III'Εκ τοῦ δευτέρου λόγου περὶ θεοῦ.

*Ὑψιβρεμέτα, μάκαρ, οὐράνιε, ὄς ἔχεις τά Χερουβίμ* ιδρυμένος, λίτομαι, παναληθέα φημίξασαν παῦσον βαιόν με· κέκμηκε γάρ ἔνδοθεν ἦτορ. ἀλλὰ τί μοι κραδίη πάλι πάλλεται ἠδέ γε θυμός τυπτόμενος μάοτιγι βιάζεται ἔνδοθεν αὐδήν ἀγγέλλειν πάοιν; αὐτάρ πάλι πάντ’ ἀγορεύσω, ὅσσα θεὸς κέλεταί μ’ ἀγορευέμεν ἀνθρώποισιν.

ἄνθρωποι θεόπλαστον ἔχοντες ἐν εἰκόνι μορφήν τίπτε μάτην πλάζεοθε καὶ οὐκ εὐθεῖαν ἀταρπόν βαίνετε, άθανάτου κτίστου μεμνημένοι αἰεί; 1 — 7 vgl. V. 295 ff. 489 ff. 698 ff. 820 ff. II 1—5. 346 f. XI 322. XII 293 ff. XIII 172 f. — 1 ὄς . .. 2 ἱδρυμένος Psal. 79, 2. 98, 1. Dan. 3, 55. Apocal. Esdr. p. 32 Ti. Vgl. auch die Zauberpapyri (Wessely: Denkschriften der Wiener Akademie 1893 S. 43 V. 700). — 8-45 vgl. Fragm. 1. 3, 21-49. — 8-11 vgl. Fragm. 1, 1 ff. 3, 21. XIV 1 ff. — 9 ff. vgl. Ill 721. Fragm. 1, 23. HSS.: APS. Β (von V. 106 an), p. r (von V. 47-303) = Φ. FRLT = Ψ. Überschrift: πάλιν ἐν τῷ τρίτῳ αὐτῆς τάδε φησὶν ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου περί θεοῦ Φ πάλιν ἐν τῷ τρίτῳ αυτῆς τόμῳ τάδε φησίν ψ (am Rande: ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου FLT λόγος τρίτος R). 1 So (οὐράνι Ψ. — τὸ Φ) ΦΨ Ύψίβρομε μ. οὐρ., ὄς ἔ. τ. Χ. Bur. Οὐράνιε, ὑψιβρεμέτα, ὅς ἔχ. τ. Χ. Geffcken ὦ ὑψιβρεμέτα, μάκαρ, οὐράνι’ ἄντα Χ. (ἱδρνμένος) Mendelssohn | 2 ἱδρυμένος Boissonade ἱδρνμένον Φ Ψ Bur. — λίτομαι: λίτομαἰ σε Ψ.— παναληθέα φημίξαβαν vgl. IV 3. V 7. XI (197). 316. XII 7 | 3 Anf. vgl. (I 250). XII 297. ἄμπαυσον Meineke Wilamowitz. — με: μ' ἤ Ψ ἐμέ Hilberg (Mdls.) — κέκμηκε .... ἦτορ = XII 298 (vgl. 229). κέκμηκε Rzach κέκμηκα ΦΨ. — ἔνδοθεν Volkm. ἔνδοθεν ΦΨ | 4 μοι: μου ΦΨ. — πάλι: τ’ αὖ Ψ | 5 μάστιξι Ψ. — ἔνδοθεν: δὲ ἔνδοθεν Ρ δὲ ἔνδοθι Α | 6 ἐξαγγέλλειν Ψ. — άτάρ RL (F?). — πάλιν Ψ | 8—11 vgl. Fragm. 1, 1 ff. 3, 21. XIV 1 ff. | 9 vgl. V. 721. Fragm. 1,23. — ἀτραπόν Ψ | 10 βαίνετε: βαδίζει’ Ψ. εἷς θεός έοτι μόναρχος ἀθέσφατος αίθέρι ναίων αυτοφυής ἀόρατος ὁρώμενος αὐτός ἃπαντα· ὃν χεὶρ οὐκ ἐποίησε λιθοξόος ονδ’ ἀπὸ χρυσοῦ τέχνῃσ’ ἀνθρώπου φαίνει τύπος οὐδ᾿ ἐλέφαντος· ἀλλ’ αὐτός ανέδειξεν αἰώνιος αὐτὸς ἑαυτόν ὂντα τε καὶ πρὶν ἐόντα, ἀτὰρ πάλι καὶ μετέπειτα. τίς γὰρ θνητός ἐὼν κατιδεῖν δύναται θεὸν ὂσσοις; ἢ τίς χωρήσει κἂν τοὒνομα μοῦνον ἀκοῦσαι οὐρανίου μεγάλοιο θεοῦ κόσμον κρατέοντος; ὂς λόγῳ ἒκτισε πάντα καὶ οὐρανὸν ἠδὲ θάλασσαν ἠέλιόν τ᾿ ἀκάμαντα σελήνην τε πλήθουσαν ἂστρα τε λαμπετόωντα, κραταιὰν μητέρα Τηθύν, πηγὰς καὶ ποταμούς, πῦρ ἂφθιτον, ἢματα, νύκτας, αὐτὸς δή θεός έοθ᾿ ὁ πλάσας τετραγράμματον Ἀδάμ 11—32 vgl. Fragm. 3, 3—33; eine ganz ähnliche Disposition: Preis Gottes, Bewunderung der Schöpfung, Vorwiirfe gegen die Abgötterei der Heiden, besonders der Ägypter zeigen die christlichen Apologeten: Theophil. ad Aut. I 6 ff. Athenagor. Leg. 13. 14. Prozess des Apollonios 14 ed. Klette. — 11 ff. vgl. V. 629. 760. IV 12. VIII 377. II 126. 134 ff. Fragm. 1, 7 ff. — Abgotterei: Welsh. Sal. 13,10. 15, 18. Brief Jerem. Aristeasbrief 134 ff. [Heraklit:] Brief 4. Philo: de decal. 16 p. 193 M. — 11 vgl. (VIII 377) Fragm. 1, 7. Aristobul in der gefälschten Orphik bei Euseb. Praep. ev. XIII 12, 5 V. 10 u. ö. in der Tübinger Theosophie (S. 106, 11. 107, 18. 110, 1 Bur.: neuplatonisch). — 12 vgl. IV 12. VIII 429. Fragm. 1, 8. 17. Πέτρου κήρυγμα p. 58, 16 Hilgenf. Apolog. Aristid. 4, (Hennas: Mand. I 1), besonders aber die Fälschungen bei [Justin] Cohort, ad Graec. 15 V. 10 (Orpheus). De monarch. 2, 20 (Philemon, vgl. Clem. Alex. Protr. VI 64 Euripides). — 13 vgl. V. 31. 58. 279. 547 f. 586 ff. 605 IV 6 ff. V 403. 495. VIII 47 ff. 378 ff. — 17 vgl. Fragm. 1, 10 ff. — 18 vgl. Lev. 24, 16. Philo: de vita Mos. 25 p. 166. de mut. nom. 2 p. 580 M. Josephus: A. J. II 275. — [Justin.] Coh. ad Graec. 24. — 20 ff. die Wunder der Schöpfung (vgl. IV 13—17. VIII 429 ff. Fragm. 3, 8ff.), weniger nach Hiob 26, 7. 28, 25. 36, 27 als nach stoischen Vorbildern (vgl. Zeller: Philos. der Griechen3 III 1, 135. 171 ff.) geschildert, vgl. auch Philo: de opif. mundi 27 p. 20 M. Bei den Christen: Clemens Rom. Ep. Τ ad Corinth. 20. 33, beliebtes Thema auch der Apologeten: Theophil. ad Aut. I 6. Athenag. Leg. 13. [Melito:] Apol. 8. Ep. ad Diogn. 7 u. ö. Auch in Aristobuls gefälschter Orphik (Euseb. Praep. ev. XIII 12, 5 V. 27 und sonst in pseudoheidnischer Litteratur, ζ. B. Tub. Theos. S. 107,18 Bur. u. a. — 24 [Justin.] Coh. ad Graec. 38, 4 . . . γνώτε ὃτι τὸ παρ᾿ ὑμῖν χρηστήριον ἀξιωθὲν ὑπό τινος ὓμνον τοῦ 11 f. vgl. Fragm. 1, 7 f. IV 12 | 12 ὁρώμενος Mdls. vgl. Fragm. 1,8 in der Lesart des [Justin] und die Orphik (vgl. oben) V. 10: ὀρᾶται (auch Orphica ed. Abel p. 179, 64 ὁρώμενος ἒνθα καὶἒνθα). ὁρῶν μόνος ΦΨ Theophilus (Sib. Fragm. 1, 8) I 13 τ᾿ + nach χεὶρ Φ | 14 τέχνῃσ᾿ Wilam. τέχνης ΦΨ Ausgg. | 15 αἰώνιος Rz. αἰῶνος Φ αἰώνιον Ψ | 16 πάλιν Ψ | 17 vgl. Fragm. 1, 10. — κατιδεῖν: ἰδεῖν Ψ. — ὃσσοις Φ | 18 μόνον Ψ | 19 οὐρανοῖο Ψ. — κρατοῦντος Ψ | 20 οὐρανὸν ἠδὲ θάλασσαν vgl. VI 17 | 22 τιθὺν Α τιθὴν Ρ. τὸν πρῶτον πλασθέντα καὶ οὒνομα πληρώσαντα ἀντολίην τε δύσιν τε μεοημβρίην τε καὶ ἂρκτον· αὐτὸς δ᾿ ἐστήριξε τύπον μορφῆς μερόπων τε καὶ θῆρας ποίησε καὶ ἑρπετὰ καὶ πετεηνά. οὐ σέβετ᾿, οὐδὲ φοβεῖσθε θεόν, ματαίως δὲ πλανᾶσθε προσκυνέοντες ὂφεις τε καὶ αἰλούροισι θύοντες εἰδώλοις τ᾿ ἀλάλοις λιθίνοις δ᾿ ἱδρύμασι φωτῶν· καὶ ναοῖς ἀθέοισι καθεζόμενοι πρὸ θνράων *τηρεὶτε* τὸν ἐόντα θεόν, ὃς πάντα φνλάσσει, τερπόμενοι κακότητι λίθων κρίσιν ἐκλαθέοντες ἀθανάτου σωτῆρος, ὃς οὐρανὸν ἒκτισε καὶ γῆν. αἶ γένος αἰμοχαρὲς δόλιον κακὸν ἀσεβέων τε παντοκράτορος ἐκδοῦναι θεοῦ, οὓτως ἐν μέσῳ τοῦ ὓμνου ἒφη· ὃς πρῶτον πλάσσας μερόπων Ἀδὰμ δὲ καλέσσας. — 25 f. Jüdische Deutung: Slavisches Henochbuch XXX S. 29 Bonw.: Und ich setzte ihm einen Namen von vier Bestandteilen, vom Osten, vom Westen, vomSiiden, vom Norden (Freudenthal: HellenistischeStudien70).— Danach christlich: [Cyprian]: de montibus Sina et Sion 4. Augustin. Tract, in Joh. ev. p. 1473 Migne. Anthol. Pal. I 108 (vgl. auch Sib. VIII 321) — 27 vgl. den Prolog S. 5. Fragm. 5. VIII 366. — 29 vgl. Fragm. 1, 3. — 30—32 vgl. V. 13. V 77 ft. 279 f. 356. 495. VII 14. Fragm. 3, 27 ff. Der Hinweis auf Ägypten (30) stammt ursprünglich aus jüdischer Apologetik: Aristeasbrief 138... τί δεῖ.. λέγειν, Αἰγυπτίων τε xaὶ τῶν παραπλησίων· οἳτινες ἐπὶ θηρία καὶ τῶν ἑρπετῶν τὰ πλεῖστα καὶ κνωδάλων τήν ἀπέρεισιν πεποίηνται xaὶ ταῦτα προσκυνοῦσι xαὶ θύουσι τούτοις καὶ ζῶσι καὶ τελευτήσασι. Josephus c. Αρ. I 28, 254. Philo: de decal. 16 S. 193. De Jos. 42 S. 76 M. Änlich bei den Christen: Πέτρου κήρ. p. 58, 20 Hilg. . . . γαλᾶς τε καὶ μῦς αἀλούρονς τε καὶ κύνας καὶ πιθήχους .... θύουσιν. Justin. Αρ. 1 24, 2. Theophil. ad. Autol. I 10. Athenag. Leg. 14. Apol. Arist. 12. Prozess des Apollonius 17. vgl. oben zu V. 11—32. — 33 vgl. Fragm. 1, 15. — 35 ὃς . .. γῆν = Clementina ed. Lagarde III 2, 33. 37. — 36 ff. vgl. I 130 ff. 177 ff. (II 257 ff.) VIII 186 ff. 25 οὒνομα πληρώσαντα vgl. VIII 66. 150 | 26 = VIII 321. vgl. II195. XI 3. (V 428. XIV 180. 189). — μεσημβρίην Boissonade μεσημβρίαν ΦΨ | 27 vgl. Prolog S.5,99. Fragm. 5, 2. VIII 366. — αὐτὸς δ᾿ ἐστήριξε aus Lactant. div. inst. II 11, 18 Rz. αὐτὸς στήριξεν Α (αὐτὸς στήριξε(ν) im Prolog Φ) αὐτὸς ὃς ἐστήριξε d. and. HSS. — τύπον μορφῆς Lactant. τύπον μορφὴν Ψ μορφήν τύπον Φ μορφῆς τε τύπον im Prolog Φ αὐτὸς στήριξεν μερόπων μορφήν τε τύπον τε Struve | 28 vgl. Fragm. 3, 8 ff. — πετεεινά A | 29 < P. — οὐ ... θεόν vgl. Fragm. 1,3. — οὐ Castal. ὃν A ὂv oὐ RL (F?). — σέβεσθ᾿ Ψ | 30 vgl. Fragm. 3, 27. — καὶ προσκυνέοντες Α. — τε καὶ: δὲ Ψ | 31 vgl. IV 7. VIII 379. IV 28. XIV 62. εἰδώλοις ἀλάλοις (vgl. IV 7) Alex.? εἰδώλοις τ᾿ ἂλλοις Φ Rz. εἰδώλοις ἂλλοις τε Ψ. — θ᾿ καὶ Ψ | 32 καὶ: κἂν Mdls., doch vgl. V. 53 μελάθροις ἰδίοισιν | 33 vgl. Fragm. 1, 15. — τηρεῖτε: ληρεῖτ᾿ ἐς Mdls. οὐ τρεῖτε oder οὐ τρέμετε Gffck. vgl. Fragm. 1, 3. τηρεῖτ οὐ Peppmüller. — τὸν ἐόντα θεόν vgl.Ι 137 | 34 ἐκλελαθόντες Mein. | 35 ὃς...γῆν= V. 543 786 vgl. VIII 375 | 36 αἶ < Ψ. — δόλιον κακῶν τ᾿ ἀσεβέων τε Ψ δολίων τε κακῶν τ᾿ ἀσεβέων τε Bur. ψευδῶν διγλώσσων ἀνθρώπων καὶ κακοηθῶν λεκτροκλόπων εἰδωλολατρῶν δόλια φρονεόντων, οἷς κακὸν ἐν στέρνοισιν, ἒνι μεμανημένος οἶστρος, αὐτοῖς ἁρπάζοντες, ἀναιδέα θνμὸν ἒχοντες· οὐδεὶς γάρ πλουτῶν καὶ ἒχων ἂλλῳ μεταδώσει, ἀλλ᾿ ἒσεται κακίη δεινὴ πάντεσσι βροτοῖσιν, πίστιν δ᾿ οὐ σχήσουσιν ὃλως, χῆραί τε γυναῖκες στέρξουσιν κρυφίως ἂλλους πολλαὶ διὰ κέρδος, οὐ σπάρτην κατέχουσι βίου ἀνδρῶν λελαχοῦσαι. αὐτὰρ ἐπεὶ Ῥώμη καὶ Αἰγύπτου βασιλεύσει εἰσέτι δηθύνουσα, *τότε δή* βασιλεία μεγίστη ἀθανάτου βασιλῆος ἐπ᾿ ἀνθρώποισι φανεῖται. ἣξει δ᾿ ἁγνὸς ἂναξ πάσης γῆς σκῆπτρα κρατήσων εἰς αἰῶνας ἃπαντας ἐπειγομένοιο χρόνοιο. καὶ τότε Λατίνων ἀπαραίτητος χόλος ἀνδρῶν· τρεῖς Ῥώμην οἰκτρῇ μοίρῃ καταδηλήσονται. πάντες δ᾿ ἂνθρωποι μελάθροις ἰδίοισιν ὀλοῦνται. ὁππόταν οὐρανόθεν πύρινος ῥεύσῃ καταράκτης. οἲμοι, δειλαίη, πότ᾿ ἐλεύσεται ἦμαρ ἐκεῖνο καὶ κρίσις ἀθανάτοιο θεοῦ μεγάλου βασιλῆος; ἂρτι δ᾿ ἒτι κτίζεσθε, πόλεις, κοσμεῖσθέ τε πᾶσαι 41 vgl. II 88. — 47 f. βασιλεία . . . | ἀθανάτου vgl. Psal. Sal. 17, 4. — 49 f. vgl. V. 286. 652 — 656. V 108. (414). Psal. Sal. 17, 32—35. Henoch 48, 5. 53, 1. (90, 30). Apoc. Bar. LXXII 5 . . . . quin subiicientur ex omnibus gentibus populo tuo. Targum zu Sachaija 4, 7: Der Messias wird herrschen über alle Reiche. — 54 vgl. V. 72. 84. II 196. 286. VIH 243. — 57 ff· vgl. (V. 487 if.) XIII 64 ff. VIII 123 ff. (153). 37 vgl. I 177 f. VIII 186 f. — ψευδῶν διγλώσσων ἀνθρώπων καὶ κακοηθῶν Castal. ψευδῶν ἢ διγλώσσων καὶ κακοηθῶν ἀνθρώπων Φ ψ. ἢ δ. κακοηθῶν ἀνθρώπων Ψ | 39 Interpunction von Wilam. | 40 ἀναιδέα θνμὸν ἒχοντες = I 130. | 41 γάρ < Ψ. — πλοντῶν καὶ ἒχων ΦΨ πλοῦτον κατέχων? | 42 ἒσσεται Ψ | 44 στέρξονσιν Rz. στέρξονσι ΦΨ. — πολλαὶ: πολλοὺς Rz. — διά κέρδος = VII 132. VIII 422 | 45 οὐ: κοὐ Alex. — κατέχουσι Alex, κατέχουσαι ΦF κατεχούσας R κατεχοῦσας L. — λελαχοῦσαι Mein. αἳ λαχοῦσαι ΦΨ | 47—302 r. | 47 εἰσέτι δηθύνουσα Gffck.: noch zögert Rom; (die Sibylle fingiert ja fruher zu leben, wo also die Herrschaft Roms über Ägypten noch nicht vorhanden ist). εἰς ἓν δηθύνουσα Α εἰς ἒν διθύουσα Ρ εἰς ἓν ἰθύνουσα Ψ. — τότε δὴ ΦΨ τότ᾿ ἂρ Alex, τότε? | 49 f· vgl. VIII 169 f. XIV 360 f. | 50 ἂπαντας aus VIII 170 Nauck Hilberg πάντας ΦΨ. — ἐπειγομένοιο χρόνοιο vgl. II 186 | 51 vgl. VIII 93 | 52 vgl. VIII171. XIV 303 (264). — τρὶς Ψ | 53 = VIII 172 | 54 vgl. V. 72. 84. II 196. VIII 243 | 55 vgl. II 339. VIII 151 | 56 = VIII 213 | 57—59 vgl. XIII 64 ff. VIII 123. XII 192. XIV 212 ff. | 57 δ᾿ ἒτι Wilam. δέ τε Α δέ τοι d. and. HSS. — κοσμεῖσθαι Ρ Ψ. Sibyllina. 4 ναοῖς καὶ σταδἰοις ἀγοραῖς χρυσοῖς ξοανοις τε ἀργνρέοις λιθίνοις τε, ἵν᾿ ἔλθητ᾿ εἱς πικρόν ἦμαρ. ἥξει γάρ, ὁπόταν θείον διαβήσεται ὀδμή πᾶοιν ἐν άνθρώποιοιν. άτάρ τά έκαστ άγορεύσω, ὅσσαις έν πόλεοιν μέροπες κακότητα φέρονσιν. ἐκ δὲ Σεβαστηνών ἥξει Βελίαρ μετόπισθεν καὶ στήσει ὀρέων ὕψος, στήοει δέ θάλασσαν, ἠέλιον πνρόεντα μέγαν λαμπράν τε σελήνην καίνέκνας οτήσει καὶ σήματα πολλά ποιήσει άνθρώποις· άλλ' οὐχὶ τελεσφόρα ἔσσετ᾿ έν αὐτῷ, αλλά πλανᾷ καὶ δή μέροπας, πολλούς τε πλανήσει πιστούς τ᾿ έκλεκτοὺς θ' Ἑβραίονς άνόμονς τε καὶ ἄλλονς άνέρας, οἵτινες *οὔπω θεοῦ λόγον* είσήκονσαν. 63 ff. vgl. II 167 ff. Ascensio Jesaiae IV 2 p. 17 Dillm. Ephraem graec. ΙΙΙ 138 ff. [Hippolyt.] de cons, mundi 23. (Matth. 24, 24 ff. Mark. 13, 22 ff. Apok. Joh. 13, 13 f. u. a.). Vgl. Bousset: Der Antichrist 115—124. — Βελίαρ: II 167, Ascens. Jes. a. a. 0. Et postquam consummatum est, descendet Berial angelus magnus. et descendet ex firmamento suo .... II Kor. 6, 15, Testament. XII patr. Dan 5. — 64 Ephraem graec. III 138 Ε ... μεθιστα ὁ τύραννος τά ὄρη. Apoc. Joh. p. 75 Ti. ὄρη καὶ βοννοὺς μετακινήσει. — 65 IV Esr. 5|, 4 et relucescet subitoj sol noctu et luna interdiu. Lactant. div. inst. VII 17, 5 iubebit.... solem a suis cursibus stare u. a. — 66 [Hippol.J a. a. 0. 23 . .. νεκρούς άνιστών. Andreas' Kommentar zur Apok. 56 καὶ νεκρούς έγείρειν . . φανήσεται. Dagegen viele andere christliche Zeugen: Bousset a. a. 0. 116 f. — 67 f. Ephraem. a. a. Ο. ψενδος καὶ οὐκ άλήθειαν ταῦτα ένδεικνύμένος. [Hippol.] a. a. Ο. άλλ᾿ οὐκ άληθή, άλλ᾿ έν πλάνῃ u. a. — 69 (vgl. II 168 ff.) andere Tradition als Matth. 24, 24 und die daran anknϋpfende Überlieferung, z. B. Excerpta Theodoti bei Clem. Alex. p. 969. Origen. in Jerem. hom. TV 3. [Hippol.] a. a. 0. 23. (Resch: Texte und Untersuchungen X 2, 289 f.). 58 χρνσοῖς τε ξοάνοις Ψ ξοανοῖσί τε χρνσοῖς Mein. | 59 ἵν᾿... ἦμαρ = VIII 124. vgl. IΙΙ 324. XIII 68 | 60 θείον .... όδμή vgl. (V. 462). VII142 | 61 άνθρώποισιν· αὑτάρ Ρ άνθρώποις· άτάρ Ψ. — άτάρ . . . άγορενσω vgl. V. 210 | 62 πόλεσι Ψ. — Nach 62 in Ρ: μετά τάδε προβαίνονσα τοῖς λόγοις περὶ τοῦ άπατεώνος δαίμονος τοῦ άντιχρήστον φησὶν ὧδέ πη, in Α: μετά τάδε προβαίνονσα τοῖς λόγοις περὶτοῦ άπαταιώνος φησὶν ἤγονν περὶ τοῦ άντιχρίστον ώδε · V. 63 beginnt in Τ mit brauner Majuskel | 63 vgl. II 167. — δε <Ψ. — Βελίας Φ vgl. II 167 Φ \ 64 ορέων νιρος: ὄρεα Ψ. — Nach θάλασσαν + αὐτός Ψ | 66 καὶ σήματα ... | άνθρώποις = II 167 f. — ποήσει (ποίσει verb, in ποιήσει R) Ψ | 67 ονχϊ: ον Ψ | 68 πλανα Α πλανά d. and. HSS. — Interpunct. von Wilam. — πολλούς τε Alex, πολλοὺς Φ τε καὶ πολλούς Ψ | 69 vgl. II 169 f. (175). — θ᾿:τ᾿ θ᾿ Α τ᾿ Ρ τε Ψ | 70 οἵτινες....είσήκονσαν vgl. I 53. — οὕπω θεοῦ λόγον Φ οὕποθ᾿ ὅλως θεοῦ λόγον Ψ οὔποθ᾿ ὅλως θεοῦ εἰσήκονσαν Alex.2 οὔτι θεοῦ λόγον Mdls. ἀλλ᾿ ὁπόταν μεγάλοιο θεού πελάοωοιν ἀπειλαί, καὶ δύναμις φλογέονύα δι᾿ οἴδματος είς γαῖαν ἥξη, καὶ Βελίαρ φλέξῃ καὶ ὑπερφίαλους ἀνθρώπους πάντας, ὅσοι τούτῳ πίοτιν ένιποιήοαντο· καὶ τότε δή κόβμος ύπὸ ταῖς παλάμησι γυναικός ἔσσεται ἀρχόμενος καὶ πειθόμενος περὶ παντός. ἔνθ᾿ ὁπόταν κόομου παντὸς χήρη βασιλεύσῃ καὶ ῥίψῃ χρυοόν τε καὶ άργυρον εἰς άλα δῖαν, *καὶ χαλκόν τε* οίδηρον εφημερίων άνθρώπων είς πόντον ῥίψῃ, τότε δή στοιχεῖα πρόπαντα χηρεύει κόομου, ὁπόταν θεὸς αίθέρι ναίων ούρανὸν εἱλίξῃ, καθ᾿ ἅπερ βιβλίον είλεῖται· καὶ πέοεται πολύμορφος ὅλος πόλος έν χθονὶ δίῃ καὶ πελάγει· ῥεύοει δὲ πυρός μαλερού καταράκτης ἁκάματος, φλέξει δὲ γαῖαν, φλέξει δὲ θάλαοοαν, καὶ πόλον οὐράνιον καὶ ἤματα καὶ κτίοιν αύτην είς ἕν χωνεύοει καὶ είς καθαρὸν διαλέξει. 72 vgl. V. 54. 84. — 75 — 80 vgl. VIII 194. 200. Dann erst wieder in sehr später Tradition: Vassiliev, Anecdota Graeco-Byz. I p. 46 καὶ έν τῷ μὴ είναι ἅνδρα χρήσιμον βασιλεύσει γυνή μιαρὰ έν τῇ ἑπταλόφῳ . ρ. 47 οὐαί σοι, έπτάλοφε Βαβνλών, ὅταν χήρα βασιλείς έπί σοι. — (77) 78 (Rom? vgl. V. 179.) [Hippol.] a. a. 0. 34 ῥίψεται τότε ό ἄργυρος καὶ ό χρυσὸς έν ταῖς πλατείαις καὶ ουδείς συνάξει αὐτούς, αλλά πάντα βδελυκτά καθεστήκασιν. — 80 [Hippol.] a. a. Ο. 26 καὶ ἁπαξαπλῶς πάντα τά στοιχεῖα τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης έν δυνάμει τής φαντασίας αύτοῦ ἐνώπιον τῶν θεωρούντων άναδείξει ὑπήκοα. — 82 vgl. VIII 233. 413. Jes. 34, 4. (Apok. Joh. 6, 14). Ephr. IΙΙ 145 ὁ οὐρανός ἑλίσσεται ὡς βιβλίον. Hippol.] a. a. Ο. 37; überhaupt stehendes Motiv aller dieser Schriften. — 84 vgl. V. 72. II 196. Ephr. III 145 ὅτ᾿ ἴδωμεν τὸν πύρινον ποταμόν έξερχόμενον. 143 καὶ ποταμὸς πλήρης πυρὸς ἐν φοβερῷ ῥοιζήματι. [Hippol.] a. a. Ο. 37. — 85 ff. vgl. V. 54. — 86 vgl. VIII 339 (II 207). — 87 = II 213 vgl. VIII 412. (Mai. 3, 3). 71 vgl. V. 97. XII 156. (IΙΙ 556) | 72 φλογόεσσα Struve. — ἥξῃ Bur. ἥξει A ἥξει Ρ ἥξη Ψ | 73 βελίηρ Φ. — φλέξῃ Gtfck. Bur. φλέξη Ρ φλέξει Α φλέξει Ψ Ausgg. | 74 vgl. I 352. — ένεποιήσαντο Φ | 75 vgl. VIII 194. 200. — καὶ τότε δὴ πᾶς κόαμος ὑπαι π. γ. Alex. Rz. — ταῖς < Ψ vielleicht mit Recht | 77 ἤνθ᾿ Alex. ἤν δ᾿ ΦΨ |79 καὶ χαλκόν τε ΦΨ χαλκόν τ᾿ ήδὲ Nauck οὺν χαλκῷ τε Wilam. — άνθρώπων: τ᾿ άνθρώπων Φ | 80 τότε . . . 81 ... κόσμον vgl. II 206. VIII 337 | 81 κόσμιο Φ. — θεός αἰθέρι ναίων = II 27 | 82 Anf. vgl. VIII 233. 413. — είλίξῃ Volkm. είλίσσει Φ εἱλίση Ψ. — καθ᾿ ἅπερ β. είλεῖται aus einer Marginalnotiz in den Text gekommen: Volkm. — είλεῖται Ρ είλεῖται d. and. HSS. | 83 καὶ πέσεται Alex, καὶ πεσεῖται καὶ Ψ πεσεῖται (πεσσεῖτε Ρ πεσσεῖται ρ Volkm.) Φ. — έν χθονί δίῃ = V. 180. XII 28. — δίῃ XII 28 Ω δίᾳ ΦΨ | 85 φλέξει ... 86 vgl. II 197 ff. I 86 Anf. = II 200. vgl. VIII 339 | 87 = II 213. vgl. VIII 412. — χωνεύση F. — διαλέξη (διαλέξη in διαλέξει korrigiert L) Ψ. A* κοὐκέτι φωστήρων σφαιρώματ καγχαλόωντα, οὐ νύξ, οὐκ ἠώς, οὐκ ἤματα πολλὰ μεριμνᾷς, οὐκ ἔαρ, οὐχὶ θέρος, οὐ χειμῶν᾿, οὐ μετόπωρον. καὶ τότε δὴ μεγαλοιο θεοῦ κρισις εἰς μέσον ἥξει αἰῶνος μεγάλοιο. ὅταν τάδε πάντα γένηται. ὢ ὢ δὴ πλωτῶν ὐδάτων καὶ χέρσου ἁπάσης· ἠελίου ἀνιόντος, ὅς οὐ δὴ καὶ πάλι δύνει, πάνθ᾿ ὑπακούσονται κόσμον πάλιν εἰσανιόντι· τοὔνεκ᾿ ἄρ᾿ αὐτὸς πρῶτος ἐπέγνω καὶ κράτος αὐτοῦ. ἀλλ᾿ ὁπόταν μεγάλοιο θεοῦ τελέωνται ἀπειλαί, 89 οὐκ ήματα ... 90 vgl. (II 326 f.) VIII425 f. Apoc. Joh. p. 92 Ti. οὐκ έστιν μέριμνα βίου. — 92 (94) αἰῶνος μεγάλοιο: urspriinglich stoisch (Zeller: Die Philosophie der Griechen3 III 154 ff.), dann judisch: Slav. Henochbuch LXV S. 52 Bonwetsch: Und alsdann <beim grossen Gericht> werden vernichtet alle Zeiten und Jahre, und fortan wird weder Monat noch Tag sein, noch Stunden werden hinzugethan und fortan werden sie nicht gerechnet. Es beginnt der eine Aeon. — Danach wird es christliche Erwartung: Apoc. Joh. p. 92 Ti. Sib. VIII 427. vgl. auch 110—121. — (94 vgl. V 477.) — 95 über die Wiederkunft Christi vgl. VIII 217 ff. und vielleicht auch noch [Justin.] Cohort, ad Graec. 38 πείσθητε ... τῇ άρχαιοτάτῃ xaὶ σφόδρα παλαιᾷ Σιβύλλῃ......περί. . τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μελλούσης ἔσεσθαι παρονσίας xal περὶ πάντων τῶν ὐπ᾿ αὐτοῦ γίνεσθαι μελλόντων σαφώς χαὶ φανερῶς προαναφωνούσῃ. — 97—109 (154) Bearbeitung der älteren babylonischen Sibylle (vgl. III 809. — Geffcken: Gött. gel. Nachrichten 1900 S. 88 ff.). Alexander Polyhistor bei Eusebios (Chron. I 23. 24 Scho. = Kyrill. adv. Jul. 19)....άλλὰ καὶ Ἀλέξανδρος ό Πολνίστωρ ώς έχ Σιβύλλης τάδε φησί . . . 'Αλεξάνδρον τοῦ Πολνίστορος περὶ τὴς πνργοποάας% Σίβυλλα δέ φησιν ὁμοφώνων ὄντων πάντων ἀνθρώπων τινάς τούτων πύργον νπερμεγέθη οίχοδομήσαι, ὅπως εἰς τόν ονρανόν άναβώσι·τοῦ δὲ θεοῦ ἀνέμονς ἐμφνσήσαντος (Armen.: Deus autem omnipotens ventum insufflans .. . Kyrill. a. a. Ο.: τοῦ δὲ θεοῦ άνέμονς τῷ πύργῳ έμφνσήσαντος) 88 χοὐχέτι: χαὶ οὐχέτι Ψ. — σφαιρώματα καγχαλόωντα = XIIΙ 69 | 89 οὐκ ήματα----90 vgl. II 326 f. VIII 425 f. — μέριμνας | . . . χειμών Wilam. (vgl. II 326) μερίμνης | ... χειμών ΦΨ. — θέρος: θέρος τ᾿ Ψ | 91 vgl. V. 742 | 92 ὅταν... γένηται vgl. XI 162. XIV 209. III 570. V 506. — Nach V. 92 Liicke in Φ, λείπει ή ἀρχὴ Ρ λείπονσι στίχοι A am Rande; Zeichen der Liicke befanden sich nach Opsopoeus auch in ρ r. ένταϋθα ζήτει τά λείποντα άπό τον δεντέρον λόγον καὶτήν ἀρχήν τοῦ τρίτον FLT |93 ώ ώ: ώ Ψ | 94 8ς ον Gffck. οπον ΦΨ Ausgg., schwerl., es ist ja die Rede von der neuen Welt, in der die Sonne nicht wieder untergeht (vgl. V 477). — πάλιν Ψ | 95 είσανιόντος Ψ | 96 τοννεκ ἂρ ΦΨ Ausgg. ήνικ αν... (έπιγνώσῃ) Bur. τηνίκ᾿ άρ Gffck. — αὐτός πρώτος έπέγνω καϊ Α α. π. κε Ρ α. π. έπέγνωκε τό Ψ αὐτὸν πρῶτον έπέγνων (καὶ) ? | 97 vgl. V. 71. ἅς ποτ’ έπηπείληοε βροτοῖς, ὅτε πύργον ἔτενξαν χώρῃ έν Άσσνρίῃ' ὁμόφωνοι δ’ ἦσαν ἅπαντες καὶ βούλοντ’ άναβῆν’ είς οὐρανὸν άστερόεντα· αντίκα δ’ άθάνατος μεγάλην έπέθηκεν άνάγκην πνεύμασιν· αὐτάρ ἔπειτ’ ἄνεμοι μέγαν ὑψόθι πύργον ῥίψαν καὶ θνητοῖσιν ἐπ’ ἀλλήλους ἔριν ὦρσαν· τοῦνεκά τοι Βαβυλῶνα βροτοὶ πόλει οὔνομ’ ἔθεντο.

