IV Λόγος τέταρτος. Κλῦτε, λεὼς Ἀσίης μεγαλαυχέος Εὐρώπης τε, ὅσσα μελιφθέγχτοιο διὰ στόματος μεγάροιο μέλλω ἀφ’ ἡμετέρου παναληθέα μαντεύεσθαι· οὐ ψευδοῦς Φοίβου χρησμηγόρος, ὅντε μάταιοι ἄνθρωποι θεὸν εἶπον, ἐπεψεύσαντο δὲ μάντιν· ἀλλὰ θεοῦ μεγάλοιο, τὸν οὐ χέρες ἔπλασαν ἀνδρῶν εἰδώλοις ἀλάλοισι λιθοξέστοισιν ὅμοιον. οὐδὲ γὰρ οἶκον ἔχει ναῷ λίθον ἐλκυσθέντα, κωφότατον νωδόν τε, βροτῶν πολυαλγέα λώβην· ἀλλ'ὅν ἰδεῖν οὐκ ἔστιν ἀπὸ χθονὸς οὐδὲ μετρῆσαι 2 μελιφθέγχτοιο: ygl.II3. XI324. (2f. μεγάροιο: vgl. Aristophanes' Ritter 1016). — 4—7 Clemens Alex. Protr. IV 50 Διδάσκαλον δἐ ὑμῖνπαραθήσομαι τὴν προφῆτιν Σίβνλλαν· οὐ . . . 4 f. vgl. V 326. Polemik gegen die heidnische Sibylle, vgl. Pausanias X, 12, 6 ἅδ’ ἐγώ, ἁ Φοίβοιο σαφηγορίς εἰμι Σίβνλλα. — 6 —17 vgl. IΙΙ 12 ff. — 6 τὸν . . . . ἀνδρῶν: vgl. Gregor. Naz. Carm. p. 424, 10 Μ. ὅv οὐ χέρες ἐξετέλεσσαν. HSS.: QVH = Ω. APSB = Φ. FRLT = Ψ. Überschrift: σιβύλλης λόγος ῑ Q ἐκ τῶν προφητικῶν σιβύλλης λόγος ῑ VH. λόγος τέταρτος· περὶ θεοῦ καὶ διαφόρων χωρῶν καὶ νήσων Ρ περὶ θ. κ. δ. χ. κ. ν. Α λόγος τέταρτος Ψ. 1 vgl. V. 22. — κλαῖε Ω κλαῖε ΦΨ κλῦε Opsopoeus κλῦθι Rzach. — Ἀσίης . . . Εὐρώπης vgl. III 416. — Ἀσίης: βασιλείης Ω. — μεγαλαύχεος Ω μεγαλαύχεο Φ μεγάλαυχε Ψ | 2 ὅσα Ω. — μελιφθέγκτοιο Α μελιφθέκτοιο PBS μελιφθίτοιο Ψ πολυφθόγγοιο Ω. — μεγάροιο Mendelssohn μεγάλοιο ΩΦΨ. — παναληθέα μαντεύεσθαι vgl. IΙΙ 2 | 4 ψευδοῦς Φοίβου χρησμηγόρος Alexandre ψευδοῦς φοίβου χρησμήτορος Φ ψευδῆ φοίβου χρησμήτορος ψ φοίβου ψευδηγόρου Ω ψεῦδος Φοίβου χρησμήγορον Clemens | 5 μάντις VH μάντεις Q | 6 τόν... ἀνδρῶν vgl. V. 11. VΙΙ 95 | 7 Anf. vgl. III 31. VIII 379. — ἀλάλοισιν: ἄλλοισι Ω vgl. VII 14 ΦΨ. — λιθοξέστοισιν: λίθοις (λύθοις Η) γλυπτοῖσιν Ω λιθογλύπτοισιν Alex. | 8 οὔτε ΦΨ. — οἶκον: εἰκόν’ Buresch. — ναόν Ψ. — λίθον ἑλκνσθέντα (ἑλκσθέντα VH) Ω λ. ἱδρυθέντα Φ Ψ | 10 vgl. Fragm. 1, 9. ὄμμασιν ἐν θνητοῖς, οὐ πλασθέντα χερὶ θνητῇ· ὃς καθορῶν ἅμα πάντας ὑπ᾽ οὐδενὸς αὐτὸς ὁρᾶται· οὗ νύξ τε δνοφερή τε καὶ ἡμέρη ἠέλιός τε ἄστρα σεληναίη τε καὶ ἰχθυόεσσα θάλασσα καὶ γῆ καὶ ποταμοί τε καὶ ἀενάων στόμα πηγῶν κτίσματα πρὸς ζωήν, ὄμβροι θ᾽ ἅμα καρπὸν ἀρούρης τίκτοντες καὶ δένδρα καὶ ἄμπελον ἠδέ τ᾽ ἐλαίην. οὗτός μοι μάστιγα διὰ φρενὸς ἤλασεν εἴσω, ἀνθρώποις ὅσα νῦν τε καὶ ὁππόσα ἔσσεται αὖτις ἐκ πρώτης γενεῆς ἄχρις ἐς δεκάτην ἀφικέσθαι ἀτρεκέως καταλέξαι· ἅπαντα γὰρ αὐτὸς ἐλέγξει ἐξανύων. σὺ δὲ πάντα, λεώς, ἐπάκουε Σιβύλλης ἐξ ὁσίου στόματος φωνὴν προχέοντος ἀληθῆ. ὄλβιοι ἀνθρώπων κεῖνοι κατὰ γαῖαν ἔσονται, ὅσσοι δὴ στέρξουσι μέγαν θεὸν εὐλογέοντες πρὶν πιέειν φαγέειν τε πεποιθότες εὐσεβίῃσιν· οἳ νηοὺς μὲν ἅπαντας ἀπαρνήσονται ἰδόντες καὶ βωμούς, εἰκαῖα λίθων ἀφιδρύματα κωφῶν, καὶ λίθινα ξόανα καὶ ἀγάλματα χειροποίητα. 13 ff. vgl. Ill 20 ff. — (15 στόμα πηγών vgl. Nonnos: Paraphr. IV 144.) — 16 χτίσματα πρός ζο)ήν: Stoische Anschauung, vgl. ζ. Β. Zeller: Die Philosophie d. Griechen3 III 1, 172. Ganz dasselbe auch bei Theophil. ad. Autol. I 6 κατα-νόησον . . τά έργα αντον . . . ονχ εις ιδίαν χρήσιν, άλλά εις τό έχειν τόν άν- ΰρωπον ... 20 vgl. II 15. — 24—26 vgl. Ill 591 ff. Apolog. Aristid. 15 ενχαριστονν- τες αντω κατά πάσαν ωραν έν παντι βρώματι και ποτω καϊ τοις λοιποις άγαθοΐς. — 24—30 [Justinus:] Cohort, ad Graec. 16 και πάλιν άλλαχοϋ π ον όντως' δλβιοι. . . ταντα μίν ονν ή Σίβνλλα. — 27 — 30 Clemens Alex. Protr. IV 62 ολβιοι μόνοι 11 Anf. vgl. VI 23. — έν: ον Ω. — ον πλασθέντα χερϊ θνητή Alex.2 ον πλασθίντα χειρί θνητή Ω ονδ" έπέλασε (έπλασε Ψ) χεΙρ θνητών Φ Ψ | 12 vgl. Ill 12. Fragm. 1, 8. — αντός νπ ονδενός Ψ | 13 ον ννξ τε δνοφερή τε καϊ ήμερη: ον ννξ δ' ωρα τεθέαται και ήμερη Ω | 14 σελήνη ΦΨ | 15 τε Ρ*Ρ. — και . . . πηγών vgl. XIV 143. Fragm. 