstraretur, scriptura referente: x >puer autem crescebat et confortabatur et replebatur x <. Quaeramus, sicubi alibi de parvulo scriptum sit x > crescebat et confortabatur < , ut ex collatione multorum, quid plus in Domino nostro dicatur, intellegere valeamus. Legimus de Joanne: x >puer autem crescebat et x <, et tamen non additur : x >et replebatur x <, sed: x >confortabatur spiritu < . Hic vero de Domino : <crescebat < , inquit, x >et confortabatur et replebatur sapientia, et gratia Dei erat super eum < . Haec omnia de puero, qui necdum duodecim annos impleverat, dicta sunt. Cum autem duodecim esset annorum, remanet Ηieru- salem. Parentes ejus ignorantes quaermit eum sollicite et non inveniunt. Quaerunt x >inter x <, quaerunt x >in x <, quaerunt x >inter notos < , et in his omnibus non reperiunt. Quaeritur ergo Jesus a parentibus suis, a patre, qui nutricius et comes fuerat Aegyptum descendentis, et tamen non statim, ut quaeritur, invenitur. Non enim inter cognatos et carnis propinquos ’ Jesus, non in his, qui ei corporaliter juncti sunt. In multorum comitatu Jesus meus non potest inveniri. Disce, ubi eum quaerentes reperiant, ut et tu quaerens cum Joseph Mariaque reperias. Et quaerentes, inquit, x >invenerunt illum in x >. Non ubicunque in aUo loco, sed x >in templo <

ἦν ἐνίσχυεν ο καταργησας τὰ τοῦ x <.] Ι Οὐχ ᾗ λόγος ἐστὶ καὶ θεός, προκόπτειν ἔρηταί, ἀλλ’ ὅτι μεζόνως ἀεὶ θαυμαζόμενος χαριέστερος παρὰ τοῖς ὁρῶσι διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἀνεδείκνυτο· προκοπτούσης, ὡς ἐστὶν μᾶλλον εἰπεῖν, ἀλληθέστερον τῆς τῶν θαυμαζόντων ἕξεως ἤπερ αὐτοῦ τοῦ τελείου Πρὸς χάριν θεοῦν

1 f. gr. 1 Kor. 13, 11 10 f. Liik. 1, 801 ’ A 2 referentej dicente C 7 in] de A 9 Legimus x >De De 11 tamen x > C 13 vero] autem A inquid (!) (so sehr oft) C 15 duodecim] quindecim C 16 duod. — ann.] XII amios implevisset C reman. + in e 19 notos] cognatos C in x > A Jesus x > C 20 a C x > BE] et a A, cum De fuerat + in Dln 21 tamen x > B enim x > C 23 ~ corpor. ei Ce 24 ~ quaer. eum C reperiunt B, repperint A, repe- rerint C, repperunt E 25 et Maria A 26 illum] eum C ~ in templo illum D123, – 10 auch als Teil eines Kyrill-Schol. bei ν (PG 72), vielleicht also nicht Origenes. 3 3 Οὐχ — 4 εἴρηται x > Χ Οὐχ] ἄλλως τε· οὐχ C Οὐχ ᾗ] Οὐκοῦν οὐ καθ’ ὁ ν 4 ἀλλ’ ὅτι] ἢ ἀντὶ τοῦ Χ (vorher Kyrill) 5 ἀεὶ θαυμαζ.] ἐκ τοῦ δὲ ἐθαυμάζετο X 7 ἀνεδείκν.] δεικνύμενος Χ, ἀπεδείκνυτο ν 8 μᾶλλον Schluss der Hs Χ 9 θαυμαζ. ἕξεως]θαυμάτων ἕξεως ν + ἐν τοῖς τῶν ὁρώντων διανοίας ν 10 χάριν + ὡς ν

x >in templo < simpliciter, sed x >in medio doctorum, audientem et rogantem eos < . Et tu ergo quaere Jesum x >in templo < Dei, quaere ecclesia, quaere eum apud magistros, qui x >in templo < sunt et non ex eo; si enim ita quaesieris, invenies eum. Porro si quispiam se dicit magistrum esse et Jesum non habet, iste nomine tantum magister est, et ideo apud eum non potest inveniri Jesus, verbum Dei et sapientia. Inventus est, inquit, x >in medio x <. Quomodo in alio loco de prophetis scriptum est, sic et nunc intellege x >in medio doctorum < <Si >, inquit, x >alteri revelatum fuerit x <. x >in medio doctorum x < inveniunt eum, et non solum x > sedet x <, sed et x >sciscitantem et udientem <. Etnunc prae- sens est Jesus, interrogat nos et audit loquentes. > Et x <, > inquit, x <. Super quo >mirabantur < ? Non super interrogationibus ejus, Ucet et ipsae mirabiles erant, sed > super x <. AHud est enim interrogare, aUud respondere. Interrogabat magistros et, quia interdum respondere non poterant, ipse illis, de quibus interroganerat, respondebat. Quod autem responsio non vicissitudinem sermo- cinandi, sed doctrinam in scripturis sanctis sOTiet, lex divina te doceat. x >Moyses loquebatur, Deus autem respondebat ei x <. Responsio illa eorum erat, super quibus ignorantem Moysen Dominus instruebat. Interdum interrogat Jesus, interdum respondet, et sicut supra diximus, quamquam mirabilis ejus interrogatio sit, tamen multo mirabilior est responsio. Ut igitur et nos audiamus eum et proponat nobis quaestiones, quas ipse dissolvat, obsecremus illum et cum labore nimio et dolore quaeramus, et tunc poterimus invenire, quem quaerimus. Non enim frustra scriptum est: x >ego et pater tuus dolentes quaerebamus x <. Oportet eum, qui quaerit Jesum, non neglegenter, non dissolute, non transitorie quaerere, sicut quaerunt nomiuUi et ideo invenire non possunt. Nos autem dicamus : x >dolentes quaerimus x <. Et cum hoc dixerimus, ad laborantem animam nostram et cum dolore quaerentem respondebit et dicet: x >nescitis, quia in patris 6f. vgl. 1 Kor. 1, 24 9f. 1 Kor. 14, 30 19 f. vgl. Exod. 19, 19 3 eum x > C] et A 4 invenis C 5 ~ dicit se e 6 poterit C 7 est x > B 8 scriptum] dictimi BC et x > C 9 primus] prior ABE 1 tacet r ~ inv. eum sed. C 11 solum sed. | sed. tantum B 11 et 1] etiam BC et 2 — eos] eos et interrogantem C 12 inquit x > ABE 14 respons. + ejus e 16 interdum x > De illis] his CDe illis, de quibus] de his, quae C interrogabat C 17 Quod] Quia DE viciss. + designet A 18 sonet x > AE] significet B + et BE 19 ei. Voce illa eorum responsio erat C 20 ignorant. x > C 21 respondit E et x > De superius B 22 Quamquam De interrogatio + JesusB 26 Non] Nec C 27 eum] enim e 30 cum] dum E 31 dicit E in — p. 125, 1 mei] in his, quae patris mei sunt Ae mei oportet me esse x < Ubi simt haeretioi, ubi impii atque ve- sani, qui asserunt non esse patris Jesu Christi legem et prophetas ? Certe Jesus x >in templo < erat, quod a Salomone constructum est, confitetur temphim illud patris sui esse, quem nobis revelavit, cujus filium esse se dixit. Respondeant, quomodo alter bonus et alter sit justus Deus. Quia igitur Salvator Creatoris est fihus, in commune Patrem Fihumque laudemus, cujus lex, cujus et templum est: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