άνατρέχραι αὐτὸν (so Kyrill. αὐτοὺς Synkell.) καὶ ἰδἰαν ἐκάστῳ φωνὴν δοῦναι, διό δὴ Βαβυλῶνα τὴν πόλιν κληθῆναι. Μετά δὲ τόν κατακλυσμὸν Ταᾶνα καὶ Προμηθέα γενέσθαι. Aus Alexander stammt auch Josephus : A. J. I 4, 3 περὶ δὲ τοῦ πύργου τούτου καὶ τῆς άλλοφωνίας τῶν άνθρώπων μέμνηται καὶ Σίβυλλα λέγουσα οὔτως· πάντων ὁμοφώνων ὄντων τῶν άνθρώπων πύργον ᾠκοδόμησάν τινες ὑψηλότατον, ὡς έπὶ τὸν ούρανὸν άναβησόμενοι δι’ αύτοῦ· οἱ δὲ θεοὶ άνέμους έπιπέμχραντες άνέτρεψαν τόν πύργον καὶ ἰδίαν ἑκάστω φωνήν ἔδωκαν· καὶ διὰ τοῦτο Βαβυλῶνα συνέβη κληθῆναι τὴν πόλιν. Abydenos bei Eusebios (Chron. I 33. 34 Schö. = Praep. ev. IX 14, 2): Άβυδηνοῦ περὶ τῶν αύτῶν· Έντὶ δ’ οἳ (Scaliger, in quo: Armen. έν τῇ δὴ Praep. Synkell. έν τήδε Kyrill.) λέγουσι τοὺς πρώτους έκ γῆς άνασχόντας ῥώμῃ τε καὶ μεγέθει χαυνωθέντας καὶ δὴ θεῶν καταφρονήσαντας άμείνονας εἶναι τύρσιν ήλίβατον άείρειν, ἵνα (ἣ Synk. ᾗ Schone) νῦν Βαβυλών έστιν, ἤδη τε ἆσσον εἶναι τοῦ ούρανοῦ. Καὶ τοὺς άνέμους θεοίσι βωθέοντας άνατρέψαι περὶ αύτοῖσι τό μηχάνημα· τοῦ δή τὰ έρείπια λέγεσθαι Βαβυλῶνα. Τέως δὲ ὄντας ὁμογλώσσους έκ θεῶν πολύθροον φωνὴν ένείκασθαι. μετὰ δὲ Κρόνῳ καὶ(τε καὶ Synk.) Τιτῆνι συστῆναι πόλεμον. Eupolemos bei Alex. Polyhistor (Euseb. IX, 17, 3) πεσόντος δὲ τούτου <τοῦ πύργου> ὑπό τῆς τοῦ θεοῦ ένεργείας . . . . Moses von Khoren 16 (Vetter: Theolog. Quartalschrift 1892 S. 465 ff.): Aber ich will jetzt mich freuen, indem ich den Anfang meiner vorliegenden Erzählung mit meiner teuren und über viele hinaus wahrhaftig redenden berosischen Sibylle mache. Ehe der Turm war, sagt sie, und ehe die Rede des Menschengeschlechtes vielsprachig war, und nach der Fahrt des Xisuthros nach Armenien, waren Zrwan und Titan und Japetosthe(!) die Fürsten der Erde......Und da dieselben, sagt sie, die ganze Welt unter ihre Herrschaft verteilen, so gewinnt die Oberhand und Herrschaft sogar über beide Zrwan.....Scholion zu Platons Phaidros 244 B: ‘Εβραίαν .... ταύτην καὶ τά περὶ τῆς πυργοποιίας χρησμῳδῆσαί φασι καὶ ὅσα τοῖς τούτων (Γιγάντων?) συνέβη τολμήμασι· χρησμῳδῆσαι δὲ πρὸ τῆς διαιρέσεως τῶν γλωσσῶν γενομένην γλώσσῃ φασὶ τὰ χρησμῳδηθέντα τῇ ‘Εβραΐδι. Theophilus: Ad Autol. II 31 Σίβυλλα μὲν οὕτως σεσήμακεν, καταγγέλλουσα όργήν τῷ κόσμῳ μέλλειν ἔρχεσθαι· ἔφη δὲ οὕτως· άλλ’. . . 103 ὦρσαν. 105 αὐτὰρ ... άνθρώπων, dann folgt VIII 5......ταῦτα μὲν οὖν έγενήθη έν γῇ Χαλδαίων. — 98 ff. vgl. XI 9ff.98 ποτε ήπείλησε Ψ. — ὅτε ... 100 ... άστερόεντα vgl. XI 9 f. — ὅτε Theophilus οἳ ΦΨ | 100 άναβῆναι είς Ψ Theoph. (άναβήν’: vgl. V. 130 θρέχρ’) | 101 αὐτίκα δ’ άθάνατος Theoph. αὐτίκα ἀθάνατος Φ αὐτἰκ’ ἀθάνατος Ψ. — μεγάλην έπ. ἀνάγκην Theoph. < Φ (λείπει Ρ) Ψ | 102 ἀτὰρ Ψ. — ὕχροθεν Ψ | 103 ἔριχραν HS. des Theoph. — έπ’ ... ὦρσαν = V. 119. vgl. XI 13. — ἐπ’ ἀλλήλους Rz. έπ’ ἀλλήλοις Theoph. Φ ἐπ’ ἔλλοις Ψ | 104 < Theoph.

αὐτὰρ ἐπεὶ πύργος τ’ ἔπεσεν γλῶσσαί τ’ ἀνθρώπων παντοδαπαῖς φωναῖσι διέστρεφον, αὐτὰρ ἅπαοα γαῖα βροτῶν πληροῦτο μεριζομένων βασιλειῶν, καὶ τότε δὴ δεκάτη γενεὴ μερόπων ἀνθρώπων, ἐξ οὗ περ κατακλυσμὸς ἐπὶ προτέρους γένετ’ ἄνδρας. καὶ βαοίλευσε Κρόνος καὶ Τιτὰν 'Ιαπετός τε, Γαίης τέκνα φέριοτα καὶ Οὐρανοῦ, οὓς ἐκάλεσσαν ἄνθρωποι γαῖάν τε καὶ οὐρανόν, οὔνομα ἀέντες, οὕνεκά τοι πρώτιστοι ἔσαν μερόπων ἀνθρώπων. τρισσαὶ δή μερίδες γαίης κατὰ κλῆρον ἐκάοτου, καὶ βαοίλευσεν ἔκαστος ἔχων μέρος οὐδ’ ἐμάχοντο· ὅρκοι γάρ τ’ ἐγένοντο πατρὸς μερίδες τε δίκαιαι. τηνίκα δὴ πατρὸς τέλεος χρόνος ἵκετο γήρως καί ῥ’ ἔθανεν· καὶ παῖδες ὑπερβασίην ὅρκοισιν δεινήν ποιήσαντες ἐπ’ ἀλλήλους ἔριν ὦρσαν, ὃς πάντεσσι βροτοῖσιν ἔχων βασιληίδα τιμήν 108—113 Athenagoras: Leg. 30 Σίβυλλα (μέμνηται δ’ αυτῆς καὶ Πλάτων)· δὴ τότε... 108 — 111 Tertullianus: Ad nat. II 12 ante enim Sibylla quam omnis litteratura extitit, ilia scilicet Sibylla veri vera vates de cuius vocabulo daemoniorum vatibus incluistis. ea senario versu in hunc sensuru de Saturni prosapia et rebus eius exponit: decima, inquit, genitura hominum ex quo cataclysmus prioribus accidit, regnavit Saturnus et Titan et Iapetus, Terrae et Caeli fortissimi filii. — 110 ff; vgl. Ennius' Euhemerus bei Lactant. div. inst. I 14, 2, dazu 8 haec historia quam vera sit, docet Sibylla Erythraea eadem fere dicens nisi quod in paucis quae ad rem non attinent discrepat. — 113 Tertullianus a. a. 0. nihil allego de statu antiquitatis, qua ita rudes tunc agebantur et oculi et mentes hominum ut cuiuslibet novi viri aspectu quasi divino commoverentur, nedum et regis et quidem primi. — 114 vgl. I 293 f. — 115—121 vgl. XIV 70—73. 105 < A. — αντάρ .... ἔπεσεν vgl. VIII 4. XI 12. — τ’ ἔπεσε ΦΨ. — γλώσσαι ... 100 ... διέστρεφον vgl. VIII 4 f. XI 4. — Fur V. 106 hat Theoph. VIII 5. Mit V. 106 setzt Β ein. — φωνῆσι Rz. — διέστραφεν Hartel. — αὐτὰρ: αὐτἰχ’ Rz. | 107 μεριζομένων vgl. XI 15. — βασιλειῶν Alex, βασιλἠων ΦΨ I 108 = XI 14. vgl. II 15. — δὴ τότε δὴ Athenag. | 109 vgl. XI 6. — ἐξ οὖ δὴ Athenag. ἐξ urtifaq οὗ Ψ. — γένετ’ < Α. — ἀνέρας Ρ ἀνθρώπονς ΑΒ ἀνθρώπους S | 110 κἀβασἰλενσε Α | 111 Οὐρανοῦ ... 112 ... τε καὶ < Α. — Οὐρανοῦ, οὓς ἐκάλεσσαν Maranus οὐρανοῦ ἐξεκάλεσσαν Φ οὐρανοῦ ἐκάλεσσαν Ψ οὐρανοὺσ ἐκάλεσσαν HS. des Athenag. | 112 γαῖάν τε καὶ οὐρανὸν Athenag. γαίης τε καὶ οὐρανοῦ ΦΨ. — ὄνομα ΑΨ | 113 Anf. = V. 128 (104). — τοι aus V. 128 (104) Alex, οἱ ΦΨ. — πρώτιστοι Athenag. (Tertullian: primi) προφέριστοι ΦΨ | 114 vgl. I 293 f. | 115 κἀβασίλενσεν Φ. — οὐδὲ μἀχοντο Ρ | 117 τηνἰκα: ἡνίκα Ψ | 118 f. vgl. XIV 70—73 118 ἔθανε Ψ. — ὅρκοις Ψ | 119 ἐπ’.....ὦρσαν = V. 103 | 120 ὅς: τίς Mdls. Bur. — πάντεσσι βροτοῖσιν = V. 210. — βασιληἰδα τιμἠν = VIII 201. άρξει* και μαχέβαντο Κρόνος Τιτάν τ ε προς αντονς. τονς δε 'Ρέη καϊ Γαία φιλοοτέφανός τ 'Αφροδίτη Δημήτηρ 'Εοτίη τε ένπλόκαμός τε Διώνη ήγαγον ες φιλίην ονναγείραοαι βαοιλήας πάντας άδελφειονς τε ονναίμονς ήδε καϊ άλλονς άνθρώπονς, οϊ τ ήοαν αφ αϊματος ήδε τοκήων καὶ κρίναν βαοιλήα Κρόνον πάντων βαοιλενειν, οννεκά τοι πρέοβιοτος έην καϊ είδος άριοτος. ορκονς δ' αντε Κρόνω μεγάλονς Τιτάν έπέθηκεν, μη θρέψ άροενικών παίδων γένος; ώς βαοιλενοη αντός, οταν γήράς τε Κρόνω καϊ μοίρα πέληται. όππότε κεν δε Ρέη τίκτη, παρά τήνδ' έκάθηντο Τιτήνες καϊ τέκνα διέοπων άροενα πάντα, θήλεα δε ζώοντ ειων παρά μητρϊ τρέφεοθαι. άλλ* οτε τήν τριτάτην γενεήν τέκε πότνια 'Ρείη, τίχθ* Ηρην πρώτην' καϊ έπεϊ ϊδον όφθαλμοίοιν θήλν γένος, ωχοντο προς αντονς άγριοι άνδρες Τιτήνες. και έπειτα cΡέη τέκεν άροενα παΐδα, τόν ταχέως διέπεμψε λάθρη Ιδίη τε τρέφεοθαι ες Φρνγίην τρεις άνδρας ένόρκονς Κρήτας ελοϋοα' τοννεκά τοι ζίι έπωνομάΰανθ\ ότιή διεπέμφθη. 121 Abydenos a. a. Ο. μετά δε Κρόνω καϊ Τιτήνι σνστήναι πόλεμον. — 122 ff. Moses von Khoren a. a. 0.: Nun tritt ihre Schwester Astlik dazwischen und beredet sie, die EmpSrung aufzugeben, und sie nehmen es an, dass Zrwan KSnig bleibe, schliessen aber einen Yertrag mit Bundnis und Eid untereinander: jedes mannliche Kind, das dem Zrwan geboren wiirde, zu toten, damit er nicht durch sein Haus iiber sie herrsche. Darum beorderten sie starke Manner aus den Titanen iiber die Geburten seiner Frauen. — 128 Ennius a. a. 0. ibi Titan, qui facie deterior esset quam Saturnus ... 141 Stoisch; ahnlich Cornutus 2: dla δh αυτόν καλοϋμεν, chi δι αυτόν γίνεται καϊ σώζεται πάντα, dann von den Juden ubernommen: Aristeasbrief 16. 121 αυτούς: kaυτούς Ψ αυτούς Opsop. | 122 δε Ρέη Alex, tf5 ήρη ΦΨ, doch vgl. V. 136 I 123 so Wilam., δημήτηρ εστία τε και εύπλόκαμος Ψ δημήτηρ τε καϊ εστίη 9εύπλόκαμος Φ. — τε Διώνη\ διώνη Ψ | 125 ήδε: ήh Φ. — άλλους: αλλήλους Ψ (aus άλλους R) | 127 καϊ κρίναν Wilam. και ρ' έκριναν ΦΨ 128 Anf. = V. 113. — πρέσβιστος έην και είδος Hase πρέσβιστός τ ήν (τ Α) γε καϊ είδος Φ πρέσβιστός τ ήν είδος Ψ | 130 θρέψ" vgl. V. 100 άναβή'ν\ — αρσενικών Rz. vgl. V. 596. άρσενα καϊ Φ άρρενα Ψ άρσενικόν Alex. — βασιλεύσει Φ | 131 μοίρα: κήρα Ψ. — πέληται ΑΨ πέπληται d. and. HSS. | 132 τίκτη Volkm.: τίκτε(ν) ΦΨ. — τ/]δ" Alex.? | 133 άρσενα Alex, άρρενα ΦΨ. — πάντα Ψ | 134 ζώοντ3 εΐων Mein. ζώντ εΐων οι (οι Α) Φ ζώντ" εΐων Ψ | 135 τήν τριτάτην γενεήν Gffck. ry ( L) τριτάτη γενεή ΦΨ. — ρέη Ψ | 136 τίκτ Φ. — ειδον Φ | 139 λάθρη ιδίητε Struve λαθρηιδίην (λαρηδίην Α) δε Φ λάθρη ίδίη όε Ψ | 141 τοι Alex- aus V. 128. οι ΦΨ. — ότιή Alex.? οτι οι ΦΨ Bur. ὣς δ᾿ αύτως διέπεμψε Ποοειδάωνα λα&ραίοις. τὸ τρίτον αν Πλούτωνα .Ρέη τέκε δια γυναικών Δωδώνην παριούϋα, ό&εν ρέεν υγρά κέλευ&α 145 Εύρώπου ποταμοΐο καϊ είς άλα μύρατο ύδωρ άμμιγα Πηνειώ> και μιν οτύγιον καλέουοιν. ήνίκα δ᾿ ήκουοαν Τιτήνες παΐδας έόντας, λά&ριον, ους εΰπειρε Κρόνος Ῥείη τε ούνευνος, εξήκοντα δέ τοι παΐδας ουναγείρατο Τιτάν και ρ είχ έν δεβμοΐοι Κρόνον 'Ρείην τε οννεννον, χρνψεν δ7 έν γαίη καϊ έν *ζωΰμοΐς* έφύλαβοεν. καὶ τότε *δή μιν* άκουβαν υίοϊ κρατεροΐο Κρόνοιο καὶ οι έπήγειραν πόλεμον μέγαν ήδε κυδοιμόν. αύτη δ᾿ έοτ άρχή πολέμου πάντεΟΟι βροτοΐοιν. [πρώτη γάρ τε βροτοΐς αύτη πολέμοιο κατ αρχή].