3, 6. — άενάων HP άεννάων d. and. HSS. — στόμα: πόμα ΦΨ | 16 ομβρον άμα Ω | 17 τίκτοντες ΡΨ κτίζοντες ΩΑΒ. — άμπελοι ΦΨ. — ήδέ τ*: αντάρ Ω. — έλαια ι [έλαίαι Ρ) ΦΨ \ 18 όντως Ω \ 19 vgl. I 3. — Ζσσα Ω. — όπόσα Ψ. — έσσεται: γίνεται ΦΨ. — αντις Α αντοις Ω ανθις ά. and. HSS. 20 άχρις ές δεκάτην Alex.2 vgl. V. 47. 86. άχρι(ς) ένδεκάτης ΗΦ άχρι(ς) ένδε-κάτην QV μέχρις ένδεκάτης Ψ \ 21 έλεξεν Φ Ψ | 22 vgl. V. 1. — νπάκονε Ω 23 προχέονσαν Ω | 24 άνθρωποι [Justin.] | 25 θεον μέγαν ΦΨ | 26 φαγέειν πιέειν [Justin.]. — τε Ψ HS. des [Justin.] + jungere Η. | 27 οϊ νηονς [Justin.] Φ¥Κ όϊ ναούς L Clem, οΐνονς Ω. — μ^ν . HS. des Clem. — πάντας Ω Clem. — άπαρ-νήσονται Ω Clem. [Justin.] άποστρέψονσιν Φ Ψ | 28 βωμονς είχαΐα λίθων άφιδρνματα [Justin.] βωμοισι καϊ άλίθων (καϊ αί λίθων V) άμφιδρνματα Ω βωμονς είκαΐα λίθων ιδρύματα Ψ Clem, βωμονς οικεία λ. ϊδρ. Φ. — λίθων . . . κωφών vgl. Ill 31. κωφών: φώτων Ω | 28a nur bei Clemens, schwerlich echt, vgl. Fragm. 3, 29. αἵμασιν ἐμψύχων μεμιασμένα καὶ θυσίῃσιν τετραπόδων· λεύσουσι δ᾽ ἑνὸς θεοῦ εἰς μέγα κῦδος οὔτε φόνον ῥέξαντες ἀτάσθαλον οὔτε κλοπαῖον κέρδος ἀπεμπολέοντες, ἃ δὴ ῥίγιστα τέτυκται, οὐδ᾽ ἄρ᾽ ἐπ᾽ ἀλλοτρίῃ κοίτῃ πόθον αἰσχρὸν ἔχοντες [οὐδὲ ἐπ᾽ ἄρσενος ὕβριν ἀπεχθέα τε στυγερήν τε.] ὧν τρόπον εὐσεβίην τε καὶ ἤθεα ἀνέρες ἄλλοι οὔποτε μιμήσονται ἀναιδείην ποθέοντες· ἀλλ᾽ αὐτοὺς χλεύῃ τε γέλωτί τε μυχθίζοντες νήπιοι ἀφροσύνῃσιν ἐπιψεύσονται ἐκείνοις, ὅσσ᾽ αὐτοὶ ῥέξουσιν ἀτάσθαλα καὶ κακὰ ἔργα. δύσπιστον γὰρ ἅπαν μερόπων γένος. ἀλλ᾽ ὅταν ἤδη κόσμου καὶ θνητῶν ἔλθῃ κρίσις, ἣν θεὸς αὐτός ποιήσει κρίνων ἀσεβεῖς θ᾽ ἅμα εὐσεβέας τε· καὶ τότε δυσσεβέας μὲν ὑπὸ ζόφον ἐν πυρὶ πέμψει [καὶ τότ᾽ ἐπιγνώσονται, ὅσην ἀσέβειαν ἔρεξαν·] εὐσεβέες δὲ μενοῦσιν ἐπὶ ζείδωρον ἄρουραν πνεῦμα θεοῦ δόντος ζωήν θ᾽ ἅμα καὶ χάριν αὐτοῖς. τοίννν, ώς έπος ειπείν, ομοθυμαδόν έκεΐνοι πάντες κατά τήν Σίβνλλαν' οϊ..... 30 τετραπόδων δίποδων πτηνών θηρών τε φόνοισιν. — 33 f. vgl. Ill 764. — 33. 34 Clemens Alex. Paed. II 10, 99 εμπαλιν δε άγαται τονς οώφρονας· οντε..... οτυγερήν τ ε όρ μ ω μένους. — 34 vgl. II 73. — 40—43 Lactant. div. inst. VII 23, 4 Sibylla dicit haec: δνσπιστον.....πέμψει, danach folgen IV 187. 189. — 43 ff. vgl. V. 184 ff. — 45 ενσεβέες: vgl. Ill 573. 29 αΐματι Clem. — μεμιαμμένα Τ?ΒΨ (μεμιαομμένα L). — θνσί^σι Q θνσίην VH θυσίεσσι Φ HS. des [Justin.] θνσίαισι(ν) Ψ Clem. — Nach V. 29 und vor 30 τετραπόδων δίποδων πτηνών θηρών τε φόνοιοι Ω, als V. 30 figuriert dieser bei Clem., τετραπόδων . . . φόνοιοι | παντοίων' λεύοουοι δ" ένός . . . κνδος Alex. 30 λεύοουοι Ρ Alex, λενσουσιν Ω βλέχρουοι δ* ΦΨ [βλέπονσι F) [Justin.]. — ές [Justin.] | 31· 32 οο Ω | 31 ατάσθαλον Ω | 32 άπεμπολέοντες: άπειρον hλόvτες Φ Ψ Bur. — άδηρίγιοτα Ω | 33 ούδ5 άρ5 έπ Φ Ψ ούδ" έπϊ Ω ούτε έπy Clem. — αλλότρια κοίτφ Clem, άλλοτρίης κοίτης ΩΦΨ Bur. — έοχρόν RL. — έχοντας Clem. | 34 Ω mit Recht; die Construction, die Clemens mit einem zugefugten όρμωμένους einzurenken sucht, beweist den ungeschickten Zusatz: Vilam. — ούδε έπ5 Clem, orτ έπϊ Φ οίτ έπ5 Ψ. — άρρενος Clem. — τε οτυγερήν: οτυγερήν Ρ Ψ | 35 ών Ρ ών Α ον ΩΨ | 36 άναιδείην ποθέοντες = I 175 | 37 μοχθιζοντες Ω μόχθίζοντες Α | 38 άφροσννην VH | 39 vgl. V. 155. — οσσ: ώς Ω. — ρέζουσιν Ω Rz. — άτάσθαλα ΦΨ Bur. vgl. V. 155. έπίχ\)ογα Ω Rz. | 40 άπαοι Ψ. — 'όταν ήδη Φ Ψ Lactant. οπόταν δή Ω | 41 έλθ%: ήξ^ Ψ\ 42 κρίνωςΨ.