HOMILIA XIX.Rursum de eo, quod scriptum est : x >Puer autem crescebat et x <, usque ad eum locum, ubi seniores in templo interrogat.

Quia nonnulh, qui sanctae scripturae videntur credere, quasi in gloriam omnipotentis Dei divinitatem Salvatoris negant, justum mihi videtur, ut ipsarum scripturarum auctoritate doceantur in humanum corpus quiddam venisse divinum, et non solum in humanum corpus, sed in humanam quoque animam. Quamquam, si dihgenter sensum intendimus scripturarum, plus aliquid anima illa habuit, quam ceterae hominum animae. Omnis quippe anima hominis, antequam ad virtutem veniat, vitiis sordidatur. Porro anima Jesu nunquam peccati sorde maculata est. Siquidem antequam ad duodecimum aetatis pervenerit annum, Spiritus sanctus de eo in Lucae scribit evangelio : x >Puer autem crescebat et confortabatur et replebatur sapientia < . Hoc hominum natura non recipit, ut ante duodecim annos sapientia compleatur. Ahud est partem habere sapientiae, aliud sapientia esse completum. Non ambigamus ergo divinum aliquid in Jesu carne 10– 11 Luk. 2, – 46 1 mei] meis D ~ me oportet BCDEmn x > DE 4 quem] quo D 5 ~ se esse A 6 filius -f- et E 7 communem E et x > C 8 est x > C Amen x > E et imperium x > C Explicit omelia XVIII. AC 9 — 11] Incipit XVIIII. de zeadem rursus lectione C 9 Incipit XIX. rursum de . . . A Rursum x > De 11 ubi + ait CDe ~ intferrogat in templo A 12 qui] quoniam C ~ script. sanct. C 13 gloria AE 15 quiddam x > C 16 sed + et C 17 intend.] intellegimus C 18 habuit — quippe C ~ animae hominum A 18/19 ~ hominis quippe anima B 19 anima + enim C virtutes De 21 duodec. perv. ann. aetat. B pervenisset A, perveniret E 22 scripsit A 23 sapientia] spiritu ABCE + sancto A 24 recepit E 26 ambigi- mus De ~ carne Jesu e apparuisse, et non solum super hominem, sed super omnem quoque rationabilem creaturam. Et >crescebat < inquit. enim x >se formam servi accipens < , et eadem virtute, qua x >se x <, crescit. Apparuerat infirmus, quia infirmum corpus assumpserat, et ob id iterum confortatur. x >Evacuaverat x < Filius Dei, et propterea rursum completur sapientia, x >Et gratia Dei erat super eum < . Xon quando venit ad adolescentiam, non quando manifeste docebat, sed adhuc cum esset parvulus, habebat gratiam Dei; et quomodo omnia in illo mirabiHa fuerant, ita et pueritia mirabilis fuit, ut Dei sapientia compleretur. x >Ibant itaque parentes ejus juxtacon- in Hierusalem ad sollemnem diem Paschae. Et cum factus esset annorum duodecim < . Dihgenter observa, quia, priusquam duodecim esset annorum, sapientia Dei et ceteris, quae de eo scripta sunt, complebatur. Cum ergo, ut diximus, duodecim esset annorum et juxta morem dies , sollemnitatis expleti essent et reverterentur parentes, x >remansit puer in Hierusalem et nesciebant parentes ejus < . Et hic subhmius quiddam, quam humana natura patitur, intellege. Non enim simpUciter x < et parentes ejus, ubi esset, ignorabant, sed quomodo in Joannis evangeUo scriptum est, quando insidiabantur ei Judaei et elapsus est de medio eorimi et non apparuit, sic et nunc puto remansisse puerum in Hierusalem et parentes ejus, ubi remanserit, ignorasse. Xec miremur parentes vocatos, quorum

Ομως, ὅτε δώδεκα x < γεγονὼς ἐν, ἄνεισιν μὲν ἅμα τοῖς γονεῦσιν εἰς Ἱερουσαλήμ, τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα τελεσόμενος. Ὡς δὲ ἐκείνη πέρας εἶχεν ἐν ἡμέραις ἑπτὰ τελουμένη, αὐτοὶ μὲν ὑπέστρεφον, Ἰησοῦς δὲ ὑπομένει, τούτους λαθών· καὶ οἱ μὲν ἐζήτουν, ὁ δὲ τριῶν ἡμερῶν ἄδηλος ἦν.