καὶ τότε Τιτάνεόοι &εός κακόν έγγυάλιξεν. καὶ πάοαι γενεαϊ Τιτάνων ήδε Κρόνοιο κάτ&ανον. αύτάρ έπειτα χρόνου περιτελλ,ομένοιο Αιγύπτου βαοίλειον έγείρατο, είτα το Περοών Μήδων Αί&ιόπων τε καϊ Αοουρίης Βαβυλώνος, είτα Μακηδονίων, πάλιν Αιγύπτου, τότε 'Ρώμης.

καὶ τότε μοι μεγάλοιο &εοϋ φάτις έν οτή&εΰοιν 147—151 Ennius bei Lactant. div. inst. I 14, 7 deinde Titan, postquam rescivit Saturno filios procreatos atque educatos esse clam se, seducit secum filios suos qui Titani vocantur, fratremque suum Saturnum atque Opem conprehendit eosque muro circumegit et custodiam iis apponit. (154 Theophil. ad Autol. II 31, 35 in ganz anderem Zusammenhang: αντη άρχή έγενετό πρώτη τον γενέο&αι, πολέμους έπϊ τής γής). — 156—158 vgl. V. 199-201. - 159—161 vgl. VIII 6—9. IV 49 ff. XI 19—314. Lactant. div. inst. VII 15, 13 sic et alia prius regna cum diutiue floruissent, nihilominus tamen occiderunt. nam etAegyptios et Persas et Graecos et Assyrios proditum est regimen habuisse terrarum: quibus omnibus destructis ad Romanos quoque rerum summa pervenifc. — 162—164 = V. 297—299 vgl. V. 490 f. 698 f.~ 142 — Gffck. — ποσειδώνα Ψ | 144 ρέει. .. 145 .. . μύρεται Wilam. | 145 εύροιίου L. — μύρατο Alex, μοίρατο Φ μοίρα το Ψ, vgl. sonst zu V. 144 | 146 άμιγγα Ψ. — οτύγιον καλέουοιν Castal. στυγιαΐον (γυγιαΐον Α στυγαΐον R) καλοϋσιν Φ Ψ | 147 τιτάνες Φ | 148 λα&ρίονς Ψ. — Κρόνος cΡείη τ ε Nauck Mdls. vgl. V. 150. Κρόνος τε ρέη τε ΦΨ | 149 τοι < Ψ | 150 ρ ειχε δεσμοΐσι Ψ. — κρόνον τε ρέην τε Φ | 151 κρύχρε Ψ. — έν ζωσμοΐς Φ¥ έν ζωδεσμοΐς R (ent- όε standen aus ζωσμοΐς: Rz.) έν δεσμοΐς L. vgl. V. 253. ένδνκέως Wilam. | 152 δή μιν: φήμιν Wilam. — άκουσαν Ψ | 155 [ ] Alex. Mein. Rz. — τε < Ψ | 156 vgl .V. 199. — Τιτήνεσσι.... 157 . .. Τιτήνων Rz. | 158 χρόνου περιτελλομένοιο vgl. V. 289. VIII 137. — περιτελομένοιο RL | 159—161 vgl/VIII 6—9 I 160 = VIII 7. — Άσσνρίης Βαβυλώνος vgl. Ill 809 | 161 μακεδόνων Ψ | 162—164 = V. 297—299 vgl. V. 490 f. ἵΟτατο και μ έκέλενοε προφητενσαι κατά πάσαν γαίαν και βασιλενΟι τά τ᾿ έσοόμεν εν φρεοϊ ΰεΐναι. και μοι τοντο &εός πρώτον νόφ έγγνάλιξεν, ὅσοαι άν&ρώπων βασιληίδες ήγερέονται.

οίκος μεν γάρ πρώτιοτος Σολομώνιος άρξει Φοίνικες τ 'Λσίης έπιβήτορες ήδε καϊ άλλων νήσων, Παμφνλων τε γένος Περσών τε Φρνγών τε, Καρών καϊ Μνσών Ανδών τε γένος πολνχρνοων. αντάρ έπει& "Ελληνες νπερφίαλοι καϊ άναγνοι· άλλο* Μακηδονίης έϋνος μέγα ποικίλον άρξει, οἳ φοβερόν πολέμοιο νέφος ήξονΟι βροτοΙΟιν. άλλά μιν ονράνιος &εός έκ βν&ον έξαλαπάξει.

αντάρ έπειτ άλλης βαοιληίδος έοοεται αρχη λενκή και πολνκρανος αφ έοπερίοιο θαλάσσης, ἣ πολλής γαίης άρξει, πολλονς δε σαλενσει, καϊ πάοιν βαοιλενοι φόβον μετόπισ&ε ποιήσει, πολλον δ᾿ αν χρνσόν τε καϊ άργνρον έξαλαπάξει έκ πόλεων πολλών πάλι δ' έοοεται έν χ&ονϊ δίη χρνσίον, αντάρ έπειτα και άργνρος ήδέ τε κόσμος, καϊ &λίψονσι βροτονς. μέγα δ᾿ έοοεται άνδράοι κείνοις πτώμ, οπόταν άρξωνϋ' νπερηφανίης άδίκοιο. αὐτίκα δ᾿ έν τοντοις άΰεβείας έοσετ άνάγκη, άροην δ' άρσενι πλησιάσει οτήοονοί τε παιδας 178 vgl. (VIII 12.) I Maccab. 8, 4. — 179 vgl. (V. 78.) I 388. — 185. 186 vgl. II 73. Ill (596.) 764. Y 166. 3S7 (f.). 430. IV 34. Solches gehorte spater, w. e. sch., zum Inventar der christlichen Apologien: Athenag. Leg. 34 oi γάρ άγοράν 163 "στατο Rz. aus V. 298. 491. "πτατο ΦΨ | 164 < Ρ | 165 vgl. V. 300. V 332. 415. — vow Opsop. (vgl. Y. 300) μόνος Φ < Ψ | 167 πρώτιστα Ψ. — σολομώνειος ¥Ψ. — άρξει: έρξει Rz. wegen des in V. 168 folgenden έπιβήτορας der HSS. | 168 Φ οινικές τ| "Ασίης έπιβήτορες Wilam. Gffck. Φοινίκης τ᾿ Ἀσίης έπιβήτορας ΦΨ aber Salomons Haus kann niemals Beherrscher aller asiatischen Volker heissen | 169 vgl. V. 514 | 170 vgl. V 288 | 171 νπερφίαλοι xal άναγνοι = V. 203. — άνεγνοι Φ | 172 άλλο ΦΨ άλλά Alex, είτα Volkm. καϊ τό Wilam., vielleicht ist aber nach V. 171 eine Lucke, in der noch von den Griechen geredet wurde (vgl. V. 202 ff.), danach hiess es denn: und dann... — μακεόονίης Α μακεδονίης d. and. HSS. | 176 άφ εσπ. θαλάσσης = XII 14. — εσπερίοιο Alex. (Rz.) έσπερίον τε (έσπέρον τε Α) Φ έσπερίον Ψ | 178 πάσι Α Ψ. — μετόπισθεν Ρ Ψ. — ποήσει Ψ | 179 = I 388. 180 [ ] Herwerden 180 — 183 [ ] Bur. 179 — 189 [ ] Gffck. | 180 πάλιν ΑΨ. — έν χ&ονί <% = V. 83. — 0iy Rz. δια ΦΨ | 182 f. = I 391 f. — μέγα aus I 391 Rz. μετά Φ Ψ | 183 πτώμ5 οπόταν Rz. aus I 392. πτώμα& 'όταν ΦΨ. — άρξωντ ΑΡ | 185 άοοην άρσενι Ψ άρσις δ' άρσενι Φ. — τε: δε Ψ. αἰσχροῖς ἐν τεγέεσσι καὶ ἔσσεται ἤμασι κείνοις θλῖψις ἐν ἀνθρώποις μεγάλη καὶ πάντα ταράξει, πάντα δὲ συγκόψει καὶ πάντα κακῶν ἀναπλήσει αἰσχροβίῳ φιλοχρημοσύνῃ, κακοκερδέι πλούτῳ, ἐν πολλαῖς χώρῃσι, Μακηδονίῃ δὲ μάλιστα. μῖσος δ᾽ ἐξεγερεῖ καὶ πᾶς δόλος ἔσσεται αὐτοῖς. [ἄχρι πρὸς ἑβδομάτην βασιληίδα, ἧς βασιλεύσει Αἰγύπτου βασιλεύς, ὃς ἀφ᾽ Ἑλλήνων γένος ἔσται.] καὶ τότ᾽ ἔθνος μεγάλοιο θεοῦ πάλι καρτερὸν ἔσται, οἳ πάντεσσι βροτοῖσι βίου καθοδηγοὶ ἔσονται. ἀλλὰ τί μοι καὶ τοῦτο θεὸς νόῳ ἔνθετο λέξαι, τί πρῶτον, τί δ᾽ ἔπειτα, τί δ᾽ ὑστάτιον κακὸν ἔσται πάντας ἐπ᾽ ἀνθρώπους, τίς δ᾽ ἀρχὴ τούτων ἔσται; πρῶτον Τιτάνεσσι θεὸς κακὸν ἐγγυαλίξει· υἱοῖς γὰρ κρατεροῖο δίκας τίσουσι Κρόνοιο, οὕνεκά τοι δῆσάν τε Κρόνον καὶ μητέρα κεδνήν. δεύτερον αὖθ᾽ Ἕλλησι τυραννίδες ἠδ᾽ ἀγέρωχοι ἔσσονται βασιλῆες, ὑπερφίαλοι καὶ ἄναγνοι, κλεψίγαμοι καὶ πάντα κακοί, καὶ οὐκέτι θνητοῖς ἄμπαυσις πολέμοιο. Φρύγες δ᾽ ἔκπαγλοι ὀλοῦνται πάντες καὶ Τροίῃ κακὸν ἔσσεται ἤματι κείνῳ. στήσαντες πορνείας και καταγωγάς ά&έσμονς πεποιημένοι τοις νέοις πάσης αίσχρας ηδονής καϊ μηδε τών άρσένων φειδόμενοι. vgl. Justin. Apol. I 27. — Tatian. Or. 28 = Clemens Alex. Paed. Ill 4, 26. Ahnlich auch noch [Methodius latinus] cp. 11 viri.... quemadmodum muliercolas semet ipsas exornabant stantes in plateis et in foribus civitatum .... 186 Anf. vgl. V 388. — 192 f· aus V. (318) 608 f., aus 193 wieder XIV 138. — 199 aus V. 156. — 204 καϊ ονκέτι ΰνητοΐς | 205 ἄμπανσις πολέμοιο: antiker Orakelstil, vgl. Phlegon: mirab. p. 66, 5 Keller ονδ᾿ άναπαύλησις κακόν έσσεται ονδ' ήβαιόν. 186 τέγεσι Ψ [τεγεσσι L). — έσσεται Alex, έσται ΦΨ | 187 &λίρις ΦΨ. — καὶ πάντα ταράξει = V 30 | 188 = V. 613 | 189 φιλοχρημοαύνης Ψ. — κακο. κακοκερδέι Castal. κακοκερδει Φ κάκερδεΐ (κακερδεί L) Ψ | 190 Μακηδονίη Alex, μακεδόνιε ΦΨ | 191 έξεγερεϊται Ψ (έξεγγερεϊται L). — καὶ .... αντοΐς = XII 268. vgl. XI 258. — αντοϊς: αντης ψ | 192 f. [ ] Gffck. vgl. V. 608 f. — άχρις Ψ | 193 ὕς . . . έσται = XIV 138. — γένονς Ψ | 194 πάλι Opsop. πάλιν Ψ < Φ. — καρτερον: κρατερός R κρατερόν L (F?) | 195 κα&οδηγοϊ έσονται = I 385 196 έ&ετο Ψ | 198 < Ρ. — τις δ᾿ άρχή τούτων έσται Φ nur τίς δ᾿ άρχή Ψ τίς τούτων ἔσσεται άρχή Alex, τις δ5 άρχή έσσεται αυτών Opsop. | 199 vgl. V. 156 | 200 so Badt, νιοϊ γάρ κρατεροΐο κρόνον τίσονσι δίκας ΦΨ (κρόνον καϊ μητέρα κεδνήν unter Zusammenziehung von 200 u. 201 L) | 202 δεύτερον δ᾿ αὑθ᾿ Ψ. — τνραννίδος Ψ | 203 νπερψίαλοι καϊ άναγνοι = V. 171 | 205 άμπανσις πολέμοιο vgl. XII 127. XIII 27. — Φρύγες----όλοϋνται vgl. XIII 32. 108 | 206 κακόν έσσεται — V. 265. — έσται ΡΨ. αὐτίκα καὶ Πέρσῃσι καὶ Ἀσσυρίοις κακὸν ἥξει πάσῃ τ᾽ Αἰγύπτῳ Λιβύῃ τ᾽ ἠδ᾽ Αἰθιόπεσσιν Καρσί τε Παμφύλοις τε κακὸν *μετακινηθῆναι* καὶ πάντεσσι βροτοῖσι. τί δὴ καθ᾽ ἓν ἐξαγορεύω;

ἀλλ᾽ ὁπόταν τὰ πρῶτα τέλος λάβῃ, αὐτίκα δ᾽ ἔσται δεύτερ᾽ ἐπ᾽ ἀνθρώπους. καί τοι πρώτιστα βοήσω. ἀνδράσιν εὐσεβέσιν ἥξει κακόν, οἳ περὶ ναόν οἰκείουσι μέγαν Σολομώνιον οἵ τε δικαίων ἀνδρῶν ἔκγονοί εἰσιν· ὁμῶς καὶ τῶνδε βοήσω φῦλον καὶ γενεὴν πατέρων καὶ δῆμον ἁπάντων πάντα περιφραδέως, βροτὲ ποικιλόμητι, δολόφρον. ἔστι πόλις ..... κατὰ χθονὸς Οὒρ Χαλδαίων, ἐξ ἧς δὴ γένος ἐστὶ δικαιοτάτων ἀνθρώπων, οἷσιν ἀεὶ βουλή τ᾽ ἀγαθὴ καλά τ᾽ ἔργα μέμηλεν. οὔτε γὰρ ἠελίου κύκλιον δρόμον οὔτε σελήνης οὔτε πελώρια ἔργα μεριμνῶσιν κατὰ γαίης 207—209 vgl. XI 53—55. — 218 Polemik, w. e. sch., gegen Eupolemos bei Alexander Polyhistor (Eusebios: Praep. ev. IX 17, 3): δεκάτη δε γενεά, φησϊν, ἐν πὀλει τῆς Βαβυλωνίας Καμαρίνι, ἥν τινας λέγειν πάλιν Οὐρίην (εἶναι δὲ μεθερ· μηνενομένην Χαλδαίων πόλιν έν τρισκαιδεκάτ γενέσθαι Ἀβραάμ γενεά, ενγενεία καϊ σοφία πάντας ίπερβεβηκότα, ΰν δή καϊ τήν άστρολογίαν και Χαλδαϊκήν ενρεϊν ...... 221 — 230 Deut. 18, 10. Lev. 19, 31. 20, 6. 27. Num. 23, 23. Slav. Henochbuch X S. 13 Bonw.: Dieser Ort ist.....bereitet denen, welche treiben .... Zaubereien, Beschworungen, damonische Wahrsagerei. Philo: de migr. Abrah. 34 p. 466 M. Mit der Sibylle stimmen z. T. wortlich uberein die Verse bei Psellos 1128b, von Kroll: De oraculis Chaldaicis p. 64 sq. mit Recht fur jiidisch oder judaisierend gehalten: μή τά πελώρια μέτρα γαίης νπό σήν φρένα βάλλον | ον γάρ άληuείης φντóν έν χθονί. μήτε μέτρει μέτρον ήελίον κανόνας σνναθροίσας' | άιδίω βονλή 207—209 vgl. XI 53—55 | 207 < Ψ. — καϊ: δή Rz. aus XI 53 | 208 πάσῃ: πᾶσι Ψ. — τ᾿ ἠδ᾿ Rz. aus XI 54. ήδ᾿ ΦΨ | 209 παμφνλίοις Φ. — κακόν μετακινηθήναι ΦΨ Ausgg. Bur. (τ') άπορον μετακινηθήναι Herwerden κακόν μέγα κοινωθήναι Gffck. | 210 καϊ πάντεσσι βροτοΐσι vgl. V. 120. — τί... . έξαγορενω = Fragm. 1, 34. vgl. ΙΙΙ (61) 517 f. I 212 καϊβοήσω vgl. VII 111. XI 32.108. 119 | 213 ενσεβέσιν ΑΨ ενσεβέσ ΡΒ ενσεβέεσσ Castal. — ναόν: νηόν F κακόν R καόν L | 214 οίκείονσι μέγαν Σολομώνιον Alex. οίκονσι(ν) μέγαν εις (ες Ψ) σολομών{ε)ιον ΦΨ ] 215 έγγονοι Φ. — όμώς Gffck. ομως ΦΨ Ausgg. | 217 βροτε ποικ., δολόφρον vgl. V. 624. 1 6. — ποικοιλομ ήδολόφρων R ποικιλόμή δολόφρον L. — δολόφρων Α δολόφρων F | 218 έστι: έσται ΡΒ. — Nach πόλις Liicke (λείπει: Ρ) Φ τε Ψ Καμά-ρινα + Alex, aus Eupolemos. — Ονρ Χαλδαίων Opsop. Gfroerer ονχάλδοιο Φ ενρνάγνια Ψ | 219 έξ ής δή Friedlieb έξ ής μοι Ψ έξ ών δή Φ. — δικαιοτάτων άνθρώπων vgl. I 280 | 221 κνκλιον Ρ Friedl. (vgl. Manetho IV 620) κνκλον ΑΒ κίκλον ΨΕζ. | 222 μεριμνώσι ΦΨ. οὕτε βάθος χαροποϊο θαλάσσης Ὠκεανοῖο, οὐ πταρμῶν σημεί᾿, οίωνοπόλων τε πετεινα, ον μάντεις, ον φαρμακονς, ον μην έπαοιδονς, οὐ μνθοιν μωρών άπάτας έγγαοτεριμνθων, οὐδέ τε Χαλδαίων τὰ προμάντια ἀστρολογονοιν οὐδἐ μεν ἀστρονομοῦσι· τὰ γὰρ πλάνα πάντα πέφνκεν, ὅσσα κεν άφρονες άνδρες έρεννώωΰι κατ ήμαρ ψνχάς γνμνάζοντες ες ονδεν χρήοιμον ἔργον· καἱ ῥα πλάνας ἐδίδαξαν ἀεικελίονς ἀνθρώπους, ἐξ ὧν δὴ κακὰ πολλὰ βροτοϊς πέλεται κατὰ γαϊαν, τοῦ πεπλανῆσθαι ὁδούς τ᾿ ἀγαθάς καϊ έργα δίκαια, οἳ δἐ μεριμνῶσίν τε δικαιοΰννην τ᾿ ἀρετήν τε, κον φιλοχρημοοννην, ήτις κακά μνρία τίκτει θνητοῖς ἀνθρώποις, πολεμον καϊ λιμόν άπειρον, τοϊσι δε μέτρα δίκαια πέλει κατ άγρονς τε πόλεις τε, οὐδὲ κατ᾿ αλλήλων ννκτοκλοπίας τελέουσιν φέρεται πατρός, ονχ ένεκεν σον. | μήνης ροϊζον έασον· άεϊ τρέχει έργω ανάγκης. | ἀστέριον προπόρενμα σέθεν χάριν ονκ έλοχενθη. αϊθριος όρνίθων ταρσός πλατύς οὔποτ᾿ ἀληθης. | οὐ θνσιῶν σπλάγχνων τε τομαί .... Aus christlicher Litteratur vgl. Διό. 3. Sib. XIII 67 ft. u. a. — βάθος χαροποΐο θαλάσσης = der ge- falschten Orphik bei [Justin.] Coh. ad Graec. 15 V. 21 = De monarch. 2. Hekataeus bei Euseb. Praep. ev. XIII 13, 40 aus „Sophokles" V. 3 πόντον τε χαροπόν οίδμα = [Justin.] De mon. 2. — 228. 229 Lactant. div. inst. II 16, 1 Eorum (der bosen Engel) inventa sunt astrologia et haruspicina et auguratio et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia et ars magica et quidquid praeterea malorum exercent homines vel palam vel occulte: quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Erythraea testatur: έπεΐ πλάνα πάντα τάδ5 έστιν .... 234—246 vgl. II 56 ff. Ahnlich die Aufzahlung christlicher Tugenden in der Apolog. Aristid. 15. — 235 vgl. V. 641 f. II 111. VIII 17. — ί}τις κ. μ. τίκτει vgl. Theognis 389 und zu Sib. II 109. — 237 vgl. II 66. 223 χαροποΐο θαλάσσης Castal. χαροποιού (χαροποίον R) θαλάσσης (χαρο-ποιοϋσθαι᾿ άσσηρ Ρ) ΦΨ | 224 πταρμών σημεΐ παλμών σημεία Ψ. — οίωνοπόλων τε (τε<Β) πετεινά Φ ονκ οίωνοπόλων πτηνών Ψ ονκ οιωνών πετεηνών Rz. | 225 φαρμα- κέας Dausqueius, doch vgl. II 283 | 226 έγγαστεριμνΰων Rz. έγγαστριμνθων ΦΨ| 227 τε Rz. τά ΦΨ. — τά προμάντια Φ προμάντεια Ψ | 228 τά . . . πέφνκεν Φ έπεἐ πλάνα πάντα τάδ> έστίν Lactant. καϊ γάρ πλάνα ταντα πέφνκεν RL (F?) | 229 κεν: περ Lact. — έρεννώωσι κατ' ήμαρ aus Lactant. Cod. Par. 1663 (epeyNcoo- CIKTNMAf) Rz.? έρεννώσι(ν) {ένεργονσι F im Texte, γρ. έρεννώσι a. Rande) κατά ήμαρ ΦΨ Ausgg. | 231 πλάνας Alex, πλάνοις AP πλάνης Br πλάνην Ψ Bur. — (ιάεικελίονς άνθρά>7ιονς vgl. XIII 51) | 232 ών: ον Φ 234 μεριμνώσι δικαιοσννην Ψ (<>β 0h δικαιοσννην τε μεριμνώσιν άρετήν τε Rz.?) | 235· 236 <> Ψ | 235 vgl. V. 641 f. II 111. VIII 17. — φιλοχρημοσννην Rz. φιλοχρημοσννη Φ. — Mein. τίς γ᾿ ἣ Φ. οὐδ᾽ ἀγέλας ἐλάουσι βοῶν ὀίων τε καὶ αἰγῶν οὐδὲ ὅρους γαίης γείτων τοῦ γείτονος αἴρει οὐδὲ πολὺ πλουτῶν τις ἀνὴρ τὸν ἐλάττονα λυπεῖ,* οὐδέ γε χήρας θλίβει μᾶλλον δ᾽ αὖτε* βοηθεῖαἰεὶ ἐπαρκείων σίτῳ οἴνῳ καὶ ἐλαίῳ· αἰεὶ δ᾽ ὄλβιος ἐν δήμῳ τοῖς μηδὲν ἔχουσιν, ἀλλὰ πενιχρομένοισι, θέρους ἀπόμοιραν ἰάλλει, πληροῦντες μεγάλοιο θεοῦ φάτιν, ἔννομον ὕμνον· πᾶσι γὰρ Οὐράνιος κοινὴν ἐτελέσσατο γαῖαν.