— ασεβείς θ' άμα Lactant. άσεβεΐς άμα τ ΩΦΨ. — ενσεβείας VH | 43 vgl. V. 184. — καϊ τοτε Ω Lactant. και τούς ΦΨ. — νπό: έπϊ Lactant. — έν πυρϊ Lactant. έμπαλι(ν) ΩΦΨ. — πέμπει Η πέμψη RL | 44 Ω [ ] Rz. | 45 vgl. V. 187. — μένουσι(ν) Ω. — έπϊ ζ. άρουραν = I 54 | 46 = V. 189. — θεοϋ Ω τε Φ Ψ. — δόντες Ψ. — ζωήν: καϊ ζωήν Φ. — χάριν Ω wie V. 189. βίον Φ Ψ Lactant. ἀλλὰ τὰ μὲν δεκάτῃ γενεῇ μάλα πάντα τελεῖται· νῦν δ' ὅδ΄ ἀπὸ ἀπὸ πρώτης γενεῆς ἔσται, τάδε λέξω. πρῶτα μὲν Ἀσσύριοι θνητῶν ἄρξουσιν ἁπάντων ἕξ γενεὰς κόσμοιο διακρατέοντες ἐν ἀρχῇ, ἐξ οὑ μηνίσαντος επουρανίοιο θεοῖο αὐτῇσιν πολίεσσι καὶ ἀνθρώποισιν ἅπασιν γῆν ἐκάλυψε θάλασσα κατακλυσμοῖο ῤαγέντος. οὕς Μῆδοι καθελόντες ἐπαυχήσουσι οἷς γενεαὶ δύο μοῦναι· ἐφ’ ὧν τάδε ἔσσεται νὺξ ἔσται σκοτόεσσα μέθῃ ἐνὶ ἤματος ὥρῃ· ἄστρα δ’ ἀπ’ οὐρανόθεν λείψει καὶ κύκλα σελήνης· γῆ δὲ κλόνῳ σεισμοῖο τινασσομένη μεγάλοιο πολλὰς πρηνίξει πόλιας καὶ ἔργ' ἀνθρώπων· ἐκ δὲ βοθοῦ τότε νῆσοι ὑπερκύψουσι θαλάσσης. ἀλλ' ὅταν Εὐφρήτης μεγας αἵματι καὶ τότε Μήδοις Πέρσαισί Πέρσαισί τε φύλοπις αἰνή στήσεται ἐν πολέμῳ· Περσῶν δ’ ὑπὸ δούρασι Μῆδοι πίπτοντες φεύξονται ὑπὲρ μέγα Τίγριδος ὕδωρ. Περσῶν δὲ κράτος ἔσται ὅλου κόσμοιο οἷς γενεὴ μία κεῖται ἀνακτορίης ἔσται δ', ὅσσα κεν ἄνδρες ἀπεύξωνται, κατὰ ἔργα. φυλόπιδές τε φόνοι τε διχοστασίαι τε φυγαί τε 47 f. vgl. II 15. — 49 ff. vgl. III 159 ff. (VIII —9). — —53 Lactant. de ira dei 23, 4 alia quoque per indignationem dei adversus iniustos cataclysmum priore saeculo factum esse dixit, ut malitia generis humani extingueretur: ἐξοῦ....68Ι. vgl. (XI 260.) XII 113 f. XIII 8 ff. 107. XIV 122 ’. 349. Orakelstil: vgl. 47 τάδ’ ἐνδεκάτῃ Bleek Fabricius Fehr vgl. V. 20. — πάντα μάλα Ψ. — πάντα τελεῖται = VII 31. XIV 299 Ι 48 ὅσα Ω. — ἔσται Ω ἔσσεταί Ρ εἴσεται d. and. HSS. Ι 49 θνητῶν ΦΨ τε βροτῶν Ω. — ἅπαντες VH | 50 ἐκ γενέτης Ω. — διακρατέοντος A διακρατοῦντος F? διακρατοῦντες RL Ι 51 ἀπ’ οὐρανίοιο Ψ Ι 52 αὐτῇσιν Ψ αὐταῖσιν Φ Lactant. αὐταῖς σὺν Ω. — πολίεσσι Lactant. πόλεσι Ω πόλεσίν τε ΦΨ Ι 54 ἐπαυχήσουσι θρόνοισιν vgl. V. 88. (VIII 8.) — θρόνισιν: χρόνοις Ω Ι 55 olq γενεαὶ δύο μοῦναι ΦΨ εἰς γενεὰς δύο μούνας Ω. — τάδε ΑΨ τάδ’ ΩΡΒ Ι 56 = XII 74. vgl. I 375. — μἐσῃ ἐν PB λύεακεν Ω | 57 Ω Ι 57 vgl. VIII 204. V 347. Ι 58 Auf. vgl. VIII 433. — κλόνοι Ω κλονήσει Ψ. — σεισμοῖσι . . . μεγάλοισιν Ω Ι 59 Anf. vgl. V. 84. 132. — πρηνίξειε πόλεις ΦΨ Ι 60 νῆσοι: νοῦσοι Ω 1 61 εύφράτης ΦΨ Ι 62 δὴ: τοῖς Ω. — Πέρσαισί τε Φ πέρσαις τε Ω καὶ πέρσαις τε Ψ Πέρσῃσί τε Rz. — ψύλοπις αἰνή = V. 142 Ι 63 A. — δούρατι Ω 64 Τίγριδος VH τίγρητος Q τίγριος (pWBur. Ι 65 δὲ: δὴ ΦΨ. — ὄλου: ὑπὲρ (aus V. 64) Ω. — κόσμου Ψ. — μεγίστου Ω Ι 66 πολυόρβου FL Ι 67 ἔσται δ’: ἔσσται Ω. — ἀπεύξωνται Gffck. ἀπεύξονται V ἐπεύξονται QH (in H 2 mal) ἀπεύχονται ΦΨ ἀπεύχωνται Badt. Ι 68 vgl. XI 260. XII 113. XIII 9. 107. — φρΓγαἰ V φγΓαί H. πύργων τε πρηνισμοὶ ἀναστασίαι τε πολήων, Ἑλλὰς ὅταν μεrάλαυχος ἐπὶ πλατὺν πλεύσει Φρυξὶ βαρεῖαν ἰδ’ Ἀσίδι κῆρα αὐτὰρ ἐς Αἴγυπτον πολυαύλακα πυροφόρον τε λιμὸς ἀκαρπίη τε περιπλομένων ἐνιαυτῶν εἴκοσι φοιτήσει, σταχυητρόφος ὴνίκα Νεῖλος ἄλλοθί που ὑπὸ γαῖαν ἀποκρύψει μέλαν ὕδωρ. ἥξει δ' ἐξ Ἀσίης βασιλεὺς μέγα ἔγχος νηυσὶν ἀμετρήτοισιν, τὰ μὲν βυδοῦ ὑγρὰ κέλευθα πεζεύσει, πλεύσει δὲ ταμὼν ὄρος ὑψικάρηνον· ὅν φυγάδ' ἐκ πολέμου δειλὴ ὑποδέξεται Σικελίην δὲ τάλαιναν ἐπιφλέξει μάλα πᾶσαν χεῦμα πυρὸς μεγάλοιο ἐρευγομένης φλογὸς Αἴτνης· ἠδὲ Κρότων πέσεται μεγάλη πόλις εἰς βαθὺ χεῦμα. ἔσται δ’ Ἐλλάδι νεῖκος· ἐν ἀλλήλοις δὲ μανέντες πολλὰς πρηνίξουσι πόλεις, πολλοὺς δ' ὀλέσουσιν μαρνάμενοι· τὸ δὲ νεῖκος ἰσόρροπον ἀλλήλοισιν. ἀλλ’ ὅταν ἐς δεκάτην γενεὴν μερόπων γένος καὶ τότε Πέρσῃσιν ζυγὰ δούλια καὶ φόβος ἔσται. Phlegou, Mirab. p. 70, 27 Keller καὶ φόνον αίματόφυρτον λεηλασίαν τε δεινὴν πτώσεις τε πύργων καὶ τειχῶν κατασκαφὰς ἐρημίαν τε χθονὸς ἀμύθητον. — 72 Nocli später vorkommendes Orakel: Kalemkiar, Die 7. Vision Daniels (Wiener Ztschr. d. Kunde des Morgenl. VI 1892 S. 228, 30): Die Söhne Ägyttens werden von Hungersnot geschlagen. Deine Besitztümer werden vernichtet, und der wird austrocknen. — 77. 78 Altes rhetorisches Wort: Isokrates, Paneg. 89. Lysias II 29. vgl. auch Lykophron 1414. — 80 vgl. VII 6. — 86 vgl. V. 47. 20. II 15. 