2 f. 5 Phil. 2, 7 f. 27 ff. vgl. Joh. 8, 59; 10, 39 1 pamisse AE 2 rationalem De creatiiram excrescebat B, creat. crescebat A inquit x >ABE Umiliaverat C ὁ ob — itenim] ideo C 6 compleatur E 7 x >A adolescentia A 8 ~ cum adhuc Be 9 illo] eo C ~ mirab. in illo B 10 pueritia + in eo C 14 esset] fuisset De 22 parentes + cvim infantulo Jesu ADEe 24 nescierunt C quiddam] ahquid C 25 ~ patitur natura B potest intellegi C 26 ubi esset x > C esset + tantvun B ignorabat B quom.] quemadmodum C 27 quando] quoniam e 28 et 1 x > C 126, 13 — 21 k κ (K in einem Scholion τοῦ Μεταφρ. καὶ τοῦ Γεωμέτρου, abgedruckt Mai, Scr. v. n. c. IX)

alter ob partum, alter ob obse- qiiium matris et patris meru- erunt vocabula. Sequitur: > dolentes quaerebamus te < Non puto eos idcirco doluisse, quia putarent errasse puerum vel periisse; nec poterat accidere, ut Maria, quae sciebat se de Spiritu sancto concepisse, quae et angelum loquentem et currentes pastores et Simeonem audierat prophetantem, timeret, ne pvierum perderet oberrantem. Amove hanc opinionem maxime de Joseph, cui ab angelo praeceptum fuerat, ut toUeret puerum et Aegyptum pergeret, qui audierat: > timeas timeas toUere Mariam uxorem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est < Nunquam fieri poterat, ut perditum formidaret infantem, quem divinum esse cognoverat. AHud quid- dam dolor et quaestio parentum, quam simplex lector intellegit, sonat. Quomodo tu, si quando scripturas legis, quaeris in eis sensum cum dolore quodam atque tormento, non quo scrip-

Τέ δέ καὶ > ἐζήτουν αὐτόν < Ἆρα ὅτι ἀπόλωνλεν ὡς παῖς ἢ ὅτι πεπλάνηται; Ἄπαγε· οὔτε γὰρ τῆς πανσόφου Μαρίας ἦν τοῦτο, τῆς μυρίας περὶ αὐτοῦ δεξαμένης θείας ἀποκαλύψεις, οὔτε τοῦ Ἰωσήφ.

Ἀλλ᾿ ὥσπερ σὺ ἐὰν ζητῇς γραφήν, ὀδυνώμενος αὐτὴν ζητεῖς, οὐχ ὡς πεπλανημένην οὐδὲ ὡς ἐοφα>-λ

13 f. vgl. Matth. 2, 13 15 f. Matth. 1, 20 1 alter1] altera Cln ob2 > > E 2 ˜ patris et matris De + inquit CDe 8/9 ~ sancto spir. A 10 concurrentes B 12 Amove] abige AB, apage E 14 puerum — 15 tollere > C et + 15 uxorem] conjugem De tuam] suam C 17 formid,] crederet C quoddam E 18 quaestio de dolore B, dolore quaestio E 19 Quomodo + enim CDe quando + tu E 20 legeris D 22 atque] ac e quo] quod AB129, 3 –9 φησίν + (Hom. XVII) 112, 4 Ἁπλοστ. — 15 + (Hom. XIX) 127, 5 – 10 + 128, 3 οὕτως —6 + 129, 11 — 130, 2 kmL (127, 20 — 128, 5 Χριστόν > L) 127, 5 — 6 + 128, 3– 23 εἶναι Ζ 127, — 128, 6 λ 127 –128,6 + 129, –16 a 127,4 — 128,6 + 24 καὶ — 129, 2 + 11 ὁ— 130,2 S5 Τί—καὶ] Ἆρα V Τί — αὐτόν; > a] Πῶς ἐνόμιζον αὐτὸν Ζ Τί — Ἆρα] ἐζήτουν οὖν οὐχ dCS δὲ + δὴ km Ἆρα + δὲ μὴ a μὴ > β) 5/6 Ἆρα ὅτι > V 6/7 ὅτι — πεπλάν.] ὡς ὅτι ἀπόλωλε; οὐχὶ Ζ 6 ἀπόλωλ. — ὅτι] μήπως ὡς παιδίον ἀπόλωνλεν ἢ ( + ὅτι S) dCS ἀπώλωλεν dC), μὴ ἀπόλωλεν ὡςπαιδίον ἢV ὡς] ὁmλ παῖς + κατεζήτουν a 7 οὔτε] οὐ m γὰρ — πανσόφου > V 7/8 πανσόφου + aS 8 τοῦτο > S μυρίας] κυρίας m (!) Μαρίας K3V (?), πολλάκις 9 ˜ δεξαμ. περὶ αὐτοῦ aSV 10 οὔτε] ἀλλ᾿ οὐδὲ α, οὐδὲ S 20 σὺ ἐὰν ζητῇς V] ἐόν τις ζητῇ λ 21 ὀδυνωμένως b ζητεῖς V] ζητεῖ λ 22 ὡς + τὴν α ὡς πεπλαν.] ὥσπερ πλανημένην β οὐδὲ ὡς] οὐχ ὡς V, ἢ A 22 σφαλλόμενον α

turas errasse aut perperam quid habere arbitreris, sed quod illae intrinsecus habeant veritatis sermonem atque rationem, et tu nequeas invenire, quod verum est: ita et illi quaerebant Jesum, ne forte recessisset ab eis, ne relinquens eos ad alia transmigrasset et, quod magis puto, ne revertisset ad caelos, cum illi placuisset, iterum descensurus. > Dolentes < ergo quaerebant Filium Dei. Et cum quaererent, non invenerunt > inter cognatos < Neque enim poterat humana cognatio Dei FiUum continere. Non inve- nerunt > inter notos >, quia divina virtus major erat notitia scientiaque mortali. Ubi igitur inveniunt eum ? < In templo <; ; ibi enim invenitur Filius Dei. Si quando et tu quaesieris Filium Dei, quaere primum templum, illuc propera, ibi Christum, sermonem atque sapientiam, id est

μένην, ἀλλ᾿ ὡς ἔχουσαν μὲν τὸν ἀληθῆ καὶ μυστικὸν λόγον, μήπω δέ σοι πεφανερωμένην, οὕτως κἀκεῖνοι ἐζήτουν τὸν κύριον ἡμῶν Ιησοῦν Χριστόν, μήπως ἀπέστη ἀπ᾿ αὐτῶν, μήπως καταλέλοιπεν αὐτούς.