ἡνίκα δ᾽ Αἴγυπτον λείψει καὶ ἀταρπὸν ὁδεύσει λαὸς ὁ δωδεκάφυλος ἐν ἡγεμόσιν θεοπέμπτοις ἐν στύλῳ πυρόεντι τὸ νυκτερινὸν διοδεύων καὶ στύλῳ νεφέλης *πᾶν ἠὼς ἦμαρ ὁδεύσει*, τούτῳ δ᾽ ἡγητῆρα καταστήσει μέγαν ἄνδρα Μωσῆν, ὃν παρ᾽ ἕλους βασιλὶς εὑροῦς᾽ ἐκόμιζεν, θρεψαμένη δ᾽ υἱὸν ἐκαλέσσατο. ἡνίκα δ᾽ ἦλθεν λαὸν ὅδ᾽ ἡγεμονῶν, ὃν ἀπ᾽ Αἰγύπτου θεὸς ἦγεν εἰς τὸ ὄρος Σινᾶ, καὶ τὸν νόμον οὐρανόθι πρό δῶκε θεὸς γράψας πλαξὶν δυσὶ πάντα δίκαια, καὶ προσέταξε ποιεῖν· καὶ ἢν ἄρα τις παρακούσῃ, 240 vgl. II 100. — 242 vgl. Π 76. — 247 Stoisch-judisch, vgl. zu II 106 und'Plutarch. Alex. m. virt. I 6 uber die Πολιτεία der Stoiker: (ίνα μή κατά πόλεις μήτε κατά δήμους οικώμεν, ιδίοις έκαστοι διωρισμένοι δίκαιοις, άλλά πάντας ανθρώπους ήγώμεθα δημότας καϊ πολίτας, εϊς 0h βίος y καϊ κόσμος ωσπερ αγέλης σνννόμον νόμω κοινω σνντρεφομένης (Zeller: Die Philosophie der Griechen III 1, 301). Philo: Vita Mos. I 28 p. 105 M. — 250 f. Exod. 13, 21 f. Esr. II19, 12. Ps. 77, 14. 104, 39. Weish. Sal. 18, 3. — 254 — 256 Exod. 19, 2f. Philo: Vita Mos. I p. 107 M. 239 όίων ... αιγών vgl. II11. — όίων Alex.2 οίών Φ Ψ Alex.1 | 241 πολύ πλουτών Gffck. πολυπλούτων Φ πολνπλοντος Ψ Ausgg. — τόν ελάττονα: τό έλαττον Φ | 242 so ΦΨ Friedl. Alex., ουδέ γέ τις χήρας θλίβει, μάλλον δε βοηθέ ι oder ου χήρας θλίβει, μάλλον δ' αύταϊσι βοηθέ ι Mein. | 243 < Α. — έπαρκέων έν σίτω Φ | 245 πενιχρομένοις Α. — θέρους .. . ίάλλει vgl. XIII 45. — ίάλλειν Ψ | 246 πληρών τήν Hartel, unnotig; denn der Plural des Particips fasst alle Guten, die einzeln vorgefuhrt worden sind, zusammen. — υμνον: υπνον Ψ | 247 = V. 261 | 248 άταρπόν Ludwich. vgl. V. 9. VIII 486. τερπνόν ΦΨ έρημον Castal. Nauck Mdls. | 249 Anf. = XI 36 (II171). — ήγεμόσι ΑΨ | 251 xal: καϊ έν Ψ καν Alex.2 — πάν (τό πάν R) ήώς ήμαρ οδεύσει ΦΨ Alex. Friedl., schwerl., 'όταν ήώς ήμαρ όδώσ% Gffck. (wenn die Morgenrote dem Tag den Weg bereitet | 253 μωνσήν Ψ. — OS βασιλεύς Φ βαοίλωο' Betuleius. — έκόμιζε F έκομίζεσε L έκόμισε R vgl. Υ. 151 | 254 νιόν τ έκαλέσσατο (d' νίόν τε καλέσσατο L) Ψ \ 256 ονρανόθι πρό Αηοη. Lond. vgl. I 267. Υ 352. ονρανόθεν πρό Ψ ονρανόθ-εν πρός Φ \ 257 πλαξί Ψ 258 ποεΐν Ψ. ἠὲ νόμῳ τίσειε δίκην ἢ χερσὶ βροτείαις ἠὲ λαθὼν θνητοὺς πάσῃ δίκῃ ἐξαπολεῖται. τοῖσι μόνοις καρπὸν τελέθει ζείδωρος ἄρουρα ἐξ ἑνὸς εἰς ἑκατόν, τελέθοντό τε μέτρα θεοῖο. ἀλλ᾽ ἄρα καὶ τούτοις κακὸν ἔσσεται οὐδὲ φύγονται λοιμόν. καὶ σὺ δὲ κάρτα, λιπὼν περικαλλέα σηκόν, φεύξῃ, ἐπεί σοι μοῖρα λιπεῖν πέδον ἁγνὸν ὑπάρχει. ἀχθήσῃ δὲ πρὸς Ἀσσυρίους καὶ νήπια τέκνα ὄψει δουλεύοντα παρ᾽ ἀνδράσι δυσμενέεσσιν ἠδ᾽ ἀλόχους· καὶ πᾶς βίοτος καὶ πλοῦτος ὀλεῖται· πᾶσα δὲ γαῖα σέθεν πλήρης καὶ πᾶσα θάλασσα· πᾶς δὲ προσοχθίζων ἔσται τοῖς σοῖς ἐθίμοισιν. γαῖα δ᾽ ἔρημος ἅπασα σέθεν· καὶ βωμὸς ἐρυμνός καὶ ναὸς μεγάλοιο θεοῦ καὶ τείχεα μακρά πάντα χαμαὶ πεσέονται, ὅτι φρεσὶν οὐκ ἐπίθησας ἀθανάτοιο θεοῦ ἁγνῷ νόμῳ, ἀλλὰ πλανηθείς εἰδώλοις ἐλάτρευσας ἀεικέσιν οὐδὲ φοβηθείς ἀθάνατον γενετῆρα θεῶν πάντων τ᾽ ἀνθρώπων οὐκ ἔθελες τιμᾶν, θνητῶν εἴδωλα δ᾽ ἐτίμας. ἀνθ᾽ ὧν ἑπτὰ χρόνων δεκάδας γῆ καρποδότειρα πᾶσι γὰρ Οὐράνιος κοινὴν ἐτελέσσατο γαῖαν καὶ πίστιν καὶ ἄριστον ἐνὶ στήθεσσι νόημα. 268—270 vgl. XII 107—109 (111 526 ff.). — 276—279 Jerem. 5, 19 u. δ. — 280 Jerem. 25, 12. 260 θνητούς: βροτούς Ψ. — Nach 260 Liicke, die heute die aus V. 247. 585 interpolierten Verse 261. 262 in ΦΨ ausfiillen; friiher fanden sich darin wohl die Belohnungen Gottes fur die Befolgung der Gebote, besonders auch der Hinweis auf Kanaan: vgl. V. 263 | 261 Ουράνιος aus V. 247 Castal. ούρανίοις ΦΨ | 262 πίοτιν Opsop. aus V. 585. πάσι{ν) ΦΨ | 263 τελέϋει ΑΨ τελέϋη d. and. HSS. τελέσει Bur., doch vgl. Anthol. Pal. I 31, 3 | 264 τε?Λθοντος μέτρα Herwerden. — θεοΐς Ψ | 265 vgl. (V. 206) XI 45. 239. XIV 109. — έσται ΐΨ | 266 δε κάρτα, λιπών Wilam. δε καταλιπων Φ nur λοιπόν καλλείπων Alex. | 267 ύπάρχειν Φ | 268—270 vgl. XII 107—109. Ill 526 ff. | 271 πάσα____σέϋεν vgl. V. 273. 281. 333. (271 ganz anders zu konstruieren als 273. 281, wo σέϋεν zu γαία gehort; 273. 281 (280) also wohl inter-polierte Stellen | 273 vgl. V. 271 | 274 Anf. vgl. V. 565. XI87. — καί τείχεα μακρά = XI1 (III 809) I 275 πάντα χ. πεσέονται vgl. V. 685. — έπίϋησαν Ψ έπέϋηκας (276 . .. άγνόν νόμον) Betuleius | 276 άϋανάτοιο ϋ. άγνώ νόμω vgl. V. 600. — άγνώ νόμω Volkm. άγνόν νόμον ΦΨ | 277 ούδε φοβηϋείς Β (1. Η.) Alex, ούδ' έφοβήΰης Β aus Korrektur u. d. and. HSS. Friedl. | 278 vgl. V 406. — άϋάνατον ... 279 .. . δ5 έτίμας vgl. V. 604 f. | 278 θεόν πάντων άνϋρώπων Alex, aus V. 604, aber richtig vergleicht Rz. Xenophanes Fragm. 1 1 είς ϋεός έν τε ίϊεοΐσι και άνΐϊρόιποισι μέγιστος. ἔσσετ᾽ ἔρημος ἅπασα σέθεν καὶ θαύματα σηκοῦ. ἀλλὰ μένει ς᾽ ἀγαθοῖο τέλος καὶ δόξα μεγίστη, ὡς ἐπέκρανε θεός σοι ἄμβροτος. ἀλλὰ σὺ μίμνε πιστεύων μεγάλοιο θεοῦ ἁγνοῖσι νόμοισιν, ὁππότε σεῖο καμὸν ὀρθὸν γόνυ πρὸς φάος ἄρῃ. καὶ τότε δὴ θεὸς οὐράνιος πέμψει βασιλῆα, κρινεῖ δ᾽ ἄνδρα ἕκαστον ἐν αἵματι καὶ πυρὸς αὐγῇ. ἔστι δέ τις φυλὴ βασιλήιος, ἧς γένος ἔσται ἄπταιστον· καὶ τοῦτο χρόνοις περιτελλομένοισιν ἄρξει καὶ καινὸν σηκὸν θεοῦ ἄρξετ᾽ ἐγείρειν. καὶ πάντες Περσῶν βασιλεῖς ἐπικουρήσουσιν χρυσὸν καὶ χαλκόν τε πολύκμητόν τε σίδηρον. αὐτὸς γὰρ δώσει θεὸς ἔννυχον ἁγνὸν ὄνειρον. καὶ τότε δὴ ναὸς πάλιν ἔσσεται, ὡς πάρος ἦεν. ἡνίκα δή μοι θυμὸς ἐπαύσατο ἔνθεον ὕμνον καὶ λιτόμην γενετῆρα μέγαν παύσασθαι ἀνάγκης, καὶ πάλι μοι μεγάλοιο θεοῦ φάτις ἐν στήθεσσιν ἵστατο καί μ᾽ ἐκέλευσε προφητεῦσαι κατὰ πᾶσαν γαῖαν καὶ βασιλεῦσι τά τ᾽ ἐσσόμεν᾽ ἐν φρεσὶ θεῖναι. καί μοι τοῦτο θεὸς πρῶτον νόῳ ἔνθετο λέξαι, 286 vgl. V. 49 f. — 287 vgl. Ezech. 38, 22. Jes. 66, 16. — 288-290 Gen. 49, 8. Esr. I δ, 5 f. — 291 f. Esr. I 4, 47 ff. — 293 Esr. I 3, 3 ff. — 295—300 vgl. V. 1—7. — 297—299 = V. 162 -164. — 299 βασιλενσι vgl. XIII 6. 281 Anf. vgl. V. 273. 333. — εοται Ψ | 282 μένει σ Alex, μεν είς ΦΨ. -δόξαν μεγίστην Ψ | 283 ως σοι έπέκρανε θεος Ψ. — αμβροτος Alex, καί βροτυς ΦΨ\ 2mκαμον. κάμόνΈ | 286 vgl. Υ. 652.1287κρίνει ό': κρίνεινΝαιιοΙί.—ανεραΡ.— έν < Ψ | 289 χρόνοις περιτελλομένοισιν: vgl. XII 203. (Ill 627). Gregor. Naz. carm. p. 1017, 63 M., nach alter Form (Aristoph. Av. 696. Sophokl. Oed. R. 156) wieder bei den Spateren gebrauchlich, ahnlich „Kallimacho8" bei Clem. Alex. Str. V 14, 108 reap. „Linos" bei Aristobul in Euseb. Praep. ev. XIII 13, 34: έπιτελ-λομένοις ένιαντοΐς nnd auch Oppian: Ven. II 206. — περιτελλομένοισιν Α περιτελ-λομένοις d. and. HSS. | 290 σηκον 9εον Castal. θεοϋ σηκόν Φ ψ | 291 πικονρή-σονσι{ν) Ψ | 292 χρνσόν καϊ χαλκόν τε Α χρνσόν τε χαλκόν τε d. and. HSS. χαλκόν τε χρνσόν τε aus Homer: Od. ξ 324 Nauck | 294 ως πάρος ήεν vgl. II 33. — ί/εν Opsop. ί)ν περ Φ ί]ν ψ | 295 = V. 489. — μοι Rz. μον ΦΨ. - έπανσατ A vgl. Υ. 301. — ένθέον νμνον Rz. vgl. auch V. 489. Υ 53 | 296 λιπόμψ (λοιπόμην L) Ψ. — γενετήρα μέγαν vgl. V 406 | 297—299 = V. 162—164 vgl. V. 490 f. | 297 πάλιν Ψ. — ένϊ Ψ | 299 έσσόμεν iv aus V. 164 Rz. έσσόμενα ΦΨ | 300 vgl. V. 165. — εθετο Ψ. ὃσσα γέ τοι Βαβνλῶνι ἐμήβατο ἂλγεα λνγρά ἀθάνατος, ὃτι οἱ ναὸν μέγαν ἐξαλάπαξεν.

αἰαῖ ὃτι, Βαβυλὼν ἠδ᾿ Ἀσσυρίων γένος ἀνδρῶν, πᾶσαν ἁμαρτωλῶν γαῖαν ῥοῖζός ποθ᾿ ἱκνεῖται, καὶ πᾶσαν χώραν μερόπων ἀλαλαγμὸς ὀλέσσει καὶ πληγὴ μεγάλοιο θεοῦ, ἡγήτορος ὒμνων. ἀέριος γάρ σοι, Βαβυλών, ἣξει ποτ᾿ ἁνωθεν [αὐτὰρ ἀπ᾿ οὐρανόθεν καταβήσεται ἐξ ἁγίων σοι] καὶ θνμοῦ τέκνοις αἰώνιος ἐξολόθρευσις. καὶ τότ ἒσῃ, ὡς ἦσθα πρὸ τοῦ, ὡς μὴ γεγονυῖα· καὶ τότε πλησθήσῃ ἀπὸ αἳματος, ὡς πάρος αὐτή ἐξέχεας ἀνδρῶν τ᾿ ἀγαθῶν ἀνδρῶν τε δικαίων, ὧν ἒτι καὶ νῦν αἷμα βοᾷ εἰς αἰθέρα μακρόν.

ἣξει σοι πληγὴ μεγάλη, Αἲγυπτε, πρὸς οἲκους, δεινή, ἣν οὓπω ποτ᾿ ἐπήλπισας ἐρχομένην σοι. ῥομφαία γάρ *διελεύσεται διὰ μέσον σεῖο*, σκορπιομὸς δέ τε καὶ θάνατος καὶ λιμός ἐφέξει ἑβδομάτῃ γενεῇ βασιλήων, καὶ τότε παύσῃ.

αἰαῖ σοι, χώρα Γὼγ ἠδὲ Μαγὼγ μέσον οὖσα Αἰθιόπων ποταμῶν, πόσον αἳματος ἒκχυμα δέξη, 303 ff. vgl. Jes. 13, 1. 47, 1 ff. Sib. V 434 ff. XI 204 ff. — 309 θνμοῦ τέκνοις : vgl. Ephes. 2, 3. — 310 vgl. Apoc. Bar. 31, 5 et erit tamquam non fuerit. Sib. VΙΠ 42. — 312 vgl. Apok. Joh. 16, 6. — 313 Gen. 4, 10. II Makk. 8, 3. — 316 ff· Ezech. 14,17. (Lactant. div. inst. VII 15, 11 turn peragrabit gladius orbem metens omnia ....). — 317 vgl. Ezech. 14, 21. — 318 vgl. V. 192. 608. — 319 f. vgl. V. 512 (Ezech. 38, 2. 39, 6). 301 γέ Volkm. κε Φ καὶ Ψ. — τοι: τῇ Φ. — βαβνλῶν Ρ βαβνλὼν Ψ. — ἐμήσατ᾿ Α vgl. V. 295 | 302 ἀθάνατός θ᾿ ὃτι Ψ. — οἱ ναὸν Alex, θεοῦ ναὸν Φ Volkm. oἱ ναὸν θεοῦ Ψ | 303 vgl. V 434. XI 204 | 304 ἳκηται Rz. | 305 καὶ Ψ. — χώρην Rz. | 307 ἠέριος Rz. | 308 ] Herw. Bur. | 309 so Gffck., καὶ θυμὸς τέκνοις αἰώνιος ἐξολοθρεύσει ΦΨ καὶ θυμὸν τέκνοις αἰώνιος ἐξολοθρεύσει Volkm., schwerl.; es kommt das Verderben für Babel und für die Kinder des Zorns. vgl. auch V. 505 | 310 vgl. VIII 42. — πρὸ τοῦ: καὶ πρὸ τοῦ Ψ. — (γεγονυῖα: V. 814 γεγανῖαν Φ γεγονυῖαν Ψ) | 311 ἀπὸ: ἀφ᾿ Ψ | 312 so Alex., ἐξέχεας ἀνδρῶν τ᾿ ἀγαθῶν τε ἀνδρῶν δικαίων Ψ ἐξέχεας ἀνδρῶν τ᾿ ἀγαθῶν τε δικαίων αἶμα (αἷμα also Glossem) Φ. — αἷμα βοᾷ: ἐπιβοᾷ Ψ | 314 πρὸς οἲκονς = V. 772 | 315 f. vgl. XIII 120 f. — οὒπω ποτ ἐπήλπιοας: οὐ πώποτ᾿ (πώποτε Α) ἢλπισας Φ | 316 So ΦΨ (μέσον Ψ), ῥομφαῖαι γὰρ σοῦ διελεύσονται διὰ μέσσον Volkm. ῥ. γὰρ σεῖο ἐλεύσονται δ. μ. Mdls. ῥομφαίη γὰρ σεῖο διέρχηται διὰ μέσσον Gffck. vgl. die Konjunktive in V. 799 f. | 317 ὁ σκορπισμὸς δὲ καὶ Ψ | 319 Anf. vgl. V. 512. — χώρη Rz; — Γώγ ἠδὲ Μαγὼγ: γὼν (γὸν L) ἠδὲ μαγὼν Ψ. — μέσσον οὖσα Ρ μέσον οὖσαι Β ἡ οὖσα ἀνὰ μέσσων (μέσων R) Ψ | 320 πόσον . . . δέξῃ vgl. XI 106 f. καὶ κρίσεως οἴκησις ἐν ἀνθρώποισι κεκλήσῃ, καὶ πίεταί σου γαῖα πολύδροσος αἷμα κελαινόν.

αἰαῖ σοι, Λιβύη· αἰαῖ δε θάλασσά τε καϊ γῆ· θυγατέρες δυσμῶν, ὡς ἥξετε πικρόν ἐς ἦμαρ. ἥξετε καὶ χαλεποῦ· διωκόμεναι ὑπ᾿ ἀγῶνος, δεινοῦ καὶ χαλεποοῦ· δεινή κρίσις ἔσσεται αὖτις, καὶ κατ᾿ ἀνάγκην πάντες έλενσεοθ᾿ εἰς <τόν> ὄλεθρον, ἀνθ᾿ ὧν ἀθανάτοιο μέγαν διεδηλήσασθε οἶκον ὀδοῦσι σιδηρείοις τ᾿ ἐμασήσατε δεινῶς. τοὔνεκα δή νεκρῶν πλήρη σὴν γαῖαν ἐπόψει, τοὺς μὲν ὑπὸ πτολέμον καὰ πάσης δαίμονος ὁρμῆς, λιμοῦ καὶ λοιμοῦ, ὑπὸ τ᾿ ἐχβρῶν βαρβαροθύμων. γαῖα <δ᾿> ἔρημος ἅπασα σέθεν καὶ ἔρημα πόληες.

ἐν δὲ δύσει ἀστὴρ λάμψει, ὃν ἐροῦσι κομήτην, ῥομφαίας λιμοῦ θανάτοιό τε σῆμα βροτοῖσιν, ἡγεμόνοον τε *φθορὰν* ἀνδρῶν μεγάλων τ᾿ ἐπισήμων.

σήματα δ᾿ ἔσσεται αὖτις ἐν ἀνθρώποισι μέγιστα· καὶ γὰρ Μαιῶτιν λίμνην Τάναϊς βαθνδίνης λείψει, κὰδ δὲ ῥόον βαθὺν αὔλακος ἔσσεται ὁλκός καρποφόρου, τό δὲ ῥεῦμα τό μνρίον αὐχέν᾿ ἐφέξει. χάσματα ἠδὲ βάραθρ᾿ ἀχανῆ· πολλαὶ δὲ πόληες αὔτανδροι πεσέονται· ἐν Ἀσιάδι μεν Ἰασσός Κεβρήν *Πανδονίη* Κολοφών Ἔφεσος Νίκαια Ἀντιόχεια Τάναγρα Σινώπη Σμύρνη *Μάρος* 323 vgl. Ezech, 38, 5. — αἰαῖ δὲ . . . γῆ vgl. Apok. Joh. 12, 12. — (329 ὀδοῦσι σιδηρείοις vgl. Dan. 7, 7). — 332 λιμοῦ καὶ λοιμοῦ vgl. II 23. — 334 ff· vgl. VIII 191 ff. — 335 Ezech. 14, 21. 321 άνθρώποις Ψ | 322 vgl. V. 392. — παλίδροσος A | 323 vgl. VII 118. — αἰαῖ δὲ: αἲ αἴ σοι Ψ. — γῆ Α γᾶ ΡΒ γαῖα Ψ | 324 ὡς . . . ἦμαρ vgl. V. 59. VIII 124 | 325 διωκόμενοι ὑπ᾿ ἀγκῶνος Ψ | 327 ἐλεύσεσθ᾿ εἰς τόν ὄλεθρον: so Dausq. Mdls. (ἐς Anon. Lond.) ἐλεύσεσθ᾿ (ἐλενσεσθε Ψ) εἰς ὄλεθρον: ΦΨ | 329 σιδηρέοις ἐμασήσατε Ψ | 331 πολέμον Ψ | 332 Anf. vgl. II 23. — λοιμον: λιμον Α. — ὑπὸ . . . βαρβαροθύμων vgl. V. 528. — τ᾿ Wilam. δ᾿ ΦΨ Ausgg. | 333 Anf. vgl. V. 273. — δ᾿ + Rz. < ΦΨ. — ἔρημα πόληες Gomperz ἔρημα (ἔρημοςL) πόληος ΦΨ; vgl.zu ἔρημα Jes.35,2. 51, 3. 52, 9. Ezech. 36, 2 | 334 δύσῃ ψ | 335 ῥομφαίης Rz. | 336 φθοράν: φονῆς Rz. φθοράν ist wohl ein Glossem, also ist alles unsicher | 337 αὖθις Α αὖθις alle and. HSS. | 338 Μαιώτιν λίμνην Alex, μαιῶτις λίμνη ΦΨ | 341 χάσματα . . . ἀχανῆ beziehungslos: Wilam. | 342 πεσσέονται Ψ. — Ἀσιάδι Mein. ἀσσηίδι Φ ἀσσίδι ψ Ἀσσίδι γῇ Volkm. — Ἰασσός Alex, ἰασσὶς Φ ἡ ἀσσίς Ψ | 343 Κεβρὴν Anon. Lond. Κέβρη (κίβρη Β) ΦΨ. — Πανδονίη: Μυγδονίη Alex. Ἀκμονίη Gffck. | 344 Τάναγρα: Σὺαγρα Alex. Mein. aus V. 346 (wo κύαγρα Φ σκύαγρα Ψ). — Σμύρνα Alex. — μάρος (μάρος Ρ) Φ μαροσίνη (μεροσννη R) ψ Μυρίνη Alex. Ἄραδος oder sonst ein dreisilbiger Name mit vokal. Anlaute: Wilam. Γάζα πανολβίστη Ἱεράπολις Ἀστυπάλαια, Εὐρώπης δὲ *Κύαγρα κλύτος* βασιλὶς Μερόπεια Ἀντιγόνη Μαγνησίη *Μυκήνη πάνθεια*. ἴσθι τότ᾽ Αἰγύπτου ὀλοὸν γένος ἐγγὺς ὀλέθρου, καὶ τότ᾽ Ἀλεξανδρεῦσιν ἔτος τὸ παρελθὸν ἄμεινον

ὁππόσα δασμοφόρου Ἀσίης ὑπεδέξατο Ῥώμη, χρήματά κεν τρὶς τόσσα δεδέξεται ἔμπαλιν Ἀσίς ἐκ Ῥώμης, ὀλοὴν δ᾽ ἀποτίσεται ὕβριν ἐς αὐτήν. ὅσσοι δ᾽ ἐξ Ἀσίης Ἰταλῶν δόμον ἀμφεπόλευσαν, εἰκοσάκις τοσσοῦτοι ἐν Ἀσίδι θητεύσουσιν Ἰταλοὶ ἐν πενίῃ, ἀνὰ μυρία δ᾽ ὀφλήσουσιν.