69 πύργων τε πρηνισμοὶ Alex.2 πύργων πρηνισμοί τε Φ πύρυων τ’ ἐμπρησμοὶ Ω π. πρηνισμοὶ Ψ. — καὶ ἀναστασίαι πολήων Ω Ι 71 πλεύσῃ ΦΨ. — Φρυξὶ: βρὐξει ΦΨ. — βαρεῖαν ἰδ' Ἀσιδι Volkmann βαρεῖαν ἡδ' ἀσίδι Ω δ’ ἀσσίδι βαρεῖαν Φ βαρεῖαν τῆ βαρεῖ αὐτῆ R) δ’ ἀσσιδι γε Ψ Ι 72 εἰς ΑΨ. — πυροφόρον πυρφόρον P) τε Φ Bur. πυρροφόρον τε Ψ φαῦλος ἐπέλθῃ Ω Ι 73 περιπλομένων ἐνιαυτῶν = ΙΙΙ 563 Ι 74 σταχυηφόρος Φ σταχυοφόρος Ψ. — ἡνίκα .... 75 . . . ὔδωρ vgl. V. 151 | 76 vgl. V. 138. XIII 122. — ἤξει: ἐλλάδι Φ ἀλλὰ δὴ L) Ψ Bur. — μέγα ἔγκος Gffck. vgl. V. 138 ΩΦΨ, μέγα δ’ ἔγχος δ' αγκος H) Ω μέγας ἐ̓γχος ΦΨ (XIII 122 Q) Ausgg. Ι 77 ναυσὶ(ν) Ω. — τὰ μὲν: ταμὼν aus V. 78 Ω Ι 78 πλεύσει πεζεύσει τε Ω. — ταμὼν ὄρος ὐψικάρηνον Ω τε A) μοῦνος ἃ ποσσὶ ποσὶ Ψ) πατεῖται ΦΨ Bur. τεμὼν ὄσα π. π. Mdls. Ι 79 δειλὴ Mdls. Kloucek δεινὴ ΩΦΨ, — Ἀσἰς P ἄσις Ω ἀσσίς d. and. HSS. Ι 80 vgl. VII 6. — σικελίαν Ω Ι 81 ἐρευξαμένης Φ ῤευξάμενον Ψ. — φλογὸς: πυρὸς Ψ. — Αἴτνης: αἴγλης Ω Ι 82 ἠδὲ: ἡ δὲ ΦΨ. — κροτῶν Ψ βροτῶν Φ. — μεγάλη πεσεῖται ΦΨ Ι 83 ἐν Ω ἐπ' ΦΨ Bur. Ι 84 vgl. V. 59 Ι 85 νεῖκος: νῖκος ? | 86 Ψ Ι 86 Auf. vgl. V. 47. — γένος: χρόνος ΦΨ Bur. 87 Πέρσῃσι: μὲν Πέρσαις ΦΨ Bur. — δούλεια ΩRL. αὐτὰρ ἐπεὶ σκήπτροισι Μακηδόνες αὐχήσουσιν, ἔσται καὶ Θήβῃσι κακὴ μετόπισθεν ἅλωσις, Κᾶρες δ' οἰκήσουσι Τύρον, Τύριοι δ' ἀπολοῦνται. καὶ Σάμον ἄμμος ἅπασαν ὑπ' ἠιόνεσσι Δῆλος δ' οὐκέτι δῆλος, ἄδηλα δὲ πάντα τὰ Δήλου. καὶ βαβυλὼν μεγάλη μὲν ἰδεῖν, μικρὴ δὲ μάχεσθαι στήσεται ἀχρήστοισιν ἐπ’ ἐλπίσι τειχισθεῖσα. Βάκτρα κατοικήσουσι Μακηδόνες· οἳ δ' ὑπὸ Βάκτρων καὶ Σούσων φεύξονται ἐς Ἑλλάδα γαῖαν ἔσσεται ἐσσομένοις, ὄτε Πύραμος άργυροδίνης ἠιόνα προχέων ἱερὴν ἐς νῆσον ἵκηται. καὶ σύ, βάρις, πέσεαι καὶ Κύζικος, ἡνίκα γαίης βρασσομένης σεισμοῖσιν ὀλισθαίνουσι ἔζει ἥξει Ροδίοις κακὸν ὕστατον, οὐδὲ Μακηδονίης ἔσται κράτος· ἀλλ’ ἀπὸ δυσμῶν Ἰταλὸς ἀνθήσει πόλεμος μέγας, ᾧ ὕπο λατρεύσει δούλειον ἔχων ζυγὸν Ἰταλίδῃσιν. 88 vgl. das Orakel bei Pausanias VII 8, 9 Αὐχοῦντες βασιλεῦσι Μακηδόνες Ἀργεάδῃσιν ... 89 vgl. VIII 161. — 91 f. vgl. III 363. — 97. 98 Älteres Orakel: Strabo p. 52 ἅπαντες die γὰρ μιμοῦνται τὸν Νεῖλον . . . μᾶλλον δὲ οἱ πολλήν τε καὶ μαλακόγειον χώραν ἐπιόντες καὶ χειμάρρους δεχόμενοι πολλούς, ὧν ἐστι καὶ ὁ Πύραμος ὁ τῇ Κιλικίᾳ πολὺ μέρος προσθείς, ἐφ’ ov καὶ λόγιον ἐκπέπτωκέ τι τοιοῦτον· ”ἔσσεται .... = p. 536 (daraus Eustathios im Kommentar zu Dionys. Perieg. 867 und Tzetzes: Chiliad. VII 572 — 575). — 99 Κὐζικος vgl. III 442. — 101 = VIII 160. Vgl, Pausanias II 7, 1 ἐκάκωσε δὲ καὶ περὶ Καρίαν καὶ Λυκίαν τὰς πόλεις de σεισμός unter Demetrios 1. J. 303), καὶ Ποδίοις ἐσείσθη μάλιστα ἡ νῆσος ὥστε καὶ τὸ λόγιον τετελέσθαι Σιβύλλῃ τὸ ἐς τὴν Ρόδον ἔδοξεν. 88 vgl. V. 54. — ἐπεὶ: ἐπὶ Ω. — μακεδόνες Ψ. — αὐχήσουσιν: ἔκφανσιν Ω 89 vgl. VIII 161. XI 123. 279. XIII 93. — θηβήϊσι Ω θήβαισι δήβεσσι P) ΦΨ 90 Κᾶρες δ' κάρεσ Ω Ι 91. 92 nach V. 06 Alex, nach V. 100 Rz. Ι 91 Ι. vgl. III 363. VIII 166 Ι 92 δ’: δὲ Ω. — τὰ < ΩΨ. — δηλοῦν Ω Ι 93 μικρὰ ΦΨ. — μάχαισιν Ω Ι 94. 95 < Ψ | 94 ἀκράντοισιν Mdls.? — ἐφ’ Ω Ι 95 ὑπὸ ἀπὸ Wilam.? 96 ἐς: ἐφ’ ΦΨ. — Ἐλλάθα: ἄλλην Herwerden, vgl. III (.525.) 637. IV 111. — ἄπασαν Ω Ι 97 ἔσσεται ἐσσομένοις = XI 162. ἔ. ἔ. Ω Strabo (Eust. ( Eust. Tzetz.) Φ Ρ: λείπει ἡ ἀρχή; in A leerer Raum) Ψ (am Ende des Verses + Ψ: πρόσθ' ἁλὸς δίης). — ὅτε: ὅτε γε Ψ. — Πύραμος ἀργυροδίνης = XIII 133. — ἀργυροδίνης εὐρυοδίνης d. HSS. Strabos Eustath. Tzetz. ἀργυροδίνης Strabos Epitome. Ι 98 εἰς Φ. — νῆσον: Κύπρον Strabo Eust. Tzetz. Ι 99 σύ, Βάρις, πέσεαι Badt (das kleinasiatische Baris) σύβαρις πέσεται Ω σύβαρις πεσεῖται ΦΨ. — ἡνίκα: εἴνεκα QV ἴνεκα Η 100 βρασσομένοις κλυσμοῖσιν Ω. — ὀλισθαίνουσι (ὀλεισθαίνουσι VH) πόληες πίπτουσιν αἰ πόλεις ΦΨ | 101 = VIII 160 vgl. III 486 Ι 102 οὐδὲ Rz. οὔτε ΩΦΨ. — μακεδονίης ΩΨ. — ἔσται: αἰεὶ Φ Bur. ἀεὶ W Ι 103 ἀρθήσει Ω. — ᾧ: ὅν θ’ Ω. — ὕπο κόσμος Ψ ὑπὸ κόσμον Ω ὑπόκωμος Φ. καὶ σύ, τάλαινα Κόρινθε, τεήν ποτ' ἐποψει ἅλωσιν. Καρχηδών, καὶ σεῖο χαμαὶ γόνυ πύργος ἐρείσει. τλῆμ·ον Λαοδικεια, σὲ δὲ στρώσει ποτὲ σεισμός πρηνίξας, στήσῃ δὲ πάλιν πόλις ἱδρυνθεῖσα. ὦ Λυκίης Μύρα καλά, σὲ δ' οὔποτε βρασσομένη χθών στηρίξει· πρηνὴς δὲ κάτω πίπτουσ' ἐπὶ γαίης εἰς ἐτέρην εὔξῃ προφυγεῖν χθόνα, οία μέτοικος, ἡνίκα δὴ Πατάρων * ὅμαδὸν ποτε δυσσεβίῃσιν βρονταῖς καὶ σεισμοῖοῖσιν ἁλὸς πετάσει μέλαν ὕδωρ *. Ἀρμενίη, καὶ σοὶ δὲ μένει δούλειος ἀνάγκη· ἥξει καὶ Σολύμοισι κακὴ πολέμοιο Ἰταλόθεν, νηὸν δὲ θεοῦ μέγαν ἐξαλαπάξει, ἡνίκ' ἄν ἀφροσύνῃσι πεποιθότες εὐσεβίην μέν ῥίψωσιν στυγεροὺς δὲ φόνους τελέωσι πρὸ νηοῦ· καὶ τότ’ ἀπ' Ἰταλίης βασιλεὺς μέγας οἱά γεύξετ' ἄφαντος ἄπυστος ὑπὲρ πόρον Εὐφρήταο, ὁππότε δὴ μητρῷον ἄγος στυγεροῖο φόνοιο 107 vgl. III 471. — —124 vgl. V. 137 ff. V 28 ff. —153. 216 ff. 363 ff. VIII 70 ff. 140 ff. XII — 94. — 121 vgl. den [Sibyllen-] bei Dio Cass. LXII 18, 4 ἔσχατος Αἰνεαδῶν μητροκτόνος ἡγεμονεύσει (s. auch Sueton: Nero 39). 105 hinter 108 Φ hinter 107 Ψ. — σύ: σοὶ Ω. — κόρινθε τάλαινα ΦΨ. — τεὴν ὄψει ἅλωσιν Ψ τεὴν πόλιν ὄψει ἁλώσει Ω Ι 106 γόνυ Ω πᾶς Φ Bur. < Ψ. πύργος V πυρὸς QH πῦργος Φ πῦργός τε Ψ. — ἐρεῖσαι QH ἐρεῖσθαι V Ι 107 vgl. III 471. — Anf. = XIV 85. — στρώσει nach V 438 Mdls. τρώσει ΩΦΨ Ι 108 στήσῃ . . . ἱδρυνθεῖσα Rz. στήσει δὲ πόλιν πόλις ἱδρυνθεῖσα (ἱδρυθεῖσα Q) Ω στήσει δὲ πάλιν πόλιν εὐρυάγυιαν ΦΨ Alex, στήσῃ δὲ πόλιν πόλις εὐρυάφυια Friedlieb | 109 Λυκίης Ψ λυβίης λιβύης A auf Rasur) Φ λύκιες Ω. — Μύρα καλά: σμύραινα Q < VH. — δὲ οὔποτε Ω. — βράσσει Ω Ι 110 στηρίξει: πρηνίξει ΦΨ. — κάτω: κλόνῳ ΦΨ Bur. — ἐπὶ γαῖαν ΦΨ | 111 ἑτέραν ΦΨ. — πρὸς φυγεῖν aus πρὸς φυηὴν H πρὸς φυγεῖν 112. 113 < ΦΨ. — ὅμαδόν ποτε δυσσεβίῃσιν Ω ψάμαθόν ποτε δυσσεβίῃσιν Gffck.: Pataras Greuel unter Blitzen und Erdbeben das dunkle Meer seinen Sand ausbreiten wird. ὁμαλόν ποτε .... 113 . . . περάσει Bur.; Wilam. sieht in δυσσεβίῃσιν die Verderbnis Ι 113 ἁλὸς Badt ἄλλος Ω Ι 114 Ἀρμενίη, καὶ σοὶ δὲ μένει Wilam. ἀρμενίη καὶ σὲ δὲ μένει Ω ἀ. δὲ καὶ σοὶ μένει Ψ ἀρμενίη (ἁρμενίη P ἀρμονίη A) δέ τε καὶ σὲ μένει Φ Bur. Ι 115 < ΦΨ Ι 116 ναὸν Ω Ι 117 Μ’ ἄν: ἡνίκα δ’ ΦΨ — μέν: τε Ω. — ῥίψωσιν Gffck. ῥίψουσι ΩΨΦ. — φόνους τελέωσι πρὸ νηοῦ Wilam. (gemeint sind die Zeloten) στυγεροὺς στεφάνοις τελέουσι πρὸ νηῶν προνηῶν H) Ω στυγερὸν δὲ φόνον τελέουσι πρινήων Φ στυγηρὸν δὲ φόνον τελέσουσι πρινήων Ψ Ι 119 οἷά τε δράστης vgl. XII 266. — δράστης Struve δράτης ΦΨ ἀστὴρ Ω (= XII 266 Ω) 1 120 ἄπιστος ΦΨ — Εὐφρήταο Anon. Lond. εὐφράταο Ω εὐφρήτοιο Φ εύφράτοιο Ψ | 121 ὁππὀτε δὴ μητρῷον ἄγος ΡΒΨ ὁππότε δήμῃ ζώων ἄγος A οἷς ποινὴν ποιν\ὴν ἀπὸ Ω. τλήσεται ἄλλα τε πολλά, κακῇ σὺν χειρὶ πιθήσας. πολλοὶ δ' ἀμφὶ θρόνῳ Ῥώμης πέδον κείνου ἀποδρήσαντος ὑπὲρ Παρθηίδα γαῖαν. εἰς Συρίην δ' ἥξει Ῥώμης πρόμος, ὅς συμφλέξας Σολύμων, πολλοὺς δ' ἅμα ἸΟουδαίων ὀλέσει μεγάλην χθόνα καὶ τότε δὴ Σαλαμῖνα Πάφον δ' ἅμα σεισμὸς ὀλέσσει,.. Κύπρον ὅταν πολύκλυστον ὑπερκλονέῃ μέλαν ἀλλ' ὁπόταν χθονίης ἀπὸ ῥωγάδος Ἰταλίδος πυρσὸς ἀποστραφθεὶς εἰς οὐρανὸν εὐρὺν ἵκηται, πολλὰς δὲ φλέξῃ πόλιας καὶ ἄνδρας πολλὴ δ’ αίθαλόεσσα τέφρη μέγαν αἰθέρα πλήσῃ, καὶ ψεκάδες πίπτωσιν ἀπ' οὐρανοῦ οἷά τε γινώσκειν τότε μῆνιν ἐπουρανίοιο θεοῖο, εὐσεβέων ὅτι φῦλον ἀναίτιον ἐς δὲ δύσιν τότε νεῖκος ἐγειρομένου πολέμοιο ἥξει καὶ Ρώνης ὁ φυγάς, μέγα ἔγχος Εὐφρήτην διαβὰς πολλαῖς ἅμα 125 vgl. (V. 136.) V 153 f. — 128 f. vgl. V. 143. V 450 f. VIT 5. — (130 ff. vgL V 155 f.). — 134 vgl. II 20. — 136 εὐσεβέων vgl. III 573. — —139 vgl. V. 119 — 124. V 363 ff. Commodian: Carm. apol. 827 Dicimus hunc autem Neronem esse vetustum . . 