Διὸ καὶ αὐτὴ ὡς ἐκείνου πατέρα τὸν Ἰωσὴφ ὠνόμασε διὰ τοὺς Ἰουδαίους. Αὐτὸς τὴν ὑπόνοιαν ἐκκόπτων ταύτην πόλιν ἔλεγεν· > οὐκ ᾔδειτε ὅτι ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί με <, πατέρα αὐτοῦ δηλῶν τὸν θεόν, ἀλλ᾿ οὐ τὸν Ἰωσήφ· > ἐν τοῖς τοῦ x < δὲ εἶπεν διὰ τὸν ναόν, ἐν ᾧ ἦν, ὅπου καὶ εὑρέθη ζητοςυμενος. Πῶς λέγει ἡ παναγία παρθένος· > ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ὀδυνώμενοι ἐζητοῦμέν σε <, ἐπιστα- μένη, ὅτι ἐκ παρθενίας ἐστὶν ἀμολύντου; Διὰτοὺς ἀκούοντας διδασκάλους, ἐπειδὴ ἐνόμιζον αὐτὸν ἐκ πορνείας εἶναι.| > Ὀδυνώμενοι < οὖν ἐζήτουν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καὶ ζητοῦντες αὐτὸν οὐχ ευρον > εν τοις συγ-

22 f. gr. vgl. Joh. 8, 41 24 f. lat. vgl. 1 Kor. 1, 243 veritatem sermonem DcE, veritatem sermonis B, veritatem sermonum C 4/5 et tu nequeas] et ut queras A, non possis autem C 6 ille quaerebat E Jesum > De 8 alia] alta ABE 8/9 transmigr.] transvolasset 9 et — 11 placuiss. > C 15 eogitatio (!) C 17 inter notos > notos] cognatos CDe divina virtus > ABE virtus > De 18 erant De 19 invenerunt C 20 Ibi] ubi AE enim > C 21 Filium Dei] eum A 23 temiolum] in templum AC, in templo (aus in templum corr.) e 24 ibi] ubi E128, 17 πῶς — 23 εἶναι neues Schol. Z1 μὲν — 2 λόγον] ἐν ἀπορρήτων λόγον τινὰ μυστικὸν A 2 ~ λόγον καὶ μυοτικ. S μήπω] μηδέποτε α, μηδέπω α1 3 σοι V > λ α οὕτως — 6 αὐτούς] ἀλλ᾿ ὡς νομίζοντες, ὅτι κατέλιπεν αὐτοὺς ἢ ἀπέστη ἀπ᾿ αὐτῶν Ζ 3/4 οὕτως κἀκεῖνοι] ἀλλ᾿ km 4 τὸν — 5 Χριστόν x > km κύριον — 5 Χριστόν] Ἰησοῦν V 5 ἀποστῇ a 6 ~ αὐτοὺς καταλελοιπ. km αὐτὸς k3) 17 ὅτι πῶς Ζ 24 κοὶ — 25 εὗρον] οὐχ εὑρέθη δὲ S

Filium Dei, reperies. Quoniam vero parvulus erat, invenitur > in medio praeceptorum < sanctificans et erudiens eos. Quia parvulus erat, invenitur > in non eos docens, sed < interrogans >, et hoc pro aetatis officio, ut nos doceret, quid pueris, quamvis sapientes et eruditi sint, conveniret, ut sudiant potius magistros, quam docere desiderent, et se vana ostemtatione non jactent. Interrogabat, inquam, magistros, non ut aliquid disceret, sed ut interrogans

·γὰρ τὴν συγγένειαν αὐτῶν ἦν.

| Ἤιδει μὲν ἡ παναγία παρθένος μὴ τέκνον αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλ᾿ εἰς πατέρα τούτῳ τὸν ἑαυτῆς ἐγκρίνει μνηστῆρα <καὶ > διὰ τὴν τῶν Ιουδαίων ὑποψίαν, οἰομένων αὐτὸν ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι, τοῦτό φησιν. Καὶ ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι· > ὁ πατήρ σου κἀγὼ ὀδυνώμενοι ἐζητοῦμέν x >, ὁ κύριος, ἀφεὶς ἀνθρωπίνην δοῦναι ἀπόκρισιν, θείαν δίδωσι παρεμφαίνων, ὅτι θεὸς εἴη σεσαρκωμένος. Διὰ τοῦτο καί φησιν· τί ὅτι