ὦ χλιδανὴ ζάχρυσε Λατινίδος ἔκγονε Ῥώμη, παρθένε, πολλάκι σοῖσι πολυμνήστοισι γάμοισιν οἰνωθεῖσα, λάτρις νυμφεύσεαι οὐκ ἐνὶ κόσμῳ, πολλάκι δ᾽ ἁβρὴν σεῖο κόμην δέσποινά τε κείρει ἠδὲ δίκην διέπουσα ἀπ᾽ οὐρανόθεν ποτὶ γαῖαν ῥίψει, ἐκ δὲ γαίης πάλιν οὐρανὸν εἲς ἀνεγείρει, ὅττι βροτοὶ φαύλου ζωῆς ἀδίκου τ᾽ ἐνέχοντο.

350—355 (vgl. IV 145 ff. VIII 72) vielleicht im Anschlusse an ein heidnisches Orakel: Phlegon, Mirab. p. 69 Keller. — Lactant. div. inst. VII 15, 11 cuius vastitatis et confusionis haec erit causa, quod Romanum nomen, quo nunc regitur orbis — horret animus dicere, sed dicam, quia futurum est — tolletur e terra et imperium in Asiam revertetur ac rursus oriens dominabitur atque occidens serviet. — 354 f. vgl. V 443. — 356 ff. vgl. V 162 ff. VIII 37—49. 73 ff. — (357 f. vgl. Apok. Joh. 18, 3.)345 nach 347 Φ Ψ Alex. — πανολβίη Ψ. — :Αστυπάλαια Alex, άστνπα-λεοΐο (άστνπαλένιο Α) ΦΨ | 346 κίαγρα Φ σκναγρα Ψ Τάναγρα aus V. 344 Alex. Mein. — κλντος Α κλίτος ΡΒΨ Κλείτωρ Rz. κλντός Gffck. vgl. V. 345 Γάζα πανολβίστη. — βασιλϊς Wilam. Βασιλϊς Ausgg. — Μερόπεια: Ί Wilam. | 347 Μαγνησίη Dausq. μαγνησία ΦΨ Μαγνήσσα Mein. Rz. — Μνκήνη πάνθεια: Πάνθεια Μνκήνη Dausq. Μνκήνη Οίάνθεια Mein. Rz. Πανόπεια Μνκήνη Alex. πανθεία Μνκήνη Gffck. vgl. V. 345 | 348 vgl. (XI 277). XII 224 | 350-352 vgl. IV 145 ff. — όππόσα δασμοφόρον Alex, όππότε δασμοφόρονς ΦΨ | 351 χρήματα: καϊ χρήματα Ψ. — άσσϊς ΦΨ | 352 ές αντήν: έσανθις Mdls. | 354 τοσσοϋτοι Alex, τοσσοντον Φ τοσοϋτον FR τοσοντον L. — άσσίδι Φ | 355 Ίταλοϊ: οι ίταλοϊ Ψ. — Ίταλ. έν πενίη: Ίταλόθεν πέμπτοι Mdls. — έν πενίη: πενίην Ψ. — ανά μνρίον όφλή- σονσιν Ψ | 356 vgl. VIII 75. — χλιδανή vgl. VIII 50. — ώ χλιδανή ζάχρνσε (Castal. Opsop.) Alex, ώ χλιδάνιζα χρνσε Φ ώ χλιδάνιζε χρνσε Ψ. — Αατινίδος έκγονε cΡώμη Gffck. Αατινίδος έκγονε (Ρώμης ΦΨ Ausgg. und aus dieser Stelle VIII 75, aber hier kann die Jungfrau nur Rom sein, nicht ein r'6m. Mθdchen | 357 πολλάκις Ψ. — πολνμνήστορσι Ψ | 358 ννμφενσεαι Opsop. ννμφενσεται ΦΨ. — ονχ hi Ψ | 359 τε < Ψ οε ? | 360 ήδϊ: ήδ): Ρ ή σε Volkm. — άπ Volkm. τά Φ τά μεν Ψ | 361 έκ δε: ί5 έκ Ψ. — πάλιν: πάλιν δ' Ψ. — έσανεγείρει Α είς άνεγείρη Ψ | 361· 365. 366· 363. 364. 362 Volkm. 361. 362. 365. 366. 363. 364 Rz.

ἔσται καὶ Σάμος ἄμμος, ἐσεῖται Δῆλος ἄδηλος, καὶ Ῥώμη ῥύμη· τὰ δὲ θέσφατα πάντα τελεῖται. Σμύρνης δ᾽ ὀλλυμένης οὐδεὶς λόγος. ἔκδικος ἔσται, ἀλλὰ κακαῖς βουλῇσι καὶ ἡγεμόνων κακότητι εἰρήνη δὲ γαληνὸς ἐς Ἀσίδα γαῖαν ὁδεύσει· Εὐρώπη δὲ μάκαιρα τότ᾽ ἔσσεται, εὔβοτος αἰθήρ πουλυετὴς εὔρωστος ἀχείματος ἠδ᾽ ἀχάλαζος πάντα φέρων καὶ πτηνὰ καὶ ἑρπετὰ θηρία γαίης. ὦ μακαριστός, ἐκεῖνον ὃς ἐς χρόνον ἔσσεται ἀνήρ ἠὲ γυνή· μακάρων αστ;κενεήφατος ὅσσον ἄγραυλος· εὐνομίη γὰρ πᾶσα ἀπ᾽ οὐρανοῦ ἀστερόεντος ἥξει ἐπ᾽ ἀνθρώπους ἠδ᾽ εὐδικίη, μετὰ δ᾽ αὐτῆς ἡ πάντων προφέρουσα βροτοῖς ὁμόνοια σαόφρων καὶ στοργὴ πίστις φιλίη ξείνων ἄπο καὐτῶν ἠδέ τε δυσνομίη μῶμος φθόνος ὀργὴ ἄνοια φεύξετ᾽ ἀπ᾽ ἀνθρώπων πενίη· καὶ φεύξετ᾽ ἀνάγκη* 363 f. vgl. VIII 165 f. IV 91. Tertullianus: de pall. 2 mutat et nunc localiter habitus, cum situs laeditur, cum inter insulas nulla iam Delos, harenae Samos, et Sibylla non mendax. .. — Δήλος άδηλος: altes Wortspiel, vgl. Kallimachos h. IV 53. Hierokles 649, 4 p. 9 (Giinther: Byzant. Zeitschr. Ill 146 f.). — 364 Lactant. div. inst. VII 25, 7 at vero cum caput illud orbis Occident et ρύμη esse coeperit, quod Sibyllae fore aiunt.. . 365 f· vgl. V 122 — 306. — 366 ήγεμόνων χαχότητι: Nach Theognis 855 Orakelsprache, vgl. Pausanias X 9, 11. Scholion in Hermogen. Rhetor, graec. IV 569, 13 ff Walz. Synesius: Epist. LXXIII. Sib. V 17. XII 21. XIII 53. VIII162. — 367—380 vgl. V. 619-623. 751—759 (780. XI 79. 237. XII 87. 172. XIV 23). Psal. Sal. 17, 36 ff. Philo: de praem. et poen. 16 p. 423 M. Apoc. Bar. 73, 4—5. — 371 vgl. (IV 192). VIII 164. — (373—380 vgl. Hesiod: VE. χ. ή. 197-201.) 363 f. vgl. VIII 165 f. IV 99 f. — έσσεΐται δε Δήλος Ψ | 365 όλνμένης Ρ (όλνμένης L) Ψ | 366 ήγεμόνων χαχότητι: vgl. V 17. XII 21. XIII 53.· VIII162. — χαχότητι Opsop. χαχότησιν ΦΨ. Nach V. 366 Liicke: Gffck. | 367 vgl. V. 755. 780. XI 79. 237. XII 87. 172. XIV 23. — ές____οδεύσει = V 466. — ές Άσίδα γαΐαν Ludwich έν άσσίδι γαΐαν Φ έν άσσίδι γαία Ψ έν 'Ασίδι γαία Bur. | 369 πολυετής PFR. — άχείματος CastaL αχείμαστος ΦΨ | 371 vgl. iv'l92. — έχεΐνος Ψ. — έσσετ5 Ψ | 372 μακάρων κενεήφατος (και νεήφατος L) υσσον άγραυλος Φ Ψ sinnlos, μακ. κ. υσσον έπανλος Rz. Die μάκαρες = θεοί deuten auf die aetas aurea hin: Wilam. Vgl. iiber das Ganze den Kommentar in den zugehorigen Text. u. Unters. | 373 ουρανοϋ άστερόεντος = II 184. | 374 ί}ξει (Alex.) Rz. ήξετ* ΦΨ. — ευδοκίη (ενδοκείη L) Ψ | 375 σώφρων Ψ | 376 ξένων Ψ. — άπο καυτών Wilam. άπό δ' αυτών Φ Ψ Ausgg. | 377. 378 cv> Gffck., denn durch V. 379 werden nicht die Begriffe von 378 fortgesetzt, sondern eher die von 377, dazu steht 377 Anf. ήδε τε (ή δέ τε Ρ) Φ Ψ, das man falschlich durch ήλυθε oder έλθ% zu bessern ver-sucht hat | 378 πενίη και: πενίη RL. καὶ φόνος οὐλόμεναί τ᾽ ἔριδες, καὶ νείκεα λυγρά καὶ νυκτοκλοπίαι καὶ πᾶν κακὸν ἤμασι κείνοις.

ἀλλὰ Μακηδονίη βαρὺ τέξεται Ἀσίδι πῆμα, Εὐρώπῃ δὲ μέγιστον ἀνασταχυώσεται ἄλγος ἐκ γενεῆς Κρονίδαο νόθων δούλων τε γενέθλης. κείνη καὶ Βαβυλῶνα πόλιν δεδομήσετ᾽ ἐρυμνήν, καὶ πάσης ὁπόσην ἐπιδέρκεται ἠέλιος γῆν δεσπότις αὐδηθεῖσα κακαῖς ἄτῃσιν ὀλεῖται οὔνομ᾽ ἐν ὀψιγόνοισι πολυπλάγκτοισιν ἔχουσα.

ἥξει καί ποτ᾽ ἄπιστος ἐς Ἀσίδος ὄλβιον οὖδας ἀνὴρ πορφυρέην λώπην ἐπιειμένος ὤμοις ἄγριος ἀλλοδίκης φλογόεις· ἤγειρε γὰρ αὐτοῦ πρόσθε κεραυνὸς φῶτα· κακὸν δ᾽ Ἀσίη ζυγὸν ἕξει πᾶσα, πολὺν δὲ χθὼν πίεται φόνον ὀμβρηθεῖσα. ἀλλὰ καὶ ὣς πανάιστον ἅπαντ᾽ Ἀίδης θεραπεύσει· ὧν δή περ γενεὴν αὐτὸς θέλει ἐξαπολέσσαι, ἐκ τῶν δὴ γενεῆς κείνου γένος ἐξαπολεῖται· ῥίζαν ἴαν γε διδούς, ἣν καὶ κόψει βροτολοιγός 381 Vgl. Varro bei Lactant. div. inst. I 6, 8 primam fuisse de Persis, cuius mentionem fecerit Nicanor, qui res gestas Alexandri Macedonis scripsit. Scholion zu Platons Phaedr. 244 Β fiber die chaldaische resp. hebraische Sibylle: ου μόνον δε άλλά καϊ τά κατά τον Άλέξανδρον τον Μακεδόνα προειπεΐν* ής και μνήμην Νικάνωρ ό τον 'Αλεξάνδρου βίον άναγράιρας πεποίηκε. Prolog S. 2, 34 ff. Polemik, w. e. sch., gegen die Sibylle bei Strabo p. 814. — 382—387 vgl. XI 196—203. — 383 vgl. V 7. - 389-392 vgl. XI 216—218. — 393 θεραπεύσει: vgl. V. 481. — 394—400 Die Prophezeiung eine Vermischung von Daniel 7, 7 ff. und griechischer Weissagung (Lykophron 1439 ff.). 379 φθόνος ΑΨ | 380 και ννκτοκλοπίαι: ήδέ νυκτοκλοπίαι Ψ | 381 vgl. XI 186. — μακεδονίη Ψ. — άσσίδι ΦΨ | 382 = XI 200. vgl. XII 194. — Ευρώπη δε (Struve Volkm.) Rz. Εύρώπης τε ΦΨ. — άνασταχυώσεται άλγος vgl. XII 194. — άνασταχυώσετ' Ψ. — άλγος: έλκος Rz. aus XII 194 Ω | 383 vgl. XI 198. — γενετής Φ. — Κρονίδαο: κρονίδων (κρονιδών) τε Φ. — νόθων δούλων τε Castal. Anon. Bernensis νόθον δοϋλόν τε {γε RL) ΦΨ | 384 f. vgl. XI 201 f. — δομήσεται ψ δεδαμήσετ Badt | 385 όπόσην .... ήέλιος γήν aus XI 202 Ω Rz. όπόσης . .. ήλιος γαίης ΦΨ | 386 Anf. = XI 20δ | 387 ουνομ' έν Kloucek ού νόμον ΦΨ | 388 άπιστος ές Volkm.? άπιστ έξ Φ άπιστόν τ' έξ Ψ. — άσσίδος ΦΨ | 389 — 392 vgl. XI 216-218 | 389 vgl. (XI 216) XII 38. XIV 245 | 390 Anf. = XI 216. — αύτοϋ Gffck. αυτόν ΦΨ Ausgg. vgl. iiber die ganze Stelle den Kommentar in den zugehorigen Text. u. Unters. | 391 πρόσθε κεραύνιος άνδρα Rz. — δ5 άσσίη FR. — 391 κακόν . . . 392 ... όμβρηθεϊσα vgl. XI 217 f. XII 153. XIII 115. | 392 vgl. V. 322 | 393 απαντα Ι'όησ Φ. — θεραπεύσει vgl. V. 481 άμφιπολενσει. — ΰεραπενοη Φ | 394 £ξαπο-λέσθαι Ψ | 395 γένος έξαπολεΐται = XI 245 | 396 γε Ψ. ἐκ δέκα δὴ κεράτων, *παρὰ δὴ φυτὸν ἄλλο φυτεύσει,* κόψει πορφυρέης γενεῆς γενετῆρα μαχητήν καὐτὸς ὑφ᾽ αστ;υἱῶν ὧν ἐς ὁμόφρονα αἴσιον ἄρρης* φθεῖται· καὶ τότε δὴ παραφυόμενον κέρας ἄρξει.

ἔσται καὶ Φρυγίῃ δὲ φερεσβίῳ αὐτίκα τέκμαρ, ὁππότε κεν Ῥείης μιαρὸν γένος ἐν χθονὶ κῦμα ἀέναον ῥίζῃσιν ἀδιψήτοισι τεθηλός αὐτόπρεμνον ἄιστον ἰῇ ἐν νυκτὶ γένηται ἐν πόλει αὐτάνδρῳ σεισίχθονος ἐννοσιγαίου, ἥν ποτε φημίξουσιν ἐπωνυμίην Δορύλαιον ἀρχαίης Φρυγίης πολυδακρύτοιο κελαινῆς. ἔστ᾽ ἄρα καιρὸς ἐκεῖνος ἐπωνυμίην ἐνοσίχθων κευθμῶνας γαίης σκεδάσει καὶ τείχεα λύσει. σήματα δ᾽ οὐκ ἀγαθοῖο, κακοῖο δὲ φύσεται ἀρχή. παμφύλου πολέμοιο δαήμονας ἕξει ἄνακτας, Αἰνεάδας *διδούς* αὐτόχθονος, ἐγγενὲς αἷμα. ἀλλὰ μεταῦτις ἕλωρ ἔσῃ ἀνθρώποισιν ἐρασταῖς. Ἴλιον, οἰκτείρω σε· κατὰ Σπάρτην γὰρ Ἐρινύς βλαστήσει περικαλλὲς ἀείφατον ἔρνος ἄριστον 397—400 vgl. XI 250—253. — 397 Dan. 7, 7. — 402—405. 409 vgl. I 184 bis 188. — (410 vgl. 146). — 414—430 Altes Orakel; alinliches behaupten entsprechend der Sage, die das epische Versmass aus Delphi stamuien liess, verschiedene Sibyllen: Pausanias X 12, 2 (wohl aus Alexander Polyhistor) ή όε ^Ηροφίλη νεωτέρα μεν έκείνης τής Δελφικής), φαίνεται δε ομως πρό τον πολέμον γεγοννΐα και αντη τον Τρωικον και 'Ελένην τε προεδήλωσεν έν τοις χρησμοΐς ώς έπ' όλέθρω τής 'Ασίας και Ενρώπης τραφήσοιτο έν Σπάρτη, και ώς Ίλιον άλώσεται δι' αυτήν νπό 'Ελλήνων. Varro 397 παρά δή . . . φντενσει: πριν . .. φντενσει aus XI 251 Ω Gffck. — παρά δή: παρά δε Φ | 398 vgl. XI 250. — πορφνρεος γενέτης XI 250 Ω | 399 Anf. vgl. XI 251. — άφ' νιων ών ές όμόφρονα αϊσιον άρρης (άρης ΑΨ) ΦΨ νφ* (Rz.) νιωνών (Volkm.) έν όμοφροσννησιν *Άρηος Gffck. | 400 vgl. XI 253 | 401 δε Ψ | 402—405 vgl. I 184—187 | 402 κεν "Ρείης: καϊ ρείεις (ρείης Α) Φ. — έν χθονί κϋμα aus I 184 Wilam. έ. χθ. ρ εν μα ΦΨ | 403 = 1185. vgl. 132. — άένναον {άεννάον Α) ΦΨ | 404 = I 186. — άιοτον Gallandische Ausg. Struve πανάιστον (aus V. 393) Φ άίστωτον Ψ | 405 vgl. I 187. — αντάνδρων Ψ. — σεισίχθονος Castal. άτίσεις χθονός Φ άτήσεις χθ. Ψ | 406 ποτε Volkm. τότε ΦΨ. — φημίζονσιν Ψ. — δορελάων Φ | 407 κελαινής: Anspielung auf Kelainai: Klausen Volkm. Bur. Mdls. Kelainai war friiher einmal selbst genannt: Wilam. | 408 έστ? άρα καιρός: έσσετ' άρα ήμΐν καιρός Ψ (έστ" = bis Wilam., daher nach V. 408 keine Interpunktion). — έννοσίχθων Ψ | 409 vgl. I 188 | 410 άγαθοΐο, κακοΐο δε: άγαθοΐς γε, κακοΐς δέ τε Ψ | 411 πολέμον Ψ. — έξει Alex, εξετ ΦΨ. — άνακτας Wilam. άνάγκας Φ αναγκαίας Ψ | 412 διδονς ψ δε διδονς Φ Ίλον Kloucek Wilam. — ενγενες Ψ | 413 = V. 44 7. — μεταντις Klausen Volkm. τε ανθις (αντις Β) Φ τε και αν'Ης Ψ xaI ανθις Alex. — lay Alex. Rz. vgl. V. 447. inl Φ iaal Ψ | 414 vgl. XI 125. Ἀσίδος Εὐρώπης τε πολυσπερὲς οἶδμα λιποῦσα· σοὶ δὲ μάλιστα γόους μόχθους στοναχάς τε φέρουσα θήσει· ἀγήρατον δ᾽ ἔσται κλέος ἐσσομένοισιν.

καί τις ψευδογράφος πρέσβυς βροτὸς ἔσσεται αὖτις ψευδόπατρις· δύσει δὲ φάος ἐν ὀπῇσιν ἑῇσιν· νοῦν δὲ πολὺν καὶ ἔπος διανοίαις ἔμμετρον ἕξει, οὐνόμασιν δυσὶ μισγόμενον· Χῖον δὲ καλέσσει αὑτὸν καὶ γράψει τὰ κατ᾽ Ἴλιον, οὐ μὲν ἀληθῶς, ἀλλὰ σοφῶς· ἐπέων γὰρ ἐμῶν μέτρων τε κρατήσει· πρῶτος γὰρ χείρεσσιν ἐμὰς βίβλους ἀναπλώσει· αὐτὸς δ᾽ αὖ μάλα κοσμήσει πολέμοιο κορυστάς, Ἕκτορα Πριαμίδην καὶ Ἀχιλλέα Πηλείωνα τούς τ᾽ ἄλλους, ὁπόσοις πολεμήια ἔργα μέμηλεν. καί γε θεοὺς τούτοισι παρίστασθαί γε ποιήσει, ψευδογραφῶν κατὰ πάντα τρόπον, μέροπας κενοκράνους. bei Lactant. div. inst. I 6, 9 (vgl. de ira dei 22, δ) quintam Erythraem, quam Apollodorus Erythraeus adfirmet suam fuissecivem eamque Grais Iliuin petentibus vaticinatam et perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum ... vgl. den Prolog S. 2, 41 ff. Solin p. 38, 21—24 M. Delphicam autem Sibyllam ante Troiana bella vaticinatam Bocchus autumat, cuius plurimos versus operi suo Homerum inseruisse manifestat. vgl. Diodor IV 66, 6. Suidas u. d. W. Σίβυλλα Δελφίς. Schol. Townl. Horn. 11. Υ 307. — 414 — 418 vgl. XI 125 — 140. — 414 Ήρινύς: alt, vgl. Aeschyl. Agam. 721. Eurip. Orest. 1388f. Vergil: Aen. II 573. — 419—432 vgl. XI 163—171. — 426 κοσμήσει: vgl. Homers Grabschrift (Westermann: Βιογράφοι p. 23, 70) V. 2 ήρώων κοσμήτορα (vgl. Kaibel: ep. gr. ex lap. conl. 661, 2). — 429 f· vgl. die Schrift περῖ ΰψους p. 21, 5 J. "Ομηρος .. . δοκεῖ. . . τους μεν έπι τών Ηλιακών άνθρώπους οσον έπὶ τῇ δυνάμει θεούς πεποιηκέναι, τούς θεούς δε ανθρώπους. 416 Anf. vgl. V. 450. IV 1. — άσσίδος ΦΨ. — πολυπερες Ψ | 417 γόους..... φέρουσα vgl. XI127 | 418 άγήρατον .... έσσομένοισιν = XI140. — άγήραντον Ludw. — έσται aus XI 140 Nauck εξει ΦΨ | 419-432 vgl. XI 163—171 | 419 αυτις Α αύθις d. and. HSS. | 420 δύσει δε φάος Alex, δνσειδέα (δυσσειδέα Α) φάος ΦΨ. — έν ὀπῇσιν ἐῇσιν (Castal.) Alex, όνοπήσιν έν σίν (ονοπήσιν έν σὶν Α) Φ ένοπήοιν ένήρει Ψ έν ὀπῇσι κενήσιν Mdls. Bur. | 421 vgl. XI 166. — έπος διανοίαις έμμετρον εξει Castal. έπος θ5 έξει έμμετρον διανοίας Φ έπος ε. άμετρον διανοίας Ψ έπος δείξει μεστόν διανοίας Mdls. | 422 ούνόμασι Ψ | 423 f· vgl. XI 167 f. — αυτόν C. Schultese Wilam. αυτόν ΦΨ. — ουκ άν αληθώς RL | 424 σοφώς Alex, σαφώς ΦΨ = XI 167 Ω. — έπέων γάρ έμών μέτρων Volkm. έπέεσσι{ν) γάρ έμοὶς μέτρων Φ έπεσι γάρ έμοῖσι μέτρων Ψ | 425 vgl. XI 169. — άναπλώσει Maass aus XI 169 Ω όνομήνj? Ρ όνομύνη Β όνομήνει ΑΨ \ 426 αυ: εύ Alex. Mdls. Bur. | 429 γε......γε vgl. Homer II. Ε 258 und die Grabinschrift der erythraischen Sibylle (Buresch: Wochenschr. f. kl. Phil. 1891, 1040—1046). V. 11: Mdls. — θεούς Castal. θεοΐς ΦΨ | 430 ψενδογράφυιν Ψ. αὶ θανέειν μᾶλλον τοῖσιν τοῖσιν κλέος ἔσσεται εὐρύ Ἰλίῳ· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἀμοιβαῖα δέξεται ἔργα.