829 ipse redit iterum sub ipso saeculi fine Ι ex locis apocryphis qui fuit reservatus in ista. 122 κακῇ < Ψ. — πιθήσας ΦΨ τιθήσας Ω ποιήσας Volkm. Ι 123 ἀφὶ θρόνῳ Ω ἀμφ' ἱερὸν ΦΨ Ι 124 ἀποδράσαντος ΦΨ Bur. — Παρθηίσα Alex.2 παθηίδα τὴν παθίδα Φ παθίδα Ψ Ι 125 ἐς συρίην Ψ ἀσυρίης Ω. — Ρώμης πρόμος vgl. VII 48. — τρόμος Μ’ vgl. VII 48 Ψ. — πυρὶ: περὶ Ω Ι 126 Σολύμων: πολέμων Φ πτολέμων Ψ. — δ’ ἅμα: δορὶ ΦΨ Alex. Bur. — ἀνδροφονήσας Rz. ἀνδροφονῆας ἀνδροφονήσει ΦΨ Ι 127 ὀλέσει Rz. δ’ ὀλέσει ΨΦΨ. — μεγάλην < Ω Ι 128 ἐρί θ’ ἅμα Φ πάφω ἅμα Ψ Ι 129 πολύκλυστον Ω πολύκλυστον A περίκλυστον ΡΒΨ Bur. Ludwich. Vgl. das Epigramm bei Kaibel: Epigr. graeca ex lap. coli. 846, 3 (IV. Jh. V. Chr.) γᾶ περίκλυστος Ι Κύπρις; dagegen vgl. Hesiod: Theog. 199. ὑπερφρονέσῃ Ω. — μέλαν: μέγαν Ψ Ι 130 ἀπὸ ῥωγάδος Ἰταλίδος γῆς: ἰταλίης τε Ω Ι 131 πυρσὸς: πυρὸς ΦΨ. — ἀποστραφθεὶς Ω ὑποστρέψας ἀπαστραφθεὶς Alex. 2 ἀποστράψας Mdls. vgl. Oracula Chaldaica ed. Kroll p. 21. 24. — ἱκάνῃ ΦΨ Ι 132 vgl. V. 59. 84. — φλέξει Φ. — πόληας VH. — καὶ ἄνδρας: κἄνδρας Ψ καὶ φῶτας Rz.? | 133 ἠθαλόεσσα Φ | 134 vgl. II 20. — ψακάδες Ω. — πίπτουσιν 135 απ' οὐρανίοιο Ψ Ι 136 φύλον Ω. — ἐφολέκουσιν ΦΨ Bur. | 137 ἐγειρόμενον Ω ἐφειρομένοιο Ψ Ι 138 f. = XIII 122 f. Ι 138 μέγα ἔγχος ἀείρας = V. 76. — ἀείρων ΦΨ, doch vgl. V. 76 Ι 139 εὐφράτην ΦΨ. — μεριάδεσσιν: μυριάσι Ψ τλήμων Ἀντιόχεια, σὲ δὲ πτόλιν οὔποτ' ἐροῦσιν, ἡνίκ' ἄν ἀφροσύνῃσι τεαῖς ὑπὸ δούρασι πίπτῃς. καὶ Κύρρον τότε λοιμὸς ὀλεῖ καὶ φύλοπις αἰαῖ, Κύπρε τάλαινα, σὲ δὲ πλατὺ κῦμα θαλάσσης κρύψει χειμερίῃσιν ἀναρριφθεῖσαν ἀέλλαις. ἥξει δ' εἰς Ἀσίην πλοῦτος μέγας, ὅν αὐτὴ συλήσασα πολυκτέανον κατὰ δῶμα θήκατο· καὶ δὶς ἔπειτα τοσαῦτα καὶ ἄλλ' ἀποδώσει εἰς Ἀσίην, τότε δ' ἔσται ὑπέρκτησις Καρῶν δὲ πτολίεθρα παρ’ ὕδασι ὅσσα πεπύργωνται περικαλλέα, πικρὸς ὀλέσσει λιμός, ὅταν Μαίανδρος ἀποκρύψῃ μέλαν ἀλλ’ ὅταν εὐσεβίης μὲν ἀπ' ἀνθρώπων 140 — 143 Tzetzes: Chiliades VII 564 — 570 ἡ Σίβυλλα δὲ εἶπε, Ι κὰ)ν μέχρι τὴν ἀπόβασιν λάβωσιν οὐ νοῶνται Ι περὶ τῆς Κύπρου τε αὐτῆς καὶ τῆς Ἀντιοχείας, Ι καὶ πῶς νῦν ὁ Λεβούνιος ἐλεύσεται ἐς Κύπρον. Ι περὶ τι)ς Κύπρου οὕτω τῆς Ἀντιοχείας· (143) αἶ αἶ . . . καλύψει' Ι (140 f.) δούρασι δ’ ἐν τεοῖς Ἀντιόχεια τάλαιν’ ὄλλυσαι'. — 140. 141 Anecdota Parisina ed. Gramer I p. 334, 14 sqq. . . . φησὶ γάρ· τλῆμον .... 140. 141 = XIII 125 f. (59.) — 141 vgl. auch Johannes Malal. XVIII 177 p. 443, 16 ἐν αὐτῷ δὲ τῷ χρόνῳ (Justinians) μετεκλήθη Ἀντιόχεια Θεούπολις κατὰ κέλευσιν τοῦ ἁγίου Συμεὼν τοῦ θαυματουργοῦ. εὑρέθη ἐν τῇ αὐτῇ Ἀντιοχείᾳ χρησμὸς ἀναγεγραμμένος περιέχων οὕτως· Καὶ πόλις, Ἀντιόχου οὐ κληθήσῃ. — 143. 144 vgl. VII 5. — Anecd. Paris, ed. I 334, 17 sq. καὶ ἑξῆς· αἴ αἴ ..... 145 ff. vgl. III 350 ff. VIII 72 140. 141 = Xm 125 f. Ι 140 Anf. = XIII 59. — τλῆμον Ψ Anecdot. Paris. — δὲ πτόλιν Φ Anecd. Par. δὲ πόλιν ΦΨ. — οὔποτ' ΩΑ οὐκέτ’ ΒΨ οὐκ ἔτ' P. — ἐρέουσιν Ψ Ι 141 Μ’ ἂν ἡνίκα ἄν VH) ἀφρπσ'θμῃσι τεαῖς (vgl. XIII 126) Ω εἴνεκεν εἴνεκ' A) ἀφροσύνης ἰταλοῖς (ἰππαλοῖς RL) ΦΨ εὐτε τεαῖς Anecd. Par. δούρασι δ’ ἐν τεοῖς Tzetz.). — ὑπὸ ΦΨ XIII 126 Ω περὶ Anecd. Par. — πίπτεις Φ Anecd. Par. πίπτοις Ψ. — Am Rande in H: ταῦτα ἐπληρώθησαν Ι 142 Κύρρον Gutschmid Σκῦρον (σκύρον ΑΨ) ΦΨ κύπρον Συρίνη Alex. — λιμὸς ΩΑ. — ὀλεῖ: ἔλοι ἔλει A) Φ ἔλη Ψ. — φύλοπις αἰνή = V. 62. — φίλοπις Ψ Ι 143. 144 Dublette zu V. 128. 129: Wilam. Ι 143 vgl. VII 5. — αἶ αἰ Ω Anecd. Par. Tzetz. αἴ αἴ ΦΨ. — δὲ < Ψ. — μέγα κῦμα θαλάσσης Anecd. Par. μέγα κῦμα καλύψει Tzetz. Ι 144 So ΩΦΨ ἤμασι κειμεριῃσιν (verb. v. Alex.) ὀρινομένη τε θάλασσα Anecd. Par. — κρύψει Ω ῤίψει ΦΨ. — ἀναρριφθεῖσαν ΩΦ ἀνερρειφθεῖσαν Ψ Ι 145 ἐζ ἀσίης ·Ω. — ὅν ποτε: ὁππότε ΦΨ Ι 146 αὐτὴ συλήσασα Friedl. αὐτὴ συλλήσασθαι Ω αὐτῆς ἐξ ὕλης Φ αὐτῆς αύτῆς ὕλης γε Ψ. — πουλυκτέανον PB Ι 147 τοσαῦτα καὶ ἄλλ’ αποδώσει Badt τοσαυτὰ κ' ἄλλ' ἀποδώσει H τοσαυτάκ ἄλλ' ἀποδώσει QV τοσαυτάκις ἄλλα ἄλλα FR) παρέξει ΦΨ Ι 148 < ΦΨ 149 Καρῶν ΦΨ καίνων Φ. — πτολίεθρα: πόλις ῤείθρα ῥείθρα Q πόλις θρα VH — ὕδασι Μαάνδροιο = V 321 Ι 150 ὁλεσει Ψ Ι 151 vgl. V. 75. — ὐποκρύψῃ Ω 152 εὐσεβίης Φ Wilam. Bur. εὐσεβίη ΦΨ. — ἀπ’: ὑπ' ΦΨ. — ἀπόληται ἀπολῆται Φ ἀπολεῖται Ψ ὀλεῖται Ω. πίστις καὶ τὸ δίκαιον ἀποκρυφθῇ ἐνὶ κόσμῳ, - ~ παλίμβολοι - ~ ἐπ' οὐχ ὁσίοισι δὲ τόλμαις ζῶντες ὕβριν ῥέξωσιν, ἀτάσθαλα καὶ εὐσεβέων δ΄ οὐδεὶς ποιῇ λόγον, ἀλλὰ καὶ αὐτούς πάντας ὐπ' ἀφροσύνης μέγα νήπιοι ἐξολέσωσιν ὕβρεσι χαίροντες καὶ ἐφ' αἵμασι καὶ τότε γινώσκειν θεὸν οὐκέτι πρηΰν ἀλλὰ χόλῳ βρύχοντα καὶ ἐξολέκοντα γενέθλην ἀνθρώπων ἅμα πᾶσαν ὐπ' ἐμπρησμοῦ μεγάλοιο. ἀ μέλεοι, μετάθεσθε, βροτοί, τάδε, τάδε, πρὸς ὀργήν παντοίην ἀγάγητε θεὸν μέγαν, ἀλλὰ μεθέντες φάσγανα καὶ στοναχὰς ἀνδροκτασίας τε καὶ ὕβρεις έν ποταμοῖς λούσασθε ὅλον δέμας χεῖράς τ' ἐκτανύσαντες ἐς αἰθέρα τῶν πάρος ἔργων συγγνώμην αἰτεῖσθε καὶ εύλογίαις ἀσέβειαν 154 Clemens Alex. Paedag. III 3, 15 ἐπ’ οὐχ ὁσίοις δὲ τόλμαις ζῶντες οἱ παλίμβολοι ῥέζουσιν ἀτάσθαλα καὶ κακὰ κακὰ ἔργα, φησὶν ἡ Σίβυλλα. — 156 — Lactant. div. inst. VII 15, 8 ita enim iustitia rarescet, ita inpietas et avaritia et cupiditas et libido crebrescet, ut si qui forte tum fuerint boni, praedae sint sceleratis ac divexentur undique ab iniustis . . . 159 — 161 Lactant. de ira dei 23, 5 simili modo deflagrationem postea futuram vaticinata est, qua rursus inpietas hominum deleatur: καὶ τότε .... — 162 ἆ μέλεοι: vgl. den Anf. des Orakels bei Herodot VII 140. — 162. 163 Lactant. de ira dei 23, 7 eadem tarnen placari eum paenitentia factorum et sui emendatione contestans haec addidit: ἀ... μέγαν. 165 Jes. 1, 16. 153 ἀποκρυφθῆ ἐνὶ ἐν Ω verb. v. Alex.) κόσμῳ Ω ἐπ' οὐχ ὁσίαισι δὲ τόλμαις aus V. 154 ΦΨ | 154 so (doch ὁσίῃσι) aus Clemens und V. 153 ΦΨ < Ω, mit V. 153 zusammengezogen ΦΨ <οἱ δὲ〉 παλίμβολοι > Badt. — ἐπ' ὁσίοισι (vgl. II 303) aus Clemens' ὁσίοις Gfrck. ἐ. οὐχ ὁσίαισι Φ . . ὁσίαις Ψ 155 ζῶντας (Corr. von 2. H.) HS. des Clem. — ῥέξωσιν Alex, ῥέξουσιν Ω Clem. ἔχουσιν Φ ἔχωσιν Ψ. — ἀτάσθαλα καὶ κακὰ ἔργα Ω Clem. ἀτάσθαλον ἄλλα τε πολλὰ ΦΨ Wilam. Bur. Ι 156 ποιῇ Ψ ποιεῖ ΩΦ Ι 157 ἐξολέσωσιν Friedl. ἐξολέσκωσιν Ψ ἐφολέσουσιν Ω ἐξολέκουσιν Φ | 159 πραΰν Ω αἰὲν 160 χόλῳ βρύχοντα Ω χόλῳ βρίθοντα Lactant. χρόνῳ κραίνοντα ΦΨ. — γενέθλην Ω τε γένναν Lactant. γενεὰν ΦΨ Ι 161 ἄμα Ω Lactant. μάλα ΦΨ — ὑπὸ πρησμοῦ 162 Anf. vgl. Xiy 87. 215. 259. (335). ἆ μέλεοι Ψ Lactant. ἀμέλεοι Ω ὢ μέλεοι A. — μετάθεσθε < Ψ — βροτοὶ < Ω. — τάδε ΩΦΨ ΘѠΘΗ od. ΤΕ HSS. des Lactant. τάχα Mdls. — Με . . . 163... μέγαν < PB durch Zusammenziehung in IV. — μηδὲ: μὴ Ω Ι 163 ἀγάγετε Ψ. — μεθέοντας Ω Ι 164 στοναχὰς Ω στομαχὰς H) ΦΨ στόνυχας Mdls. Ι 165 ἀεννάοισιν(ν) ΦΨ Ι 166 vgl. Ill 591. — χεῖρας ἐπείραντες Ω χεῖρα δ’ ἐπαείραντες Rz. — ἐς αἰθέρα Alex, εἰς αἰθέρα ΦΨ ἐν αἰθέρι Ω. — τὸν πάρος ἔργω QV Ι 167 εὐλογίαις: εὐσεβίαις A εὐσεβείαις ΠΒΨ. πικρὰν ἱλάσχεσθε· θεὸς δώσει μετάνοιαν οὐδ' ὀλέσει· παύσει δὲ χόλον πάλιν, ἤνπερ ἅπαντες εὐσεβίνη περιτιμον ἐνὶ φρεσὶν ἀσκήσητε. εἰ δ' οὔ μοι πείθοισθε κακόφρονες, ἀλλ' ἀσέβειαν στέργοντες τάδε πάντα κακαῖς δέξαισθε ἀκουαῖς, πῦρ ἔσται κατὰ κόσμον ὅλον καὶ σῆμα ῥομφαίᾳ σάλπιγγι, ἅμ ἠελίῳ ἀνιόντι· κόσμος ἅπας μύκημα καὶ ὄμβριμον ἦχον ἀκούσει. φλέξει δὲ Μόνα πᾶσαν, ἅπαν δ' ὀλέσει γένος ἀνδρῶν καὶ πάσας πόλιας ποταμούς θ' ἅμα ἠδὲ ἐκκαύσει δέ τε πάντα, κόνις δ' ἔσετ' αἰθαλόεσσα. ἀλλ’ ὄταν ἤδη πάντα τέφρη σποδόεσσα γένηται καὶ πῦρ κοιμήσῃ θεὸς ἄσπετον, ὥσπερ ἀνῆψεν, ὀστέα καὶ σποδιὴν αὐτὸς θεὸς ἔμπαλιν 171 ff. vgl. II 196. Justin, Apol. I 20 καὶ Σίβυλλα δὲ καὶ Ὑστάσπης τῶν φθαρτῶν ἀνάλωσιν διὰ πυρὸς ἔφασαν. Vgl. [Justin.] Quaest. et resp. ad orthod. 74 und auch die gefälschten Citate: [Justin.] de monarch. 3. Clem. Str. V 14, 122; vgl. zu Sib. VIII 337. 179 —185. 187. 189. 