6–8 gr. vgl. Orig. eontra Celsvim I, 32 (S. 83, 17 f. östchau); vgl. auch p. 128, 9– 11 11 u. 21 231 repperias E 3 praecept.] doctorum C 8/9 ˜ sint et erud. A 9 sunt E conveniat A 11 desiderant E H disceret] doceret C129, –9 φησίν + (Hom. XVII) 112, 4 Ἁπλουστ. — 15 + (Hom. XIX) 127, 5 — 10 + 128, 3 οὕτως — 6 + 129, 11 — 130, 2 Μ (127, 20 — 128, 5 χριστόν > L) 129, 3 –9 φησίν + (Hom. XVII) 112, 4 — 7 προσηγ. ε (aus 129, 3 — 11 σε + 14 — 130, 2 W (Hom. XVII) — 112,5 + (Hom. XIX) 129, 6 διά — 8 γεγενν. S1 ὑπὲρ γὰρ] ὅτι ὑπὲρ S 2 αὐτῶν > S ἦν dC + Zusatz : διὸ κοὶ αὐτοὺς ἔλεγεν· διὰ τί ἐζητεῖτέ με; vgl. 14 — 130,2) μὴ γὰρ ( > dS) σύναται ἀπολέσθαι; οὐκ ἐνταῦθα καταλελοίπατέ με; dCS ἔλεγεν] ἔφη S | διὰ τί] τί ὅτι S | με + οὐκ ᾔδειτε ὅτι ἐν τοῖς τοῦ πατρὸς δεῖ εἶναί με S | οὐκ — με > S, + 11 —130, 2 S) 3 καὶ ᾔδει a μὲν + γὰρ W παναγία x > β)m navayia παρθ.] μήτηρ αὐτοῦ W 4 ˜ εἶναι αὐτὸν W 5 εἰς] εἰ m εἰς — 6 μνηστῆρα > aW πατέρα τούτῳ] πρόσωπα τούτων ε 6/7 ˜ ὑποψίαν τῶν Ἰουδ. 7 οἰομένων] νομιζόντων aS οἰομένων — 8 γεγεν. > mW 7/8 ˜ ἐκ αὐτὸν aS 8 τοῦτο — 9 εἶπεν] φησὶ πρὸς αὐτόν a τοῦτο — 11 σε nur aW > km 9 ὅτι + ἰδοὺ a ὅτι > a 11 ὁ — 13 σεσαρκ. > 11 ὁ + δὲ akmL ὁ — 12 ἀπόκρισιν] διὸ καὶ αφεὶς ἀνθρωπίνην δοῦναι ἀπολογίαν S κύριος + ἡμῶν καὶ θεὸς aL 12 θείαν διδωσι] θείας ἅπτεται ἀποκρίσεως aLS 13/14 σεσαρδωμένος + ἐπειδὴ γὰρ ἡ παρθένος καὶ θεοτόκος τὸν ἐπικληθέντα αὐτοῦ πατέρα ἰωσὴφ ἔλεγεν αὐτοῦ πατέρα (+ διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας S), αὐτός φησιν, ὅτι ἐμὸς πατὴρ οὐχ ὁ Ἰωσήφ, ἀλλ᾿ ὁ θεός ἐστιν, ὁ τοῦ νοοῦ δεσπότης· εἰς τὸν ναὸν γᾶρ τοῦ ὤν ὤν aS [παρθένος καὶ > Α | καὶ θεοτόκος > S τὸν — πατέρα2] τὸν Ἰωσὴφ ἐκάλει πατέρα αὐτοῦ A | ἐμὸς] ἐμοῦ aS + ὁ S | ˜ πατὴρ ἐμὸς A Ι ἀλλ᾿ ὁ θεὸς > A | ἐστὶν] ὅτι β | ~ ὢν τοῦ θεοῦ aS(ggb)] 14 — φησιν] καὶ εἶπε πρὸς αὐτοὺς K3, ὁ σωτὴρ πρὸς τοῦτο λέγει W, ἔφη aLS + τὸS Διὰ— p. 130, 1 με > Κε τί — p. 130, 1 με > Origenes IX. 9

erudiret. Ex uno quippe doctrinae fonte manat et interrogare et respondere sapienter; et ejusdem scientiae est scire, quid interroges quidve respondeas. Oportuit primum Salvatorem eruditae interrogationis magistrum fieri, ut postea interrogationibus responderet juxta rationem Dei atque sermonem : cui est gloria et imperium in saecula seaculorum Amen.

ἐζητεῖτέ με; οὐκ ᾔδειτε ὅτι ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί <

Πρετόντως δὲ παιδίῳ, ὅτε < διδασκάλων ἐν μέσῳ < Ἰησοῦς· οὐκ ἐδίδασκε μέν, ἀλλ᾿ > ἤκουεν καὶ ἐπηρώται < ρώτα(, ὅπερ καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐποίει τοῖς νέοις τύπον διδοὺς καὶ ὑπο- γραμμὸν μὴ προπετεύεσθαι, καλῶς διεγείρων πρὸς ἐπαπορήσεις.

HOMILIA ΧΧ.De eo, quod scriptum est: > Quid quoniam quaerebatis me ? < usque ad eum locum, ubi ait: > conservabat Maria omnia verba in corde suo <.

Quaerebant Maria et veniebant, quaerebant Quaesierunt > in templo < magistros, et > in medio magistri fuerint, ibi > in tantum magister sedeat Profuit Jesus magistris

14– 16 Luk. 2. 49– 511 Ex] et E 2 manante E manant fonte doctrinae B 7 inter- rogantibus BC 12 Explicit omelia XVIIII. AC 13 IncipitXX. de . . . AC 14 quoniam > A] est quod e ~ me quaereb. B 15 conservat ~ Mar. conserv. AC Maria x > BE verba + haec A 17 Quaerebat ABE inveniebat B 18 quaerebant > De 19 et — templo2 > De x > CDe 22 tantum] tamen CDe nunquam] non C 130, 3 — 9 dCS (8 καλῶς—9 ört zu Hom. XX?)1 με + οὐ συνῆκον δὲ τὸ ῥῆμα οἱ περὶ τὴν ἁγίαν θεοτόκον, ὁ ἐλάλησεν αὐτοῖς ὁ κύριος, ἐπειδὴ οὐκ ἦν ἀνθρωπίνης διανοίας τὸ οὕτω λεπτὸν συνιδεῖν μυστήριον aLS οἱ — > S | ἁγίαν > a(ggb) | ἀνθρωπ. + τῆς α] 2 με + κοὶ συνῆκαν τὸ ῥῆμα 8 ἐλάλησεν αὐτοῖς Κ3 3 πρέπον S δὲ + ἐν d ὅτε] τὸ μὴ διδάσκειν S 3/4 ἐν μέσῳ τῶν διδασκάλων S 4 μέσῳ + ὁ d 4 Ἰησοῦς — 5 μέν > S 5 μέν > d ἤκ — ἐπηρ.] ἀκούειν S 6 ὅπερ — 8 προπετ. > dC 8 καλῶς — 9 ἐπαπορ. >

docuit > in medio < eorum loquens, et quodammodo concitabat eos ad quaerenda, quae ignorabant, et investiganda, quae usque ad id locorum, utrum scirent an ignorarent, nosse non poterant.