καὶ Λυκίῃ Λοκροῖο γένος κακὰ πολλὰ φυτεύσει. Χαλκηδὼν στεινοῖο πόρον πόνοτοι λαχοῦσα,

καί σε μολών ποτε παῖς αἰτώλιος ἐξεναρίξει. Κύζεικε, καί σοι πόντος ἀπορρήξει βαρὺν ὄλβον. καὶ σύ ποτ᾿ *Ἄρη, Βυξάντιον Ἀσίδι στέρεξῃ*, καὶ δὴ καὶ στοναχὰς λήφῃ καὶ ἀνήριθμον αἶμα.

καὶ Κράγος ὑφηλὸν Λυκίης ὄρος, ἐκ κορυφάων χάσματ᾿ ἀνοιγομένης πέτρης κελαρύξεται ὕδωρ. μέχρι κε καὶ Πατόρων μαντήια σήματα παύσῃ.

Κύζικος, οἰκήτερια Προποντίδος οἰνοπόλοιο, Ῥύνδακος ἀμφί σε κῦμα κορυσσόμενον σμαραγήσει.

καὶ σύ, Ῥόδος, πουλὺν μὲν ἀδούλωτος χρόνον ἔσσῃ, ἡμερίη θυγάτηρ, πουλὺς δὲ τοι ὄλβος ὄπισθεν ἔσσεται, ἐν πόντῳ δ᾿ ἕξεις κράτος ἔξοχον ἀλλων. ἀλλὰ μεταῦτις ἕλωρ ἔσῃ ἀνθρώποισιν ἐρσταῖς κάλλεσιν ἠδ᾿ ὄλβῳ· δεινὸν ζυγὸν αὐχένι θήσῃ.

Λύδιος αὖ σεισμὸς δὲ τὰ Περσίδος ἐξεναρίξει, Εὐρώπης Ἀσίης τελέων ῥίγιστά περ ἄληγ. Σιδονίων δ᾿ ὀλοὸς βασιλεὺς καὶ *φύλοποις ἄλλων ποντοπόρον σαμίοις ὀλοὸν δ᾿ ἵξουσιν ὄλεθρον*. *αἴματι μὲν δάπεδον* κελαρύξεται εἰς ἅλα φωτῶν 442 vgl. IV 97. — 444 vgl. VII 1 it. — 448 δεινόν ζνγόν αύχένι δήση (seit Hesiod: νΕ. κ. ή. 815) formelhaft: Orph. hymn. LXI 5. Zosimos II 37, 8. Apollinarios: Psal. XLVIII 29 und o. 432 ίλίω Rz. ἴλιον ΦΨ. — δέξεται Wilam. λέξεται ΦΨ λήψεται Bur. | 433 κακά: κακαὶ Ρ κατά Ψ | 434 οτεινοῖο Alex, οτενοῖο ΦΨ | 435 ποτε Alex, τότε ΦΨ. — αίτώλειος Ψ. — έξεναρίξη (έξεναρήξη F) Ψ | 436 οοι: σε Ψ | 437 ποτ‘ Alex.2 τότ ΦΨ. — άρη βνζάντιον άσσίδι στέρξy Φ άρα β. ά. στέρξει Ψ άρείη Β. Άσσίδι στέρξη Alex. "Αρηος 229 |4. πέρση Ludw. Rz. νΑρηα, Β., Άσίδι έρξη ? | 439 Κράγος Mein. κράτος ΦΨ. — κορνφάων Alex, κορυφαίων (κορυφέων Α) Φ Ψ | 440 κελαρύξεται νδωρ vgl. I 229. — κελαρνζεται Ψ | 441 κε Rz. τε ΦΨ. — Πατάρο)ν Alex, aus IV 112. πατέρων ΦΨ. — παύσει Ψ | 442 Κίζικος οίκήτειρα (Opsop.) Volkm. κυζίκω (κυζίκω Α) κήτειρα ΦΨ | 444 συ μεν cΡόδος πολύν Ψ. — άδού-λεντος Φ. — έση Ψ | 445 πολύς Ψ | 446 έσπεται Bur. — πόντω: πότω Ψ | 447 aus V. 413: Wilam. — έση Castal. έσσῖ ΦΨ j 448 δεινόν . . . Wjoy vgl. XIII 94. VIII 126. XI 67. 76. XIV 308. — ήση Alex. δήσει ΦΨ | 449 έξενα-ρήξει Φ | 450 Anf. vgl. V. 416. 450 so Mdls. Ευρώπης τ (τ Α) Άσίης τε λεώς (τε λεώς ψ) ρίγιστά (ρήγιστα Φ) περ άλγη Φ Ψ | 451—453 so im wesentlichen ΦΨ (452 ποντοπόρου R ποντοφόρον Φ δ' ηξουσιν Ψ δ' ΐξουοιν ΡΒ. 453 φώτων Φ) Σιδ. δ5 όλ. βασ. και φυλά περ άλλων | ποντοπόρων ψάμμοις όλοόν δ' ?}ξουσιν ολ. | αίματα μεν δαπέδου . . . Gffck. Σιδ. δ5 όλ. ὀλλυμένων· ἄλοχοι δὲ σὺν ἀγλαοφαρέσι κούριας ὔβριν ἀεικελίην ἰδίην ἀποθωϋξουσιν, ταὶ μὲν ὐπὲρ *νεκύων* ταὶ δ᾿ ὀλλυμένων ὑπὲρ υἱῶν.

σημεῖον Κύπρου· σεισμὸς φθίσει δὲ φάραγγας καὶ πολλὰς ψυχὰς Ἀἰδης ὀμοθυμαδὸν ἕξει,

Τράλλις δ᾿ ἡ γείτων Ἐφέσου σεισμῶ καταλύσει τείχεά τ᾿ εὐποίητ᾿ ἀνδρῶν τε λεὼν βαρυθύμων· ὀμβρήσει δέ τε γαῖα ὕδωρ ζεστόν, ποτὶ δ᾿ αὐτῆς γαῖα βαρυνομένη πίεται· ὀσμὴ δέ τε θείου.

Καὶ Σάμος ἐν καιρῶ βασιλήια δώματα τεύξει. Ἰταλίῃ, σοὶ δ᾿ οὕτις Ἄρης ἀλλότριος ἥξει, ἀλλ᾿ ἐμφύλιον αἶμα πολύστονον οὐκ ἀλαπαδνόν πουλυθρύλλητόν τε ἀναιδέα σε κεραἷει. καὶ δ᾿ αὐτὴ στήθεσσιν ἑοῖς ἐναρίξεαι αὐτήν. ἀπροίδῇ στήθεσσιν ἐοῖς ἐναρίψεαι αὐτήν. ἔσσῃ δ' οὐκ ἀγαθῶν μήτηρ, θηρῶν δὲ τιθήνη.

ἀλλ᾿ ὅτ ἀπ᾿ Ἰταλίης λυμήταης ἵξεται ἀνήρ, τῆμος, Λαοδίκεια, καταπρηνὴς ἐριποῦσα, Καρῶν ἀγαλὸν ἄστυ Λύκου παρὰ θέσκελον ὕδωρ, στγήσεις μεγάλαυχον ἀποιμώξασα τοκῆα. 459 vgl. V 289. — 469 vgl. VIII 41. — 471 vgl. IV 107. V 290. VII 22. XII 280. XIV 85. βασ. κατά φύλοπιν αίνήν | ποντοπόροις Σαμίοις οίκτρόν τεύξειεν δλ. | αίμα μέλαν δαπέδω Rz., doch handelt es sich hier um den Perserkrieg, der in Lydien (Sardes!) beginnt (449), Asien und Europa in Mitleidenschaft zieht, also gar nicht nurum Samos. Ahnliche Verschreibung wie Σαμίοις — ψαμμοις liegt XIII11 Anf. vor | 455 άποθωνξονσιν Alex.? άποθωρήξονσιν ΦΨ | 456 ταὶ μεν .. . ταὶ δ3 Opsop. τάς μεν . . . τάς ΦΨ. — νεκύων ΦΨ γονέων Mdls. πατέρων Wilam. | 457 Κνπρον: zum Genetiv vgl. XII 72. — σεισμός φθίσει δε Volkm. σεισμω δε φθίσει ΦΨ σεισμός φθίσειε (Alex.) Rz. — φάραγγας Herw. φάλαγγας Ψ φάλαγγα Φ | 459 τρά-λις* Φ | 460 Anf. = V. 685. — τείχεα Castal. τεύχεα ΦΨ vgl. V. 685 Ψ. — ενποίητα Ψ. — τε λεών (τ δχλον?) Wilam. V όλοών ΦΨ | 461 τε Ψ. — ποτϊ δ' αντής 462 γ. β. πίεται' όσμή δέ τε θείον. Wilam. ποτὶ δ" αντοις γ. β. π. ό/δ. τ. θ. ΦΨ | 463 βασιλείια Φ βασίλεια Ψ. — τεϋξαι Ψ | 464 δ' οντις Cast, δ' ούτος ΦΨ. — ήξει: έξει Ψ | 465 ονκ άλαπαδνόν vgl. V 467 | 466 πολνθρνλλητον Ψ. — τε Ψ. — σε Volkm. τ ε Φ Ψ | 467 θέρμησι Φ. — σποδιήσι Alex, σπονδή σι Φ σπιδιήσι Ψ | 468 άπροὶδή Ewald Volkm. ά προιδ?] Α α προιδή Ρ ά προίδ Ψ. — Nach στήθεσσιν hoLς Φ mit Lucke (von 13—14 Buchstaben in Ρ). — έναρίξεαι Alex, έναρίζεται (έναρίξεταί) δ5 Φ έναρίξετ (έναρίζετ) Ψ | 469 άγαθών: ανδρών Volkm. Mein. — μήτηρ: δημήτηρ Ψ | 470 άλλ τ Alex. Volkm. άλλος ΦΨ. — λνμήτης Castal. λνμήτης (λνμίτης Α λιμέτης Ψ) πάλιν ΦΨ. — ξεται Α ήξεται oder ήξετ' oder ήξει τ d. and. HSS. | 471 τήμος: τλήμον aus IV 107 Rz. — έριπονσα JacobsStruve έρπονσα ΦΨ | 472 άγλαών Ψ. — άοτ\\ Ανκον Α ανστνλίκον Ρ άστνλίκον Β άστνλίσκον Ψ, θρήικες δέ Κρόβυξοι ἀναστήσονται ἀν᾿ Αῖμον.

Καμπανοῖς ἄραβος πέλεται διὰ τ[ον * πολύκαρπον* λιμόν· πουλυετεῖς δὲ [ἀποιμώξασα τοκῆα].

Κύρνος καὶ Σαρδὼ μεγάλαις χειμῶνος ἀέλλαις καὶ πληγαῖς ἁγίοιο θεοῦ κατὰ βένθεα πόντου δύσονται κατὰ κῦμα θαλασσείοις τεκέεσσιν. αἰαῖ παρθενικὰς ὁπόσας νυμφεύσεται Ἅιδης, κούρους δ᾿ ἀκτερέας <ὁπόσους> βυθὸς ἀμφιπολεύσει· αἰαῖ νήπια τέκν᾿ ἁλινηχέα καὶ βαρὺν ὄλβον.

Μυσῶν γαῖα μάκαιρα, γένος βασιλήιον ἄφνω *τεύξεται. οὐ μὴν πουλὺν ἐπὶ χρόνον ἔσσετ᾿ ἀληθῶς Καρχηδών* Γαλάταις δὲ πολύστονος ἔσσεται οἶκτος. ἥξει καὶ Τενέδῳ κακὸν ἔσχατον, ἀλλὰ μέγιστον. καὶ Σικυὼν Χάλκειος ὑλάγμασι καὶ δέ, Κόρινθε, αὐχήσει ἐπὶ πᾶσιν· ἴσον δὲ βοήσεται αὐλός.

ἡνίκα δή μοι θυμὸς ἐπαύσατο ἔνθεον ὕμον, 477 vgl. VII 96. — (479 vgl. Ovid. Metam. I 301.) — 480 ννμφενοεται 1Άιδης, alte heidnische Anschauung: vgl. Sophokles, Antig. 816. Eurip. Or. 1109 u. δ. in der Epigrammatik. — 481 άμφιπολενοει vgl. V. 393. — 485 Καρχηδών: vgl. IV 106. (— Γαλάταις: Lactantius bei Hieronymus: Comm. in ep. ad Galat. 2 Galli. . . antiquitus .... Galatae nuncupabantur. et Sibylla sic eos appellat.) — 487 vgl. IV 105. VII 60. — Zum Tone der Rede vgl. VIII 153. — 489—491 vgl. V. 1—7. — 474 Θρήικες δε Κρόβνζοι Mein. ρήκες άκρόβνζοι ΦΨ Θρήκες δ' αντε Κρ. Rz., weil Θρήικες nie in den Sibb. vorkomme; aber diese Orakel (vgl. zu V. 480) sind nicht jiidisch. — άναστήσονται άν' ΑΙμον Alex, άλλων στήσονται άνεμων ΦΨ άνο) στήσονται άν' Αιμον Mein. | 475 άραβος Hase άράβων (άραβών Β άραβών R) Φ Ψ. — πολνκαρπον: πτολίπορον Castal. πολνδακρννΊ πολνκλαντονΊ | 476 πονλνετεῖς δε Gffck. πονλνετής (πολνετής Α) δε Φ πονλνετή δε χρόνον Ψ πονλνετή δε Alex. — άποιμώξασα τοκήα [ ] Gffck. vgl. V. 473. — Nach 476 Interpunkt. v. Wilam. | 477 κνρνος Φ. — μεγάλον Φ | 478 άγίοιο Φ άγίοις Ψ. άλίοιο nahmen Bleek u. Meineke mit Recht fur ein alteres, hier umgearbeitetes Orakel an | 479 κατά κνμα: μέγα σανμα Mein. κάτα, κνρμα Wilam. — Q-αλασσίοις Ψ ῦαλασσαίοις Mein. | 480 vgl. XI 138. XIII 113. XIV 82. 146. — ννμφενοεται "Αιδης Struve ννμφενσετ' άίδης ΦΨ | 481 κονρονς δ' άκτερέας όπόσονς Rz. κονρονς τονς τονς Β) άκτερέας ΦΨ καϊ κονρονς τονς άκτ. Castal. | 482 και βαρνν ολβον: βασιλήιον άμφω aus V. 483 Φ | 483 άφνω: άμφω Φ | 484 . . . 485 Καρχηδών alles unsicher, nur soviel sicher, dass vor 485 Liicke ist: Wilam. | 484 πονλνν Opsop. πονλνς Φ πολνν Ψ | 486 vgl. IV 101. VIII 160 | 487. 488 vgl. den Kom-mentar in den zugehSrigen Text. u. Unters. | 489 = V. 295. — 9-νμός: θεός Α. — θνμός .. . 490 . . . πάλι μοι Β. — ένθέον νμνον Rz. καὶ πάλι μοι μεγάλοι θεοῦ φάτις ἐν στήθενσσιν ἵστατο καί μ‘ ἐκέλευσε πραφητεῦσαι κατὰ γαῖαν.

αἰαῖ φιονίκων γένει ἀνδρῶν ἠδε γυναικῶν, καὶ πάσιας πόλεισιν παραλίαςι, οὐδεμί’ ὑμῶν πρὸς φάος ἠελίοι παρέσσεται ἐν φαῖ κοινῷ, οὐδ᾿ ἔτι τῆς ζωῆς ἀριθμὸς καὶ φῦλον ἐτ‘ ἔσται ἀντ‘ ἀδικου γλώττης ἀνόμου τε βίου καὶ ἀνάγνου, ὅν κατέτριψαν πάντες ἀνοίγοντες στόμ’ ἄνάγνου, καὶ δεινοὺς διέθεντο λόγους φευδεῖς τ’ ἀδίκους τε κἄστησαν κατέναντι θεοῦ μεγάλου βασιλῆος κἤνοιξαν ψευδῶς μυσαρὸν στόμα, τοὔνεκ’ ἄρ’ αὐτούς ἐκπάγλως πληγαῖσι δαμάσσειεν παρὰ πᾶσαν γαῖαν καὶ πικρὴν μοίρην πέμψει θεος αὐτοῖς ἐξ ἐδάφους φλέξας πόλιας καὶ πολλὰ θέμεθλα.

αἰαὶ σοι Κρήτη πολυώδνε, εἴς σέ περ ἥξει πληγὴ καὶ φοβερὰ αἰώνιος *ἐξαλαπάξει*, καί σε καπνιζομένην πᾶσα χθὼν ὄψεται αὐτις κοὔ σε δι’ αἰῶνος λείψει πῦρ, ἀλλὰ καήσῃ.

αἰαῖ σοι, θρήκη, ζυγὸν ὡς εἰς δούλιον ἥξεις· ἡνία σύμμικτοι Γαλάται τοῖς Λαρδανίδαισιν Ἑλλάδ᾿ ἐπιεσσυμένως πορθέοντες, * τότε σοι κακὸν ἔστγαι*, γαίῃ δ᾿ ἀλλοτρίῃ δώσεις ⏕οὐδέ τι λήψῃ.

492 vgl. V 456. VII 64. XII 105. 153. XIV 80. — 495 τής ζωής άριμός (Einzelmensch) aus Sir. 37, 25. 41, 13. Pred. Sal. 2, 3. 5, 17 abgeleitet.490 f. vgl. V. 162 f. 297 ff. — xal πάλι: και τε πάλιν F και γε π. RL. — θεοῦ μεγάλοιο Ψ | 492 γένει Volkui. γένος ΦΨ | 493 πάσαις πόλεσιν παραλίαις Castal. πάσαις παραλίαις πόλεσιν ΦΨ | 494 έν φαΐ κοινώ = I 348. — φάει Α φαὶ ΡΒ φάει Ψ 495 ονδ' έτι Castal. ονδέ τι Φ ονδ' έπί Ψ \ 496 άναγνν Φ | 497 στόμα Ψ | 498 τ: τε Ψ | 499 καστησαν Α καϊ έστησαν Ψ | 500 κηνοιξαν Α. — τοννεκα γάρ αντονς Ψ 501 πληγαῖσι: πληγέσσι Ρ πλήγεσι Β. — δαμάσειεν Α δαμάσειε Ψ | 502 μοιραν Rz. | 503 πλέξας Φ. — πόλεας Φ. — και πολλά: πόλεων τε Kloucek | 504 πολνώδννος Volkm. | 505 φοβερά αιώνιος έξαλαπάξει ΦΨ φοβερή· σε δ' αιώνιος έξαλαπάξει Volkm. φοβερά αιώνιος έξολόρενσις Gffck. vgl. V. 309. έξαλαπάξει ist Glossem zu einem schon korrupten*έξολορείσει; an έξαλάπαξις denkt Wilam. | 506 αντις A αϊις d. and. HSS. | 507 λείψει Castal. λήψει Φ λείψεται Ψ | 508 θράκη Α. — ζνγόν . .. ί}ξεις vgl. V. 537. — εις Ψ. — ήξεις: έιξη Ψ | 509 Γαλάται τοις: Γαλάταις και Ψ. — δαρδανίδεσσιν Φ Δαρδανίδησιν Rz. | 510 έλλάδ' (άλα δ άλλα δ' ψ) έπεσσνμένως πορέοντες τότε ΦΨ Ελλάδ' έπ. πέρσονσι, τό Rz. nach πορ-εόντες 2 Halbverse: Wilam. | 511 Anf. vgl. V. 643. — δ' άλλοτρίj? Castal. δ* έν άλλοτρίη ΦΨ. — Nach δό)σεις + φόρον Gffck. vgl. VII 104. πολν Ewald. — ονδέ τι (Ew.) Rz. ήδέ τι Φ ήδ' έτι Ψ.

αἰαῖ *σοι Γὼγ καὶ πᾶσιν ἐφεξῆς ἅμα Μαγώγ μαρσῶν ἠδ᾿ ἀγγὼν ὅσα σοι κακὰ μοῖρα πελάζει*, [πολλὰ δὲ] καὶ Λυκίων υἱοῖς Μυσῶν τε Φρυγῶν τε, πολλὰ δὲ Παμφύλων ἔθνη Λυδῶν τε πεσεῖται Μαύρων τ‘ Αίθιόπων τεκαὶ ἐθνῶν βαρβαροφώνων Καππαδοκῶν τ‘ Ἀράβων τε· τί δὴ κατὰ μοῖραν ἕκαστον ἐξαυδῶ; πᾶσιν γάρ, ὅσοι χθόνα ναιετάουσιν, Ὕψιστος δεινὴν ἐπιπέμφει ἔθνεσι πληγήν.

Ἕλλησιν δ᾿ ὁπόταν πολὺ βάρβαρον ἔθνος ἐπέλθῃ, πολλὰ μὲν ἐκλεκτῶν ἀνδρῶν ἀνδρῶν ὀλέσειε κάρηνα· πολλὰ δὲ πίονα μῆλα βροτῶν διαδηλήσονται ἵππων θ’ ἡμιόνων τε βοῶν τ’ ἀγέλας ἐριμύκων· δώματά τ’ εὐποίητα κυρὶ φλέξουσιν ἀθέσμως·

525 πολλὰ δὲ σώματα δοῦλα πρὸς ἄλλην γαῖαν ἀνάγκῃ ἄξουσιν καὶ τέκνα βαθυζώνους τε γυναῖκας ἐκ θαλάμων ἁπαλὰς τρυφεροῖς ποσὶ πρόσθε πεσούσας· ὄψονται δεσμοῖσιν ὑπ᾿ ἐχθρῶν βαρβαροφώνων πᾶσαν ὕβριν δεινὴν πάσχοντας· κοὐκ ἔσετ᾿ αὐτοῖς μικρὸν ἐπαρκέσσων πόλεμον ζωῆς τ᾿ ἐπαρωγός. 512 vgl. V. 319 f. — 520 ff. vgl. Υ. 638 f. 732 ff. — (Deut. 28, 49.) — 527 Deut. 28, 56. — (530 ζωής τ3 έπαρωγός vgl. Antipater Sidon. Anthol. Pal. VI 219, 21). 512. 513 so ΦΨ (512 αί at! Φ Ψ 513 μαρσών ή δαγών ψ) αί αί Γώγ και παοιν έφεξείης αμα Μαγώγ | Μαραών ή Δάκων, ΰσα σοι κακά μοίρα πελάζει Alex.2 αίαΐ Γώγ, οσα σόι κακά μοίρα Μαγώγ τε πελάζει | Μάρδων και άραγγών λαοῖς και παοιν έφεξής Gffck.; neben den Marden waren die Drangen ein persischer Stamm 514 vgl. V. 169. — πολλά δε aus Y. 515. αί αί Rz. | 515 παμφνλίων Φ \ 516 Anf. Κάρων Καππαδοκών τε Rz. — τθ τε Ψ. — έθνών: άνδρών Rz. vgl. I 394. XIV 82; dagegen vgl. λ7. 528 | 517 Anf. Αίθιόπων τ3 'Αράβων τε Rz. vgl. 516. — τί... έξανδώ vgl. V. 210. — κατά: τά κατά FR. — εκάστου Ψ \ 518 πάσι Ψ. — οσσοι Ψ (ίσα Badt | 520 "Ελλησιν Betuleius έλλησι ΦΨ. — οπόταν ... έπέλθη = XIV 313. — πολύ βάρβαρον Struve πολυβάρβαρον ΦΨ πάλι βάρβαρον aus XIV 313 Ω, Nauck | 521 όλέσει Ψ | 523 vgl. V. 564. V 354 | 524 Anf. vgl. V. 685. 460 | 525 δούλα Ψ | 526 ff. vgl. V. 268 ff. — αξουσι Ψ | 527 άπαλοΐς Ψ, doch vgl. Deut. 28, 56 καϊ ή απαλή... — πρόσε πεσονσας: πρόσθε έρπουσας Mein. πρ. πατούσας besser Bur., aber es soli ja gerade das ungewohnte Gehen (Deut. a. a. O.!), also die Moglichkeit des Fallens bezeichnet werden. | 528 οψονται δεσμοΐσιν (δεσμοΐς Α) ΦΨ οχροντ έν δεσμοΐσιν Mdls. Bur. — ύπ \ . . βαρβαροφώνων vgl. V. 332. (516) | 529 δεινήν πάσχοντας Volkm. πάσχοντας δεινήν Φ πάσχοντας χαλεπήν Ψ. — κούκ έσετ Opsop. κούκ έστ᾿ Φ κούκέτ Ψ | 530 έπαρκέσων Ψ έπαρκείων Volkm. — πόλεμον Ρ Gffck. πολέμου d. and. HSS. Ausgg., doch ist der Sinn: niemand wird sein, nur ein wenig abwehrend den Krieg und Heifer des Lebens. ὄψονταί τ᾿ ἰδίας κτήσεις καὶ πλοῦτον ἅπαντα ἐχθρὸν καρπίζοντα· τρόμος δ᾿ ὑπὸ γονύνασιν ἔσται. φεύξονται δ᾿ ἑκατόν, εἶς δ᾿ αὐτοὺς πάντας ὀλέσσει· πέντε δὲ κινήσουσι βαρὺν χόλον· οἵ δὲ πρὸς αὐτούς αἰσχρῶς φυρόμενοι πολέμῳ δεινῷ τε κυδοιμῷ οἴσουσιν ἐχθροῖσι χαράν, Ἕλλησι δὲ πένθος.