190 Apostolorum V 7 (= Didascaliae apostolorum Fragmenta Veronensia ed. Hauler XXXIX 33): εἰ δὲ Ἕλληνες ἀπιστοῦντες ταῖς ταῖς ἡμετέραις σάτω αὐτοὺς κἂν ἡ αὐτῶν προφῆτις Σίβυλλα οὕτω πως αὐτοῖς λέγοισα κατὰ ἀλλ’ ὁολιτ' ἤδη . . . 185 καλύψει. 187 ὅσσοι . . . κόσμῳ. 189 πνεῦμα . . . 190 εαυτούς. εἰ τοίνυν καὶ αὕτη τὴν ἀνάστασιν ὁμολογεῖ καὶ τὴν παλιγγενεσίαν οὐκ οὐκ διακρίνει δὲ τοὺς εὐσεβεῖς ἐκ τῶν ἀσεβῶν, μάτην ἄρα τοῖς ἡμετέροις ἀπιστοῦσι. 168 πικρὰν: πικρὸν Ω πικρὴν Rz. — ἰλάσκεσθε: ἰάσασθε (ἰάσασθαι A) Wilam. — δεὸς δώσει Volkm. θεὸς δὲ δώσει Ω θεὸς δ’ ἔξει Ψ θεοῦ δ’ ἔξει Φ 169 οὐδ’ ὀλέσει < Ω. — πάλιν χόλον Lactant. — ἤνπερ ἅπαντες Ω εἴπερ ἅπαντες ἤν ἄρα πάντες Lactant. Ι 170 περίτιμον Ω Lactant. περίψιμον PB περίφημον A ἐρίτιμον Ψ. — ἀσκήσαντες Ω Ι 171 πείθεσθε Ω. — ἀσέβειαν: ἀπόνοιαν Ω Ι 172 δέξαισθε ἀκουαῖς Gffck. δέξασθε ἀκουαῖς Ω δέξησθε ἀκουαῖς ἀπόνοιαν Ψ) ΦΨ Ι 173 ὅλον καὶ σῆμα μέγιστον Ω ἐν ᾧ τόδε σῆμα τέτυκται ΦΨ Ι ῥομφαία VH) σάλπιγγι Ω ῥομφαῖαι σάλπιγγες ΦΨ Bur. — ἠελίοιο ἀνιόντος 175 vgl. VIII 345. — ἀκούει ΩΦ Ι 176 ἅπαν: ἐπὰν ΦΨ. — ὀλέση ΡΨ Ι 177 πάσας τε πόλεις Ω. — θ’ < Ω. — θαλάσσας ΦΨ Ι 178 εκκαύση Ψ. — δέ τε: τάδε ΦΨ Bur. — δ’ ἔσσετ' αἰθαλόεσσα QV δ' ἔσσεται θαλόεσσα H τ’ ἔσσεται αἰθαλόεσσα RL (F?) ἔσετ' ἔσσετ' P) αἰθ. Φ Ι 179-185. 187. 189. 190 auch in der Paris. Excerptenhs. 1043 aus den Constit. Apostol. Ι 179 ὅταν: ὁολιτ' Const. Apost. — τέφρα Const. Apost. — τέφρη σποδόεσσα: ἔρμα Paris. Exe. Ι 180 κοιμήση Ψ κοιμίσση P κοιμίση Ω κοιμήσσει A (ignem vitaverit: Didascal. ap. Fragm. Veron.). — θεὸς.. κύριος Q. — ἄσπετον: ἄφθιτος Const. Apost. ἄφθετος Paris. Exe. — ὥσπερ Φ 1 HS. d. Const. Apost. Paris. Exe. ὅπερ ΩΨ 2 HSS. d. Const. Apost. ὅσπερ CastaL Opsop. Ι 181 σπονδιὴν VHP. — 181 ἔμπαλιν . . 184 κρίνων < ΦΨ (in Ρ bei V. λείπει). μορφώσει, στήσει δὲ βροτοὺς πάλιν, ὡς πάρος ἠσαν. καὶ τότε δὴ κρίσις ἔσσετ', ἐφ΄ ᾑ δίκάσει θεὸς κρίνων ἔμπαλι κόσμον· ὅσοι δ' ὑπὸ ἥμαρτον, τοὺς δ' αὖτε χυτὴ κατὰ γαῖα καλύψει Τάρταρά τ' εὐρώεντα μυχοὶ στύγιοί τε ὅσσοι δ' εὐσεβέουσι, πάλιν ζήσοντ' πνεῦμα θεοῦ δόντος ζωήν θ' ἅμα καὶ χάριν αὐτοῖς εὐσεβέσιν· πάντες δὲ τότ' εἰσόψονται ἑαυτούς νήσυμον ἠελίου τερπνὸν φάος εἰσορόωντες. ὦ μακαριστός, ἐκεῖνον ὅς ἐς χρόνον ἀθανάτου μεγάλοιο θεοῦ καὶ ἄφθιτον ἄλβον 182 vgl. VII 145. V 230. Apoc. Bar. L 2 restituens enim restituet terra tunc mortuos quos recipit nunc, ut custodiat eos nihil immutans in figura eorum, sed sicut recepit ita restituet eos. — 184 ff. vgl. V. 43. — 187. 189 Lactant. div. inst. VII 23, 4 nach Sib. IV 40 — 43: ὅσσοι . . . γαίης | πνεῦμα . . . αὐτοῖς. — 189 = V. 46. - 192 = III 371. vgl. VIII 164. 182 vgl. VII 145. II 33. — ἦσαν Const. Apost. εἶεν Ω Ι 183 ἔσται Const. Apost, Ι 184 ἔμαπλιν Ψ. ὅσοι .... 185 .. . καλύψει V.43 Ι 184 ὅσσοι δ’ ἄν ἐπὶ δυσσεβίῃσι(ν) Φ ὅσσοι δ’ αὖ δ’ αὔ L) ἐπὶ δυσσεβίῃσι πονηροῖς τ' ἄλλοις Ψ Ι 185 ἤμαρτον θνητοί. τούσδ΄ αύ πάλι γ. κ. Const. Apost. — γαῖαν ΩΑ Ι 186 nur in Ω < Φ λείπει in S) Ψ Const. Apost. Par. Exe. | 1 86 Anf. vgl. II 302. — στύγιοί τε γεέννης Gffck. στυγλίη δέ τε γέεννα Ω Ι 187 vgl. V. 45. — ἐπὶ γαῖαν ΦΨ ἐπὶ κόσμον Ω ἐνὶ Const. Apost. ἐπὶ γαίης Lactant. | 188 getilgt von Rz. , nur in Ω < ΦΨ Lactant. Const. Apost. Ι 189 = V. 46. — ζωὴν δόντος S. — ζωήν θ’ ΦΨ Const. Par. Exe. ζωὴν δ’ Ω τιμήν θ’ Lactant. — χάριν Ω Const. Apost. βίον ΦΨ Lactant. vgl. V. 46 Ι —192 [ ] Rz. Ι 190 εὐσεβέσι QV εὐσεβέσει H εὐσεβείη εὐσεβίῃ A) Φ εὐσεβίη Ψ. — τότ' είσόψονται ἐαυτούς Const. Apost. τότε κόψονται κόψοντἴ Q) ἐαυτούς Ω τότ’ οἴσονται ὲ. Ψ. τότ' ἔσονται χάριν αὐτοῖς αὐτοῖς P) Φ Ι 191 < ΦΨ | 192 = III 371. — ἐκεῖνον Φ Bur. ἐκεῖνος ΦΨ. — ὄς . . . ἀνὴρ: ἐπὶ χθονὸς ἔσσεται ἔσεται VH) ἀνήρ Ω. — Subscriptio : ἐκ τοῦ τετάρτου λόγου στίχοι ρ.(??) π.(??) α.(??) R λόγος πέμπτος· στίχοι ρ π α LT (vgl. die Subscriptio von Buch V) στίχοι ρ π ά F.