Invenitur ergo Jesus > magistrorum < et inventus dicit quaesitoribus suis : > Quid quoniam quaerebatis me ? Nesciebatis, quia in patris mei oportet me esse ? < Primum simpliciter sentientes armemur adversus impios haereticos, qui dicunt non esse Conditorem patrem Christi Jesu neque Deum legis et prophetarum. Ecce pater Christi Deus temph asseritur. ErubescantValentiniani audientes Jesum dicentem: > in patris mei oportet me esse < Erubescant omnes haeretici, qui evangelium recipiunt secundum Lucam et, quae in eo sunt scripta, contemnunt. Haec, ut dixi, sint intellecta simphcius. Quoniam vero infertur: > ipsi autem non

intellexerunt sermonem < sensum scripturae dihgentius ventilemus. [καλῶς διεγείρων σεις] επαπορή-

> Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ πατός μου μου εἶναί με; < Ὡς πρὸς τὸ ῥητόν, ὁπλισώμεθα κατὰ τῶν ἀθέων αἱρέσεων λεγουσῶν, ὅτι οὐχ ὁ Δημιουργὸς πατὴρ Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐδὲ ὁ θεὸς τοῦ νόμου, οὐδὲ ὁ θεὸς τοῦ ναοῦ οὗτός ἐστιν ὁ πατὴρ τοῦ Χριστοῦ. Τῆς γὰρ φωνῆς αὐτοῦ ἀκούοντες οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου αἰδείσθωσν λέγοντος· λέγοντος· τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί με <, εἰ προσίενται τὸ ῥητόν.

3 quae — 4 investig. > De 6 ignorent D poterat B 7 < CDe CDe 9 quoniam > AC] est quia De 10 ~ me 11 quia] quoniam B 11 in — mei] in his quae patris mei sunt Ae (~e) 13 adversum B 15 > ABr ~ Jesu Christi C 16 legis + sedDe et] nec e 17 patri B Christi > CDEe Dei Deo B templo B 18 asseritur] adscribitur AB, adscribetur E Valentiani E 19 dicentem > E] inquientem e 19/20 in mei] in his quae patris mei sunt AB < D äter ügt) e] 20 ~ oportet B 21/22 evang. + non C 22 recip. — Lucam] sec. Luc. non recip. B 24 simpl.] ut (!) C Quoniam] quem B 25 diligenter C ventilemus, utrum n131, 2– 3 Schlufi des vorhergeh. Schohom 131, 10 –21 e ελ Κυρίλλου καὶ Ὠριγ.) –11 με > λ 10 ᾔδειτε] οἴδατε V 11 μου δεῖ V] ἔδει e ε — 21 ῥητόν] Ἐνταῦτα οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου ἀκούοντες, ὅτι θεοῦ ἦν ὁ ναὸς καὶ ἦν ἐν ἰδίοις ὁ Χριστός, ὁ καὶ πάλαι διὰ τοῦ νόμου γραφόμενος, καὶ ὡς ἐν σκιαῖς καὶ τύποις μορφούμενος, αἰδείσθωσιν λέγοντες, ὅτι οὐχ ὁ δημιουργὸς οὐδὲ Ζ. 15) — Χριστοὺ Ζ 1 7) kmL λ τὸ > ε 14 Χριστοῦ > V 20 μου > 9

Sic erant stulti et insipientes, ut nescirent, quid diceret, quia hoc, quod ait: > in patris mei me esse oportet < significaret > in templo < an aliud quiddam altius significet, et quod magis aedificet audientes. Unusquisque nostrum si bonus fuerit atque perfectus, possessio Dei Patris est. Generaliter igitur de omnibus Salvator docuit, quod non debeat esse alibi nisi in his, qui patris sunt. Si quis vestrum Dei Patris est, habet in medio sui Jesum. Credamus quippe dicenti: > quoniam in patris mei me oportet esse <. Et magis rationabile atque vivens et verum tempkmi Dei hoc esse suspicor, quam illud, quod typice terreno opere con- structum est. Unde in illo templo ut typice fuit, uit, ita recessit et typice. > Egressus est < enim > de templo < terreno dicens : > ecce, relinquetur vobis domus vestra deserta < et relinquens illam domum venit ad possessionem Dei Patris, ecclesias in toto orbe dispersas, et dicit: > in patris mei me oportet esse < Tunc ergo > non intellexerunt verbum, quod locutus est eis < Simul et illud attendite, quod, quamdiu in possessione patris

Ἆρα γὰρ οὕτως ἦσαν ἀσύνετοι, ὡς μὴ συνιέναι, ὅτι ἔλεγεν· > ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖεἶναί με < ἀντὶ τοῦ· ἐν τῷ ναῷ; Ἢ μήποτέ τι μυστήριον αἰνίττεται· εἴ τις ὑμῶν τοῦ πατρός ἐστιν, ἔχει τὸν Χριστὸν εν εαυτῳ;

Μᾶλλον γὰρ τοῦ πατρὸς ὁρῶ ἔμψυχον ναόν, τὸν καλόν τε καὶ ἀγαθόν, ἢ τὸν ναὸν ἐκεῖνον· x < γὰρ > ἀπὸ τοῦ ναοῦ < ἐκείνου εἰπών· > ἀθίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν(, καὶ ἀπῆλθεν ἐπὶ τὸν ναὸν τοῦ πατρός, τὰς ἐκκλησίας τὰς πανταχοῦ.

18f. Matth. 24, 1 19f. Matth. 23, 38 22 f. vgl. 1 Kor. 4, 171 Sic] si Dhnr 2 dicerent E quia] quoniam B, quid C hoc + esset C 3 ait] dixit C 3, 13, 24 in mei] in his quae patris mei sunt Ae ˜ e) 3 mei > D 3/4 ˜ oportet me esse AC 4 utrum signif. 5 An C quoddam BE significat BCE 7 Unusqu. + enim B 9 ˜ est Dei patris C 9 Et generaliter C General. — 12 est x > De 10 edocuit C 11 esse > C aUbi esse A qui] quae ABC patris + ejus 12 est + et De Credimus BC 13~oportet me A Et > 14 Dei > C suspicor] susceperixnt C 16 Unde + sicut C in De 17 ut > C 17/18 ˜ et typ. rec. C 19 ecce > A 21 illam De 22 Patris + ad De Patris + scilicet A 24 mei > D ~ oportet me A 25 eis] illis B 26 in + divina132, –22, e (E1 τοῦ αὐτοῦ) V ἄλλως) ε 132, 1 inc. Ξ 2 συνιέναι τι μέ E 3 μου δεῖ εἶναί με nur V 17 τε > V 21 ἀπῆλθεν e] ἦλθεν V ναὸν > E1V, τὸν τὸν >