δούλειος δ᾿ ἄρα — ζυγὸς ἔσσεαι Ἑλλάδι πάσῃ· πᾶσι δ᾿ ὁμοῦ πόλεμός τε βροτοῖς καὶ λοιμὸς ἐπέσται, χάλκειόν τε μέγαν τεύξει θεὸς οὐρανὸν ὑψοῦ ἀβροχίην τ᾿ ἐπὶ γαῖαν ὅλην, αὐτὴν δὲ σιδηρᾶν. αὐτὸαρ ἔπειτα βροτοὶ δενῶς κλαύσουσιν ἅπαντες ἀσπορίην καὶ ἀνηροσίην· καὶ πῶρ ἐπὶ γαίης κατθήσει * πολὺν ἱστὸν* ὅς οὐρανὸν ἔκτισε καὶ γῆν· πάντων δ᾿ ἀνθρώπων τὸ τρίτον μέρος ἔσσεται αὖτις.

Ἑλλὰς δή, τί πέποιθας ἐπ᾿ ἀνδράσιν ἡγεμόνεσσιν θνητοῖς, οἶς οὐκ ἔστι φυγεῖν θανάτοιο τελευτήν; πρὸς τί τε δῶρα μάταια καταφθιμένοισι πορίζεις θύει τ᾿ εἰδώλοις; τίς τοι πλάνον ἐν φρεσὶ θῆκεν ταῦτα τελεῖν προλιποῦσα θεοῦ μεγάλοιο πρόσωπον; οὔνομα παγγενέταο σέβα δ᾿ ἔχε, μηδὲ λάθῃ σε. 533 απαντας Ψ | 534 χόλον ΦΨ Wilam. λόχον Castal. | 535 φερόμενοι ΡΒ | 536 έχθροΐς Α | 537 vgl. V. 508. — Nach άρα + τοι Rz. Mdls. — έοοεται Alex, έοται ΦΨ | 538 πάοι Mein. πάντα ΦΨ. — πόλεμος .... λοιμός vgl. V. 603. Fragm. 3, 20. — έπέοται Mein. έτ « Ρ) έοται Φ Ψ | 540 αντήν όε οιδηράν Volkm. αντή (αντη Ρ) δε σιδηρά ΦΨ \ 541 δεινώς < Ψ | 542 άπορίην FR | 543 κατθήσει Alex.1 καὶ θήσει ΦΨ Alex.2 — πολνν ϊστόν ΦΨ πολννηστον Alex.1 πολνν οίκτον Alex.2 πολίκανστον Rz. — ΰς . . . γήν = V. 35 | 544 vgl. V 103. — μέρος Alex, γένος ΦΨ. — αντις Α ανθις d. and. HSS. | 545 δή: 0h Ρ Lactant. Cod. Par. 1664 < Ψ. — έπνπ5 Wilam.? | 546 θανάτοιο τελεντήν = XI 157 I 547 vgl. Fragm. 1, 22 | 548 τις: τι ΡΒ. — σοι Lactant. — πλάνων ένὶ φρεοὶ Ψ | 549 vgl. VIII 263. 381. Fragm. 1, 20. — προλιπονσα Φ προλιπονσι Ψ προλι-πόντα Lactant. (vgl. IV 23) προλιπεΐν τε Brandt. — θεον .... πρόσωπον = V. 557 | 550 vgl. Fragm. 1, 15. — παγγενέταο Alex, παγγενέτασ τε Φ παγγενέτας Ψ. — ό < Alex. . .;! Sill χίλια δ᾿ ἔστ᾿ ἔτεα κὰι πένθ᾿ ἑκατοντάδες ἄλλαι, ἐξ οὖ βασίλευσαν ὑπερφίαλοι βασιῆες Ἑλλήνων, οἵ πρῶτα βροτοῖς κακὰ ἡγεμόνεθσαν, πολλὰ θεῶν εἴδωλα καταφθιμένων *θανεόντων*, ὦν ἕνεκεν τὰ μάταια φρονεῖν ὑμῖν ὑπεδείζθη.

ἀλλ᾿ ὁπόταν μεγάλοιο θεοῦ χόλος ἔσσεται ὑμῖν, δὴ τότ᾿ ἐπιγνώσεσθε θεοῦ μεγάλοιο πρόσωπον. πᾶσαι δ᾿ ἀνθρώπων ψυχαὶ μεγάλα στενάχουσαι ἄντα πρὸς οὐρανὸν εὐρὺν ἀνασχόμεναι χέρας αὐτῶν ἄρξονται βασιλῆα μέγαν ἐπαμύντορα κληζειν καὶ ζητεῖν ῤυστῆρα χόλου μεγάλοιο, τίς ἔσται. ἀλλ᾿ ἄγε καὶ μάθε τοῦτο καὶ ἐν φρεσὶ κάτθει σῇσιν. ὅσσα περιπλομένων ἐνιαυτῶν κήδεα ἔσται. *καὶ τοὺς ἑλλὰς ἔρεξε* βοῶν ταύρων τ᾿ ἐριμύκων· πρὸς ναὸν μεγάλοιο θεοῦ ὁλοκαρπώσασα, ἐκφεύξῃ πολέμοιο δυσηχέος ἡδὲ φόβοιο καὶ λοιμοῦ καὶ δοῦλον ὑπεκφεύξῃ ζυγὸν αὖτις, ἀλλὰ μέχρις γε τοσοῦδ᾿ ἀσεβῶν γένος αἴσιμον ἦμαρ. ὁππότε κεν τοῦτο προλάβῃ τέλος αἴσιμον ἦμαρ. οὐ γὰρ μὴ θύσητε θεῷ, μέχρι πάντα γένηται· ὅσσα θεός γε μόνος βουλεύσεται, οὐκ ἀτέλεστα. πάντα τελεσθῆναι κρατερὴ δ᾿ ἐπικείσετ᾿ ἀνάγκη.

εὐσεβέων ἀνδρῶν ἑερὸν γένος ἔσσεται αὖτις, βουλαῖς ἠδὲ νόῳ προσκείμενοι Ὑψίστοι, 573 ενοεβέων: vgl. IV 45. 136. V 36. 281. XI 24. 551 χίλιέ δ" έτεα Α χίλια δ' έοτ' έτη Ψ | 552 έβασίλενοαν Ψ | 554 vgl. V. 723. — καταφ&ιμένων Volkm. καταφ&ιμένοις ΦΨ. — θανεόντων: άνα&έντες Alex. | 555 vgl. Fragm. 3, 30 f. — ενεκα Ψ | 556 vgl. I 165. Ill 71 | 557 &εοϋ .. . πρόσωπον = V. 549 | 558 πάσαι . . ιρυχαι = V. 678. VIII 350 vgl. II 203. | 559 άναοχόμεναι Volkm. άνασχόμενοι ΦΨ. — χείρας Ψ | 563 περιπλομένων ένιαντών = IV 73 | 564 και τονς ελλάς έρεξε Φ τονς έλλάς τ' έρρεξε Ψ άς άγέλας ρέζεις (όίων) Mdls. Vor V. 564 Liicke, in der u. a. stand: wenn du dicli bekehrst. . . .; dann folgte V. 564 καϊ άγέλας ρέξης ον βοών... έριμνκων (vgl. V. 239. 523. 577. V 354): Gffck. | 565 wiederholt nach V. 573 Ψ \ 565 Anf. vgl. V. 274. — νηόν an 2. Stelle (nach V. 573) Ψ | 567 αντις Α αυσις d. and. HSS. 568 μέχρις γε τοσοϋδ3 Alex, μέχρις γέ σε τονδ3 Φ μέχρι γέ σε τόδ} ψ ] 569 vgl. V. 741: όππότε δή και τοντο λάβψ — αῖσιον Ψ | 570 μέχρι . . . . γένηται vgl. V. 92 | 571 vgl. V. 699. 571 so Rz. 8σσα μόνος βονλενοεται ονκ άτέλεντα (άτέλεοτα Α) θεός γε Φ ο. μ. βουλεύεται &εός ονκ άτέλεοτα Ψ | 572 vgl. XIV 357 ι Nach 573 wiederholt V. 565 Ψ | 574 βονλαῖς ήδε Hase Struve βουλαΐσι(ν) δε ΦΨ. — νόω Hase νω (νώ Ρ) οἱ Φ νόοι Ψ. οἳ ναὸν μεγάλοιο θεοῦ περικνόανέονσιν λοιβῆ τε κνίσσῃ τ' ἠδ᾿ αὖθ᾿ ίεραῖς ἑκατόμβαις ταύρων ζατρεφέων θυσίαις κριῶν τε τελείων πρωτοτόκων ὀίων τε καὶ ἀρνῶν πίονα μῆλα βωμῷ ἐπὶ μεγάλῳ ἁγίως ὁλοκαρπεύοντες. ἐν δὲ δικαιοσύνῃ νόμου Ὑψίστοιο λαχόντες ὄλβιοι οἰκήσουσι πόλεις καὶ πίονας ἀγρούς, αὐτοὶ δ᾿ ὑψωθέντες ὑπ᾿ ἀθανάτοιο προφῆται *καὶ* μέγα χάρμα βροτοῖς πάντεσσι φέροντες. μούνοις γάρ σφιν δῶκε θεὸς μέγας εὔφρονα βουλήν καὶ πίστιν καὶ ἄριστον ἐνὶ στήθεσσι νόημα· οἵτινες οὐκ ἀπάτῃσι κεναῖς οὐδ᾿ ἔργ᾿ ἀνθρώπων χρύσεα καὶ χάλκεια καὶ ἀργύρου ἠδ᾿ ἐλέφαντος καὶ ξυλίνων λιθίνων τε θεῶν εἴδωλα καμόντων πήλινα μιλτόχριστα ζῳογραφίας τυποειδεῖς τιμῶσιν, ὅσα πέρ τε βροτοὶ κενεόφρονι βοτλῇ· ἀλλὰ γὰρ ἀείρουσι πρὸς οὐρανὸν ὠλένας ἁγνάς ὄρθριοι ἐξ εὐνῆς αἰεὶ χρόα ἁγνίζοντες ὕδατι καὶ τιμῶσι μόνον τὸν ἀεὶ μεδέοντα ἀθάνατον καὶ ἔπειτα γονεῖς· μέγα δ᾿ ἔξοχα πάντων ἀνθρώπων ὁσίης εὐνῆς μεμνημένοι εἰσίν· 582 f. vgl. Υ 238 ff. — 586—590 vgl. V. 13ff. — 586-588. 590—594 Clemens Alex. Protr. VI 70 νόμους δε τούς ὅσοι αληθείς καὶ δόξαν τήν του θεοϋ παρ' αυτών ώφέληααι τών 'Εβραίων' ο"τίνες . . . 594 άϋάνατον. — 587 vgl. Hekataeus bei Euseb. Praep. ev. XIII 13, 40 aus „Sophokles" V. 6 f. θεών άγάλματ έκ λίϋων ή χαλκέων | ή χρυοοτεύκτων ή έλεφαντίνων τύπους. — 588 vgl. V. 554. — 594 vgl. II 60. 576 vgl. V. 626. — τε Ψ | 578 οίων Castal. οίων Ψ ύών Φ (υ auf Rasur in A ). — μήλα: μήρα Mdls. Bur. | 580 νόμον Ψ \ 581 πόλις Ψ | 582 αύτοις Alex. — ὑπ᾿ άθ. προφήται vgl. V. 781 | 583 καϊ.... φέροντες Φ (zwischen V. 583 und 584 λείπει Ρ) Ψ έοαονται.... φέροντες Alex, ζήσονται... φέροντες Friedl. | 584 δῶκε: δῶ Ψ. | Aus V. 585 ist interpoliert V. 262 | 586 ούδε έργα Clem. | 587 χάλκεα Clem. — αργύρου Clem, ἀργυρε᾿ Φ άργύρεα Ψ. — ἐλέφαντα ΦΨ | 588 vgl. Fragm. 3, 29. IΙΙ 722. — θεῶν καμόντων vgl. V. 554. VIII 47. — θεών: βροτῶν Clem.— καμόντων: θανόντων Clem. | 589 Clem. | 589 ζῳογραφίας Α ζωγραφίας d. and. HSS. (ἔτι και ζωγραφίας Ψ). — τυποειδεῖς: ῥυπόεσσας Volkm. | 590 τιμῶσιν Clem. τιμῶντες ΦΨ. — πέρ Clem, κέν ΦΨ. — τε Ψ I 591 vgl. IV 166. — γάρ Clem. μὲν Ψ μιν Φ — ώλένας άγνάς = VIII 251 | 592 αεί χρόα Clem, αἰεὶ χέρας Φ ἀεὶ χεῖρας Ψ | 593 ὕδασι Clem. — μόνον τόν ἀεὶ μεδέοντα Clem, θεόν τόν ἀεὶ μέγαν ὄντα ΦΨ | 594 καὶ ἔ. γ. · μετά δ᾿ ἔ. πάντων Φ μετὰ δ᾿ ἔπειτα (δέπειτα F) γονεῖς ἔξοχα πάντων FL γρ. καὶ ἔπειτα γονεῖς μετὰ δ᾿ ἔξοχα πάντων am Rande F, im Texte R. — μέγα Mdls. μετά Φ Ψ. κοὐδὲ πρὸς ἀρσενικοὺς παῖδας μίγνυνται ἀνάγνως, ὅσσα τε Φοίνικες Αἰγύπτιοι ἠδὲ Λατῖνοι Ἑλλάς τ᾿ εὐρύχορος καὶ ἄλλων ἔθνεα πολλά Περσῶν καὶ Γαλατῶν πάσης τ᾿ Ἀσίης παραβάντες ἀθανάτοιο θεοῦ ἁγνὸν νόμον *ὃν παρέβησαν*. ἀνθ᾿ ὧν ἀθάνατος θήσει πάντεσσι βροτοῖσιν ἄτην καὶ λιμὸν καὶ πήματά τε στοναχάς τε καὶ πόλεμον καὶ λοιμὸν ἰδ᾿ ἄλγεα δακρυόεντα· οὕνεκεν ἀθάνατον γενέτην πάντων ἀνθρώπων οὐκ ἔθελον τιμᾶν ὁσίως, εἰδωλα δ᾿ ἐτίμων χειροποσμαῖς πετρῶν κατακρύψαντες δι᾿ ὄνειδος, ἐν σχισμαῖς πετρῶν κατακρύφατες δι᾿ ὄνειδος, ὁππόταν Αἰγύπτου βασιλεὺς νέος ἕβδομος ἄρχῃ τῆς ἰδίης γαίης ἀριθμούμενος ἐξ Ἑλλήνων ἀρχῆς, ἧς ἄρξουσι Μακηδόνες ἄστπετοι ἄνδρες· ἔλθῃ δ᾿ ἐξ Ἀσίῃς βασιλεὺς μέγας, αἰετὸς αἴθων, ὃς πᾶσαν σκεπάσει γαῖαν πεζῶν τε καὶ ἱππέων, πάντα δὲ συγκόψει καὶ πάντα κακῶν ἀναπλήσει· ῥίψει δ᾿ Αἰγύπτου βασιλήιον· ἐκ δέ τε πάντα κατήμαθ᾿ ἑλὼν ἐποχεῖται ἐπ' εὐρέα νῶτα θαλάσσης. καὶ τότε δὴ κάμψουσι θεῷ μεγάλῳ βασιλῆι ἀθανάτῳ γόνυ λευκὸν ἐπὶ χθονὶ πουλυβοτείρῃ· 596 vgl. V. 185. — 603 = Fragm. 3, 20. vgl. Aristobuls gefalschte Orphik bei Euseb. Praep. ev. XIII 12, 5. V. 15. — 606. 607 vgl. VIII 224. XI 88. Jes. 2, 18 f. — 608—610 vgl. V. 318.192 f. — 611—615 vgl. V. 652 ff. V 108 ff. 414 ff. — 611 αίετός αϊθων (vgl. XIV 224) aus (Homer und) griechischer Orakelsprache, vgl. Lykophron 261. 551. 109. 246 u. o. — 612 vgl. Assumptio Moyseos 3, 1: [Et] illis temporibus veniet illis ab oriente rex et teget equitatus terram eorum . . . 596 vgl. V. 185. — πρὸς τοὺς ἀροενικοὺς παΐδας μίγνννται | ἀνάγνως Ψ. — vἀναμίγνννται Φ. — ἀνέγνως ΡΒ | 598 εὐρύχορος Opsop. εὐρύχωρος Ψ εὔχωρος Φ. — καὶ ἄλλων: κἄλλων RL. — ἄλλων: λαῶν Mdls. | 599 τ Alex, δ᾿ ΦΨ | 600 άθα- νάτοιο . . . νόμον = V. 276. — ὃν παρέβησαν: ὅνπερ ἔδωκεν Rz. ὅνπερ ὑπῆσαν Mdls. ὅνπερ ἔλνσαν Mein.: da παρέβησαν aus παραβάντες in V. 599 entstanden scheint, so lasst sich die Stelle schwerl.emendieren 601 ἀθάνατος: ἀθάνατος θεός Φ | 602 ἄττην RL. — λοιμόν Ψ. — καὶ πήματα: πήματα Ψ | 603 = Fragm. 3, 20. vgl. XIII 148. — ίδ: ήδ᾿ Ψ | 604 f. vgl. V. 278 f. | 606 vgl. VIII 224. XI 88. — ῥίψονοιν: ῥέζονσι A I 607 κατακρύψαντες: κρύψαντες Ψ | 608 f. vgl. IΙΙ 192 f. — ἕβδομος Alex, βδομον ΦΨ | 610 μακηδόνες Α μακεδόνες d. and. HSS. | 611 αίετός αἰθων = XIV 224 | 612 πεζοΐς τε καὶ ἵπποις Rz. Vgl. sonst V. 805. | 613 = V. 188 | 614 Αἰγύπτον βασιλήιον vgl. V. 159. VIII 6. | 615 ἐποχεῖται:ὀχεῖται Ψ | 617 έπὶ χθ. πονλνβοτείρῃ = XIII 136. ἔργα δὲ χειροποίητα πυρὸς φλογὶ πάντα πεσεῖται. καὶ τότε δὴ χάρμην μεγάλην θεὸς ἀνδράσι δώσει· καὶ γὰρ τῆ καὶ δένδρα καὶ ἄσπετα ποίμνια μήλων δώσουσιν καρπὸν τὸν ἀληθινὸν ἀνθρώποισιν οἴνου καὶ μέλιτος γλυκεροῦ λευκοῦ τε γάλακτος καὶ σίτου, ὅπερ ἐστὶ βροτοῖς κάλλιστον ἁπάντων. ἀλλὰ σὺ μὴ μέλλων, βροτὸ ποικιλόμητι, βράδυνα, ἀλλὰ παλίμπλαγκτος στρέψας θεὸν ἱλάσκοιο. θῦε θεῷ ταύρων ἑκατοντάδας ἠδὲ καὶ ἀρνῶν πρωτοτόκων αἰγῶν τε περιπλομέναισιν ἐν ὥραις. ἀλλὰ μιν ἱλάσκου, θεὸν ἄμβροτον, αἴ κ᾿ ἐλεήσῃ. αὐτὸς γὰρ μόνος ἐστὶ θεὸς κοὺκ ἔστιν ἔτ᾿ ἄλλος. τὴν δὲ δικαιοσύνην τίμα καὶ μηδένα θλῖβε. ταῦτα γὰρ ἀθάνατος κέλεται δειλοῖσι βροτοῖσιν. ἀλλὰ σύ τοῦ μεγάλοιο θεοῦ μήνιμα φύλαξαι. ὁππότε κεν πάντεσσι βροτοῖς λοιμοῖο τελευτή ἔλθῃ καὶ φοβεροῖο δίκης <τε> τύχωσι δαμέντες, 618 Lactant. div. inst. VII 19, 9 non colentur ulterius dii manu facti, sed a templis ac pulvinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur et cum donis suis mirabilibus ardebunt: quod etiam Sibylla cum prophetis congruens futurum esse praedixit: ῥίψωσιν (VIII 224) .... Erythraea quoque idem spopondit: έργα.... 619—623 vgl. (II 29—33). 368 ff. 659 f. 744 ff. Henoch 10, 18 f. Und in jenen Tagen wird die ganze Erde in Gerechtigkeit bebaut werden und wird ganz mit Baumen bepflanzt werden und voll von Segen sein. Und alle Baume der Lust wird man auf ihr pflanzen, und der Weinstock, der auf ihr gepflanzt werden wird, wird Wein in Fiille geben .... Apoc. Bar. XXIX 5. Spater christlich: Papias bei Irenae. II 418 Harv. — Lactant. div. inst. VII 24, 13 et alio loco Erythraea ait de ubertate rerum: καϊ τότε... 622 vgl. V 282f. VIII 211 f. II 318. — (624. 625 Clemens Alex. Protr. VII 74 . . . ούτως μεν δή Χ)ρφενς· χρόνω τε ποτε σννήχεν πεπλανημένος᾿ ἀλλὰ σὺ . . .) — 629 vgl. Deut. 4, 35. — 630 vgl. II 56 f. 618 Anf. = V. 722. — πνρός .... πεσεΐται: θεών χαχαχανθήοονχαι Lactant. — πνρὸς Ψ | 619 θεός ψ | 620—623 vgl. V. 744 ff. | 620 ποίμνια μήλων: θρέμμαχα γαἱης Lactant. | 621 δώσονσιν Lactant. δώσονσι ΦΨ 622 — 640 wiederholt nach V. 725 A | 624 μέλλων Clem, πολλήν ΦΨ. — βροτε ποικιλόμητι = V. 217 (I 6). — βράδννε Clem, χακόφρον ΦΨ vgl. V. 217. κακόφρὥν Α | 625 παλίμπλαγκτος Clem, λιπὼν πλοῦτον ΦΨ | 626 ταὐρων . . . ἀρνῶν vgl. V. 576 | 627 περιπλομέναισιν ἐν ὥραις vgl. V. 289. — περιπλομέναις Ψ περιπλομένησιν Rz. | 629 = V. 760. vgl. VIII 377. — αὐτὸς aus V. 760 Rz. οὖτος ΦΨ. — κονκ: καὶ οὐχ Ψ | 630 μηδένα θλῖβε vgl. II 74. | 631 δειλοῖσι βροτοῖσιν = V. 662. 759 | 632 φύλαξε Ψ | 633 βροτοῖσι Ψ. — λοιμοῖο: κόσμοιο oder πολέμοιο Mdls., aber λοιμοῖο τελεντή ist analog dem homerischen θανάτοιο τέλος gebildet 634 φοβεροῖο δίκης vgl. zum Genus V. 673. 739. 777. I 229. 322. — δίκη Ρ δίκην ΑΒ. — τετύχωσι Mein. Nauck vgl. Manetho III 299. Maximus 577. τύχωσι ΦΨ. καὶ βασιλεὺς βασιλῆα λάβῃ χώραν τ᾿ ἀφέληται, ἔθνη δ᾿ ἔθνεα πορθήσῃ καὶ φῦλα δυνάσται, ἡγεμόνες δὲ φύγωσιν ἐς ἄλλην γαῖαν ἅπαντες, *ἀλλαχθῇ δέ τε γαῖα βροτῶν καὶ βάρβαρος ἀρχή Ἑλλάδα πορθήσῃ πᾶσαν καὶ πίονα γαῖαν ἐξαρύσῃ πλούτοιο καὶ ἀντίον εἰς ἔριν αὐτῶν ἔλθωσιν χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου εἵνεκεν· ἔσται ἡ φιλοχρημοσύνη κακὰ ποιμαίνουσα πόλεσσιν.* χώρῃ ἐν ἀλλοτρίῃ, ἄταφοι δὲ ἅπαντες ἔσονται, καὶ τῶν μὲν γῦπές τε καὶ ἄγρια θηρία γαίης σάρκας δηλήσονται· ἐπὰν δὴ ταῦτα τελεσθῇ, λείψανα γαῖα πέλωρος ἀναλώσειε θανόντων. αὐτὴ δ᾿ ἄσπαρτος καὶ ἀνήροτος ἔσται ἅπασα κηρύσσουσα τάλαινα μύσος μυρίων ἀνθρώπων· πολλὰ χρόνων μήκη περιτελλομένων ἐνιαυτῶν πέλτας καὶ θυρεοὺς γαισοὺς παμποίκιλά θ᾿ ὅπλα· οὐδὲ μὲν ἐκ δρυμοῦ ξύλα κόψεται εἰς πυρὸς αὐγήν.