sui fuit, sursum erat. Et quia necdum plenam fidem Joseph et Maria habebant, propterea sursum cum eo permanere non pote- rant, sed dicitur descendisse cum eis. Crebro Jesus descendit cum discipuhs suis, nec semper versatur in monte nec absque fine subhmia tenet. In monte cum Petro est, cum Jacobo, cum Joanne, et rursum in aho loco cum ceteris discipuhs. Porro quia non valebant hi, qui variis aegrotationibus laborabant, in montem conscendere, idcirco > descendit et venit < ad eos, qui deorsum erant. Nunc quoque scribitur: > descendit cum eis et venit Nazareth et subjiciebatur eis <. Discamus, fihi, subjecti esse parentibus nostris: major minori subjicitur, qui, quia majorem Joseph videbat aetate, propterea eum parentis honore coluit, omnibus fihis exemplum tribuens, ut subjiciantur patribus et, si patres non fuerint, subjiciantur his, qui patrum aetatem habent . Quid loquor de parentibus et fihis ? Si Jesus Fihus Dei subjicitur Joseph et Mariae, ego non subjiciar epi- scopo, qui mihi a Deo constitutus est pater ? Non subjiciar pres- bytero, qui mihi Domini dignatione praepositus est ? Puto, quod inteUegebat Joseph, quia major se erat Jesus, qui subjiciebatur sibi, et sciens majorem esse subjectum trepidus moderabatur im-

Παράδειμγα διδοὺς πᾶσιν υἱοῖς, ἵνα τιμῶσι τοὺς γονεῖς, μὴ μόνον τοὺς φύσει, ἀλλὰ καὶ τοὺς θέσει, καὶ ποιῶσιν, ὅσα ἐπιτάσσουσι πλὴν ἐκείνων, ὅσα εἰς θεοσέβειαν βλάπτει· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔμεινεν ἐν τῷ ναῷ ἴνα προτιμήσῃ τὴν θεοσέβειαν καὶ τὸν ἀληθῆ πατέρα αὐτοῦ καὶ θεὸν τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν.

5f. vgl. Liik. 9, 28 Par. 6ff. vgl. Matth. 5, 1; 8, 11 sui > C Et > r 2 habebat B sursum] manere De 4 nec2 — 5 tenet > A nec2 + ferme B moratur C fine — 5 tenet] sublimitate BE, + sed B, + nec E 7 valeb.] habebant C monte CE 9 venit + in E 10 Dicamus fihis E 11 maior + enim In qui] quid C, quod D, nam e ~ Jos. maior. C 12 aetatem E eum -f lacob C parentis > A 14 tribuens] bens B 15 patribus] parentibus De et konj.] Quod alle Hss. patres + iis e 16 fuervmt E his] iis r 17 aetat.] honorem C ˜ habent aetat. B habeant C 18 parent.] patribus B > 20 Ego 21 constit.] ordinatus De 23 ˜ dign. Dom. A 24 qui] quod e133, 13 –21 dCW 133, 13 –16 ἐπιτάσσ. λ 13 Παράδ.]. Διὰ τοῦτο δὲ ἦν ὑποτασσόμενος αὐτοῖς, παράδ. λ πᾶσι + τοῖς λ 14 τοὺς + ἑαυτῶν λ τοὺς — 16 ἐπιτάσσ.] καὶ ὑποτάσσωντοι τοῖς γονεῦσι S γονεῖς] πατέρας 16 ποιῶσιν — ἐπιτάσσ.] ὑποτάσσων. ται αὐτοῖς siV , ὑποτάσσονται αὐτοῖς Χ, ὑποτάσσεσθαι αὐτοῖς β 13 — 16 ἐπιτάσσ.] Τοῦτο ποιήσας ἐδίδαξεν ἡμᾶς τιμᾶν τοὺς γονεῖς καὶ ποιεῖν ὅσα ἡμῖν ἐπιτάττουσι dC 14 μὴ— 15 > a SV λ 16 πλὴν—21 > aSVA 20 ἀπληθινὸν

perium. Videat ergo unusquisque, quod saepe melioribus prae- positus sit inferior et nonnunquam accidat, ut ille, qui sub- jectus est, melior sit eo, qui sibi videtur esse praepositus. Quod cum intellexerit dignitate sublimior, non elevabitur superbia ex eo, quod major est, sed sciet ita sibi meliorem esse subjectum, quomodo et Jesus subjectus fuit Joseph. Deinde sequitur: > Maria autem conservabat omnia verba haec in corde suo < Plus aUquid quam de homine suspicabatur ; unde et > custodiebat omnia verba ejus in corde suo <, non quasi pueri, qui duodecim esset annorum, sed ejus, qui de Spiritu sancto conceptus fuerat, quem videbat > proficere sapientia et gratia apud Deum et homines < Jesus > proficiebat sapientia < et sapientior per singulas videbatur aetates. Nunquid sapiens non erat, ut sapientior fieret ? An

| Οὐχ ὡς παιδίου ἤκουε δωδεκαετοῦς, ἀλλ᾿ ἐτήρει τὰ x < ὡς τελείου, ὅσα ὁ ἄγγελος εἶπε πρὸς αὐτήν, ὅσα οἱ ποιμένες, ὅσα ὁ Συμεὼν καὶ ἡ Ἄννα καὶ ὅσα νῦν αὐτὸς πρὸς αὐτούς· > <οὖν > πάντα < θησαυρὸν ὡς τῶν πραγμάτων ἐπιστήμων· οὐδὲν οὐδὲν ὡς ἔτυχεν ἢ λαλούμενον ἢ γινόμενον ἐδέχετο, ἀλλ᾿ εἶχε πάντα ἐν ἑαυτῇ, τὰ μέν νοοῦσα, τὰ δέ περιεργαζομένη, εἰδυῖα, ὅτι

15f. Luk. 2, 521 quod] quo D saepe] sibi C 3 melior] major ABE eo] eis B, illo C qui sibi] quibus BE esse praepos.] subpositus B ˜ praep. esse vid. A 4 cum] quicimque C dignitate > 5 major — sed] majorem et B sciet ita] scientia BE esse] habet B ita > A majoremA 7 observabat AD 9 suspicatur A 10 unde] Inde AE 11 ejus > B 12 duod.] quindecim C 13 ejus > B + autem A et x > De134, –135, 2 dCW (+ καὶ Ἰησοῦς προέκοπτε κτλ W) 134, –12 τελείου V 134, –16 ἐπιστ. aLS –12 τελείου nach αὐτούς (+ Zusatz) a –12 τελείου x > S —12 τελείου nach 16 ἐπιστήμων dC 10 Οὐχ — 12 τελείου] οὐ γὰρ ὡς δωδεκαετοῦς παιδίου ἤκουεν, ἀλλ᾿ ὡς τελείου ἐτήρει πάντα τὰ ῥήματα αὐτοῦ dC 10 Οὐχ] οὐδὲ γὰρ a, οὐ γὰρ B ἤκουεν a] ἤκουσε aL 12 ὅσα — 15 αὐτούς x > dC 12/13 πρὸς αὐτήν > a 13 ὁ > β 14 καὶ] ὅσα S 15 αὐτούς + γὰρ καὶ μὴ τελείως ἔγνωσαν τὰ εἰρημένα παρ’ αὐτοῦ, πλὴν συνῆκεν ἡ παναγία θεοτόκος, ὅτι θεῖα ὑπῆρχε καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον. a πλὴν + τέως τοῦτο A | παναγία > A | ὑπῆρχε] ὑπῆρχον αβ, ἦν BL | καὶ] μὲν B | ἄνδρωπον] αὐτῶν αὐτοὺς BL, ἀνθρώπων α1] ἐτήρει — 16 θησ.] ἡ οὖν Μαρία ὡς θησαυροῦς θησαυρὸς CD5) ἐτήρει πάντα dC ἐτήρει — 16 ἐπιστήμων vor 12 ὅσα aLS: διετήρει δὲ ἡ μήτηρ αὐτοῦ ἡ παναγία παρθένος καὶ θεοτόκος ποῖα ῤήματα ab διετήρει πάντα τὰ ῥήματα ταῦτα L, ἡ δὲ θεοτόκος διετήρει τὰ ῥήματά φησιν ποῖα; A, ποῖα δὲ ῥήματα συνετήρει ἡ παρθένος ἢ S 17 οὐδὲν γὰρ] καὶ οὐδὲν CD5 οὐδὲν — ἔτυχεν] καὶ ὡς ἔτυχεν οὐδὲν d 19 ἑαυτῇ] αὐτῇ d 20 περιεργ.] οὐ περιργάζουσα dC

quoniam > evacuaverat se, formam serviaccipiens < id, quod amiserat, | resumebat et replebatur virtutibus, quas paulo ante assumpto corpore visus fuerat relinquere ? > Proficiebat < ergo non solum > sapientia, sed > eatate <. Est et aetatis profectus. Duae in scripturis feruntur aetates, altera corporis. quae non est in potestate nostra, sed in lege naturae; altera animae, quae proprie in nobis sita est, juxta quam, si volumus, cotidie crescimus et ad summitatem ejus venimus, x >ut non simus ultra parvuli et fluctuantes et qui circumferamur omrti vento doctrinae <, sed esse > parvuli < desidestrucxi incipiamus esse > viri < atque dicamus : > quando factus sum vir, destruxi ea, quae erant parvuli < Hujus, ut dixi, aetatis qui incrementum habet animae, in nostra est potestate. Si autem hoc non sufficit testimonium, etiam ahud de Paulo sumamus exemplum : > donec x <, perveniamus <, inquit, > omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis corporis Christi <. In nobis ergo est, ut > ad mensuram perveniamus aetatis corporis Christi < et, si in nobis est, omni labore nitamur deponere parvulum et destruere illum et ad aetates rehquas pervenire, ut nos quoque audire possimus: > tu autem ibis ad patres tuos cum pace, nutritus in senectute bona <, utique spiritali, quae est vere senectus bona, canescens et ad finem usque perveniens in Christo Jesu: cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

μένον ἔσται καιρός, καθ᾿ ὃν τὸ κεδρυμ- μένον ἐν αὐτῷ φανερωθήσεται.|

> Ἡλικίᾳ] δέ οὐ τῇ σώματος, ἐν ᾖ προέκοΠτεν οὐκ ἐφ’ ἡμῖν οὔσῃ, ἀλλ᾿ ἐπὶ τῇ φύσει· τῇ δέ ψυχῆς, ἥτις ἐφ’ ἡμῖν, ἥν ἐνίσχυεν ὁ καταργήσας τὰ τοῦ x <.

1f. lat. Phil. 2,1; 1f. gr. vgl. Mark. 4, 22 12 f. gr. 16 f. 1 Kor. 13, 11 13 ff. Ephes. 4, 14 20 f. Ephes. 4, 13 25 f. Gen. 15, 151 evacuavit A se + forma Dei B 5 reliquisse A 6 sed + et C Est > B et > De profectibus B 7 altera] aha B, una A 8 ιin 13 ejus x > BDe 14 et1 > De De 16 atque] et A quando + autem 17 ea > A aetatis + qui A 18 qui > A habeat A, est > E 19 hoc > De aHud] illud B 20 22 Christi + Jesu AB (~ B) aetat. + et BCE Et C 24 aetatis rehquias B (aetatis rehquas E) 25 cum — nutrit. > C 26 senecta1 27 et > C ad] in e pervenias C 28 gloria > B gloria + et imper. > C Explicit omelia XX. (Hom. XVIII) 122, 14— 19 + 135, 8– 13 C2 αὐτῷ] αὐτῇ dC 11 ψυχῇ C