635 vgl. Henoch 99, 4: Und in jenen Tagen werden die Volker in Aufruhr kommen, und die Geschlechter der Yolker werden sich erheben . .. vgl. Apoc. Bar. LXX 3. IV Esr. 6, 24. 9, 3. 13, 30 f. Matth. 24, 7. — 638 f· vgl. V. 520 ff. 732 ff. — 642 vgl. V. 235. II 111. VIII 17. — 647 vgl. V 276. — 649—651 Ezech. 39, 9f. vgl. V. 728. 729. 731. Lactant. div. inst. VII 26, 4 turn per annos septem perpetes intactae erunt silvae nec excidetur de montibus lignum, sed arma gentium comburentur . ..635 χώρην Rz. | 636 πορθήσῃ Opsop. πορθήσει ΦΨ | 637 είς Ψ | 638—642 stört, da der Nachsatz fehlt, vollig den Zusammenhang. Diese Vv.sind eingeschoben, um Hellas einen Hieb zu geben, und vor V. 643, der mit 637 in Beziehung steht, ist etwas ausgebrochen des Inhalts, dass sie sterben (im fremden Land): nach Wilam. Gffck. | 638 ἀλλαχθῇ δέ Alex, ἀλλάχθη (ἀλλαχθῆ R) γε (σε L) ΦΨ | 639 πορθήσῃ Opsop. πορθήσει ΦΨ | 640 ἐξαρνσῃ Opsop. ἐξαρνσει Φ έξαρρύσει Ψ | 641 ἔλθωσι Ψ ἔλθονσιν Α ἔλθονσι Ρ Β. — εἵνεκεν: ἕνεκεν Ψ 642 vgl. II 111. VIII 17. Ill 235. — κακά ποιμαίνονσα πόλεσσιν Alex, κακά ποιμένονσα πόλεσσι Φ κ. πημαίνονσα π. Ψ | 643 Anf. vgl. V. 511 I 644 τών: τά Ψ | 645 σάρκας Gfroerer σαρκῶν ΦΨ. — ἐπὰν δή Volkm. ἐπὰν δὲ ΦΨ 646—675 Α | 646 γαῖα πέλωρος = VIII 33. — ἀνηλώσειε Ρ άναλώσεις Β 647 Anf. vgl. V 276 | 648 μνρίων: μώρων Mein. μελέων Alex, μιαρὤν Castal. unnötig. — Nach V. 648 Lücke, in der das Subjekt (d. h. die Gerechten, vgl. Lactant. a. a. Ο. VII 26, 4) und Pradikat zu den Objekten des V. 650 standen (vgl. V. 727): Gffck. | 649 — 651 vgl. V. 728. 729. 731 | 649 πολλὰ: ἑπτὰ? vgl. V. 728 | 650 [ ] Bur. — γαισσονς Φ. — παμποίκιλά θ' 8πλα Alex, aus V. 729 (wo Φ : παμποίκιλα τ᾿ ὅπλα) παμποίκιλα ὅπλα ΦΨ | 651 μὲν : γὰρ Gallaeus aus V. 731. Sibyllina.

καὶ τότ' ἀπ' ἠελίοιο θεὸς πέμψει βασιλῆα, ὅς πᾶσαν γαῖαν παύσει πολέμοιο κακοῖο, οὕς μὲν ἄρα κτείνας, οἷς δ' ὅρκια πιστὰ τελέσσας. οὐδέ γε ταῖς ἰδίαις βουλαῖς τάδε πάντα ποιήσει, ἀλλὰ θεοῦ μεγάλοιο πιθήσας δόγμασιν ἐσθλοῖς. ναὸς δ' αὖ μεγάλοιο θεοῦ περικαλλέι πλούτῳ βεβριθώς, χρνσῷ τε καὶ ἀργύρῳ ἠδέ τε κόσμῳ πορφυρέῳ· καὶ γαῖα τελεσφόρος ἠδὲ θάλασσα των ἀγαθῶν πλήθυσα. καὶ ἄρξονται βασιλῆες ἀλλήλοις *κοτέειν ἐπαμύνοντες κακὰ θυμῷ*· ὁ φθόνος οὐκ ἀγαθὸν πέλεται δειλοῖσι βροτοῖσιν. ἀλλὰ πάλιν βασιλῆες ἐθνῶν ἐπὶ τήνδε γε γαῖαν ἀθρόοι ὁρμήσονται ἑαυτοῖς κῆρα φέροντες· σηκὸν γὰρ μεγάλοιο θεοῦ καὶ φῶτας ἀρίστους πορθεῖν βονλήσονται, ὁπηνίκα γαῖαν ἵκωνται. θήσουσιν κύκλῳ πόλεως μιαροὶ βασιλῆες τὸν θρόνον αὐτοῦ ἕκαστος ἔχων καὶ λαὸν ἀπειθῆ. καί ῥα θεὸς φωνῇ μεγάλῃ πρὸς πάντα λαλήσει λαὸν ἀπαίδεντον κενεόφρονα, καὶ κρίσις αὐτοῖς ἔσσεται ἐκ μεγάλοιο θεοῦ, καὶ πάντες ὀλοῦνται 652. 653 Lactant. div. inst. VII 18, 7 ... item alia (nach V 107—110): καὶ τότ' ... 652—656 vgl. V. 286 f. 49 f. V 108 (414). - (655 f. vgl. Joh. δ, 19). — 659 vgl. V. 619 ff. — 660 ff. Jerem. 1, 15. IV Esr. 13, 33 ff. et erit, quando audierint omnes gentes vocem eius, et derelinquet unusquisque regionem suam et bellum quod habent in alterutro, et colligefcur in unum multitudo innumerabilis..... ipse autem stabit super cacumen montis Sion .... ipse autem filius meus arguet quae advenerunt gentes impietates eorum .... (vgl. Henoch 90, 16). Apok. Joh. 17, 13. 14. (Πέτρου κήρυγμα p. 60 Hilgenf. καὶ τὸν Ύστάσπην λαβόντες ἀνάγνοηε καὶ εὑρήσετε πολλῷ τηλαυγέστερον .... τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ καὶ καθὼς παράταξιν ποιήσουσι τῷ Χριστῷ πολλοὶ βασιλεῖς ....) — 668 λαὸν ἀπειθῆ: vgl. I 204. Nach 656 Lücke, in der u. a. ein ἔσται stand: Wilam. | 657 ναὸς Mein. λαὸς Φ λαοὺς Ψ. — περικαλλεῖ Ρ Ψ | 659 πορφυρόει ΡΒ | 661 κοτέειν ἐπαμύνοντες κακὰ (κακῷ Ψ) θυμῷ ΦΨ Ausgg. κοτέειν ποιμαίνοντες κ. Mdls. | 662 [ ] Gfroer. — δειλοῖσι βροτοῖσιν = V. 631. 759 | 663 τήνδε γε Rz. τήνδε τε Φ τήν γέ τε Ψ | 665 φῶτας ἀρίστους = V 109 | 666 Interpunction von Wilam. — ἵκωνται Alex. ἵκονται ΦΨ | 667 θήσουσιν κύκλῳ Rz. aus Jerem. 1, 15. θύσουσι κύκλῳ) Φ κύκλῳ θήσωσιν Ψ | 668 λαὸν ἀπειθῆ: λαὸν ἀπεχθῆ Herwerden. λ. ἀπενθῆ Mdls., doch vgl. I 204. χειρὸς ἀπ' ἀθανάτοιο· ἀπ' οὐρανόθεν δὲ πεσοῦνται ῥομφαῖαι πύρινοι κατὰ γαῖαν· λαμπάδες, αὐγαί ἵξονται μεγάλαι λάμπουσαι εἰς μέσον ἀνδρῶν. γαῖα δὲ παγγενέτειρα σαλεύσεται .ημασι κείνοις χειρὸς ἀπ' ἀθανάτοιο, καὶ ἰχθν\;υες οἱ κατὰ πόντον πάντα τε θηρία γῆς ἠδ' ἄσπετα φῦλα πετεινῶν πᾶσαί τ' ἀνθρώπων ψυχαὶ καὶ πᾶσα θάλασσα φρίξει ὑπ' ἀθανάτοιο προσώπου καὶ φόβος ἔσται. ἠλιβάτους κορυφάς τ' ὀρέων βουνούς τε πελώρων ῥήξει, κυάνεόν τ' ἔρεβος πάντεσσι φανεῖται. ἠέριαι δὲ φάραγγες ἐν οὔρεσιν ὑψηλοῖσιν ἔσσονται πλήρεις νεκύων· ῥε;τσουσι δὲ πέτραι αἵματι καὶ πεδίον πληρώσει πᾶσα χαράδρα. τείχεα δ' εὐποίητα χαμαἲ πεσέονται ἅπαντα ἀνδρῶν δυσμενέων, ὅτι τὸν νόμον οὐκ ἔγνωσαν οὐδὲ κρίσιν μεγάλοιο θεοῦ, ἀλλ' ἄφρονι θυμῷ πάντες ἐφορμηθέντες ἐφ' Ἱερὸν ἤρατε λόγχας. καὶ κρίνεῖ πάντας πολέμῳ θεὸς ἠδὲ μαχαίρῃ καὶ πυρὶ καὶ ὕετῷ τε κατακλύζοντι· καὶ ἔσται θεῖον ἀπ' οὐρανόθεν, αὐτὰρ λίθος ἠδὲ χάλαζα πολλὴ καὶ χαλεπή· θάνατος δ' ἐπὶ τετράποδ' ἔσται. καὶ τότε γνώσονται θεὸν ἄμβροτον, ὅς τάδε κρίνει· οἰμωγή τε καὶ ἀλαλαγμὸς κατ' ἀπείρονα γαῖαν 672 vgl. Lactant. div. inst. VII19, 5 cadet repente gladius e caelo ... — 675 Psal. 17, 8. — 676 — 692 Ezech. 38, 20ff. (Judith 2, 8). Vgl. den griechischen Henoch S. 8, 15 ff. Flemm. Raderm. καὶ σεισθήσονται πάντα τά ἄκρα τῆς γῆς καὶ λήμψεται αὐτοὺς τρόμος καὶ φόβος μέγας μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. καὶ σεισθήσονται καὶ πεσοῦνται καὶ διαλνθήσονται ὄρη ὑψηλά, καὶ ταπεινωθήσονται βουνοὶ ὑιρηλοὶ τοῦ διαρνῆναι ὄρη καὶ τακήσονται ὡς κηρὸς u. s. w. — 683 f· vgl. V. 804. — 691 vgl. V 377 f. — 693 Ezech. 38, 23. 672 (und 676) ἀπ': ὕπ' Rz. | 673 ῥομφαῖαι πύρινοι vgl. V. 634. — αὐγαί Mein. αὖ γε Φ Ψ; αὐγαί erklärt λαμπάδες: Wilam. | 674 ἥξονται Φ. — λάμπουσαί τ' ἐς Mein. λ. γ' ἐς Rz. | 675 = V. 714 vgl. 752 | 676 πόντον: πάντων Ψ | 677 so Alex, (τε Wilam.), πάντα δὲ θηρία γαίης ἠδ' ἄσπετα φῦλα πετεινῶν Ψ πάνδε δὲ θηρία γαίης κἄσπετα (κᾄσπετα Α) φ. π. Φ | 678 πᾶσαί.... ψυγαὶ = V. 558. — τ' Wilam. δ' ΦΨ Ausgg. | 680 πελώρους Rz. | 684 χαράδρη Rz. | 685 Anf. == V. 460. — τεύχεα ψ vgl. 460 ΦΨ. — χαμαὶ... ἅπαντα vgl. V. 275 | 686 ἔγνωσαν: ἐνόησαν Mdls.? | 687 ἄφρονι θνμῷ = V. 722 | 689 κρίνει Φ κρινέει Rz. — τε < Ψ \ 691 ἀτὰρ Ψ. — λίθος ἠδὲ χάλαζα vgl. dagegen Ezech. 39, 22 λίθοις χαλάζης | 693 κρίνει ΦΙ* κρινεῖ FR κραίνει Opsop. | 694 οἰμωγὴ καὶ ἀλαλαγμὸς Ψ οἰμ. κ' ἀλαλαγμὸς ὁμοῦ Mein. οἰμ. δ', ἀλαλ. ὁμοῦ Rz. — κατ' ἀπείρονα γαῖαν = XII 126 vgl. II 194. ἵξεται ὀλλυμένων ἀνδρῶν· καὶ πάντες ἄναγνοι αἵματι λούσονται· πίεται δέ τε γαῖα καὶ αὐτή αἵματος ὀλλυμένων, κορέσονται θηρία σαρκῶν. — αὐτός μοι τάδε πάντα θεὸς μέγας ἀέναός τε εἶπε προφητεῦοαι· τάδε δ' ἔσσεται οὐκ ἀτέλεστα οὐδ' ἀτελεύτητον, ὅ τι κεν μόνον ἐν φρεσὶ θείῃ· ἄψευστον γὰρ πνεῦμα θεοῦ πέλεται κατὰ κόσμον.

υἱοὶ δ' αὖ μεγάλοιο θεοῦ περὶ ναὸν ἅπαντες ἡσυχίως ζήσοντ' εὐφραινόμενοι ἐπὶ τούτοις, οἷς δώσει κτίστης ὁ δικαιοκρίτης τε μόναρχος. αὐτὸς γὰρ σκεπάσειε μόνος μεγαλωστὶ παραστάς, κύκλοθεν ὡσεὶ τεῖχος ἔχων πυρὸς αἰθομένοιο. ἀπτόλεμοι δ' ἔσσονται ἐν ἄστεσιν ἠδ' ἐνὶ χώραις. οὐ χεὶρ γὰρ πολέμοιο κακοῦ, μάλα δ' ἔσσεται αὐτοῖς αὐτοῖς αὐτὸς ὑπέρμαχος ἀθάνατος καὶ χεὶρ Ἁγίοιο. καὶ τότε δὴ νῆσοι πᾶσαι πόλιές τ' ἐρέουοιν, ὁππόσον ἀθάνατος φιλέει τοὺς ἄνδρας ἐκείνους. πάντα γὰρ αὐτοῖσιν συναγωνιᾷ ἠδὲ βοηθεῖ, οὐρανὸς ἠέλιός τε θεήλατος ἠδὲ σελήνη. ἡδὺν ἀπὸ στομάτων δὲ λόγον ἄξουσιν εν 'ὕμνοις· » δεῦτε, πεσόντες ἅπαντες ἐπὶ χθονὶ λισσώμεσθα ἀθάνατον βασιλῆα, θεὸν μέγαν ἀέναόν τε. πέμπωμεν πρὸς ναόν, ἐπεὶ μόνος ἐστὶ δυνάστης· καὶ νόμον ὕψίστοιο θεοῦ φραζώμεθα πάντες, γαῖα δὲ παγγενέτειρα σαλεύσεται ἤμασι κείνοις 698 vgl. V. 6f. 162—164. VIII 359. — 706 Sachar. 2, 5. — 715 νὴσοι: Psal. 71,10. Jes. 24, 15. 41, 1. 42, 10 u. ö. — 716 — 731 vgl. V 493-500. — 716 Psal. 94, 6. 695 ἥξεται Φ ἔσσεται Gfroer. Mdls. — ἄναγνοι Mein. ἄναυδοι ΦΨ | 696 τε < Ψ I 698 f. VIIT 359. — θεὸς μέγας ἀέναός τε vgl. V. 717. V 500 | 699vgl. V. 571. — τόδε .... ἀτέλεστον 700 οὐδ' ἀτελεύτητον Nauck. — oὐδ' ἀτελεντητον, ὅ τι κεν μόνον ἐ. φ. θείῃ Mein. οὐδ' ἀτελεύτητα ὅτι κ. μ. ἐ. φ. θείη ΦΨ | 701 ἄψευδον Φ | 703 ζήσοντ' Castal. ζήσονται ΦΨ | 705 μόνος μεγαλωστί Gffck. μόνος μεγάλως τε ΦΨ μέγας μεγαλωστὶ Mein. μέγας μεγάλως τε Canter | 706 κ υκλοθεν Opsop. vgl. Sachar. 2, 5. κύκλωθεν Ψ κύχλωθ' Φ. — πυρὸς αἰθομένοιο = II 196. VIII 338 | 707 ἐνί Castal. ἐν ΦΨ | 710 πόλιες' Mein. πόλεες Φ πόλεις Ψ. — τ': τε ΡΨ | 712 Ρ. — αὐτοῖσι ΑΨ | 714 aus V. 675 interpoliert: Opsop. | 715 λόγων Ψ. — δὲ λόγον ἄξουσιν ἐν ὕμνοις Wilam. λόγον ἄξουσι δ' ἐν ὕμνοις Φ λ. ἀέξουσιν ἤμασι κείνοις (aus V. 714) Ψ λ. ἐξάρξουσιν ἐν ὕ. Bur. λ. ἐξήσουσιν ἐν ὕ. Rz. | 716 λισσώμεα PRL | 717 vgl. V. 698. — ἀέναόν τε: ὕψιστόν τε Ψ | 718 πέμπωμεν: σπεύδωμεν Mdls.?, doch (vgl. V 496) isfc hier von einer πομπή die Rede. — μόνον Ψ. ὅστε δικαιότατος πέλεται πάντων κατὰ γαῖαν. ἡμεῖς δ' ἀθανάτοιο τρίβου πεπλανημένοι ἦμεν, ἔργα δὲ χειροποίητα σεβάσμεθα ἄφρονι θυμῷ εἴδωλα ξόανά τε καταφθιμένων ἀνθρώπων.« ταῦτα βοήσουοιν ψυχαὶ πιστῶν ἀνθρώπων· [»δεῦτε, θεοῦ κατὰ δῆμον ἐπὶ στομάτεσσι πεσόντες τέρψωμεν ὕμνοισι θεὸν γενετῆρα κατ' οἴκους, ἑχθρῶν ὅπλα ποριζόμενοι κατὰ γαῖαν ἅπασαν ἑπτὰ χρόνων μήκη περιτελλομένων ἐνιαυτῶν, πέλτας καὶ θυρεοὺς κόρυθας παμποίκιλά θ' ὅπλα, πολλά τε καὶ τόξων πληθὺν βελέων ἀδικων τε· οὐδὲ γάρ ἐκ δρυμοῦ ξύλα κόψεται εἰς πυρὸς αὐγήν.« ] ἀλλά, τάλαιν' Ἑλλάς, ὑπερήφανα παῦε φρονοῦοα· λίσσεο δ' ἀθάνατον μεγαλήτορα καὶ προφύλαξαι· στείλον μὴ ἐπὶ τήνδε πόλιν θx003C;σὸνθx003E; λαὸν ἄβουλον, ὅστε μὴ ἐξ ὁσίης γαίης πέλεται Μεγάλοιο. μὴ κίνει Καμάριναν· ἀκίνητος γὰρ ἀμείνων· 721—723 [Justinus:] Coh. ad. Graec. 16 εῑτα ἀλλαχοῦ που οὕτως (θx003C;λέγει Σίβυλλαθx003E;· ἡμεῖς.....721 f. vgl. Ill 9. Fragm. 1, 23 f. Hekataeus bei Euseb. Praep. ev. XIII 13, 40 aus „Sophokles" V. 4 ff.: θνητοὶ δὲ πολλοί καρδίαν πλανώμενοι| ἱδρνοάμεσθα πημάτων παραψυχήν | θεῶν ἀγάλματ' ... 723 vgl. Υ. 554. — 728.729. 731 vgl. V. 649—651. — 732 ff. vgl. V. 638 f. — 736 altes Spnichwort: Vergil, Aen. Ill 700f. (Schol. Veron. p. 92, 30 Keil). Sil. Italic. XIV 198. Zenobius V 18 (Paroemiographi Graeci ed. Schneidewin - Leutsch I 123, 1). Anthol. Pal. IX 685. Lukian: Pseudol. 32. Stephanus Byz. u. d. W. u. a. Didymos: de trin. 236 ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ ἐκείνων τῶν μηδαμοῦ φίλοων Θεῷ τῷ καὶ τὴν ἐξ ομωνυμίας 721 vgl. V. 9. Fragm. 1, 23. — τρίβονς [Justin.] Φ | 722 έργα δε χειροποίητα = V. 618. — δε: [Justin.] τε ΦΨ. — σεβάσμεθα Φ οεβάοθημεν Ψ γε-ραίροαεν [Justin.] σεβαζόμεθ3 Alex, {τε...) οεβάομενοι Wilam. — άφρονι θνμώ = V. 687. — θνμώ: μνθω [Justin.] | 723 vgl. V. 554. — είδωλα ξόανά τε καταφθι- μένων άνθρώπων Maranus εί'δωλα ξοάνων τε καταφθιμένων τ άνθρώπων [Justin.1, ειδώλων ξοάνων τε καταφθ. άνθρ. ΦΨ \ 724 Ρ. — βοήοονοι ΦΨ I 725—731 [ ] Gffck. Wilam. — 725 δήμον: δώμα Mdls. δώματ Hartel νηδν Mein. — Nach V. 725 wiederholt V. 622—640 A, am Rande: περιττοί οτίχοι έννεακαίδεκα | 726 τέρψωμεν v. θεόν Castal. νμνοιοιν τέρχρωμεν θεόν Φ νμνοιοι πέμχρωμεν θεόν Ψ. — κατ" οίκονς vgl. II 269 | 727—731 [ ] Gfroer. | 728 ff. vgl. V. 649—651 | 729 θ5 Opsop. τ Φ τε Ψ \ 730 τε Gffck. δε Φ Ψ. — πλήθη Alex. — άδικων: άκίδων Mein., doch handelt es sich um Bogen und Geschosse der Ungerechten, vgl. V. 727 έχθροχν ff S οπλα | 731 έκ δρνμον: έν χειρϊ έκ δρνμον Ψ. — κόψετε Ρ κόιρεται Α. — ές Ρ είς ά. and. HSS | 732 τάλαιν : άλεν PS άλεν Β A mit Spatium. τακ εν L | 734 μή Ewald δή ΦΨ. — τήνδε (τήν δε ΑΡ) τε τήν πόλιν Φ. — Nach πόλιν + οόν Wilam. τόν Cast. | 735 μή Wilam. μιν ΦΨ. — Μεγάλοιο Mdls. Bur. μεγάλοιο Ausgg· I 736 καμαρίναν Φ. πάρδαλιν ἐκ κοίτης· μή τοι κακόν ἀντιβολήσῃ· ἀλλ’ ἀπέχου, μηδ’ ἴσχ’ ὑπερήφανον ἐν στήϋεσσιν θνμὸν ὑπερφίαλον, δτείλας πρὸς ἀγῶνα κραταιόν. καὶ δοὐλευε θεῷ μεγάλῳ, ἵνα τῶνδε μετάσχῃς.

ὁππότε δή καὶ τοῦτο λάβῃ τέλος αἴσιμον ἦμαρ, [εἰς δὲ βροτοὺς ἥξει χρσις ἀθανάτοιο θεοῖο] ἥξει ἐπ’ ἀνθρώπους μεγάλη κρίσις ἠὲ καὶ ἄρχή. γῆ γὰρ παγγενέτειρα βροτοῖς σώσει τὸν ἄριστον καρπὸν ἀπειρέσιον σίτου οἴνου καὶ ἐλαίου [αὐτάρ ἀπ’ οὐρανόθεν μέλιτος γλυκεροῦ ποτὸν ἡδύ δένδρεά τ’ ἀκροδρύων καρπόν καὶ πίονα μῆλα καὶ βόας ἔκ τ’ ὀίων ἄρνας αἰγῶν τε χιμάρονς·] πηγάς τε ῥήξει γλνκερὰς λενκοῖο γάλακτος· πλήρεις δ’ αὖτε πόλεις ἀγαθῶν καὶ πίονες ἀγροί ἔσσοντ’· δ’ αὐδὲ μάχαιρα κατὰ χθουὸς οὐδὲ κυδοιμός· οὐδὲ βαρὺ στενάχουσα σαλεύσεται οὐκέτι γαῖα· οὐ πόλεμος οὐδ’ αὖτε κατὰ χθονός αὐχμὸς ἔτ’ ἔσται, οὐ λιμός καρπῶν τε κακορρέκτειρα χάλαζα· ἀλλὰ μὲν εἰρήνη μεγάλη κατὰ γαῖαν ἅπασαν, καὶ βασιλεὺς βασιλῆι φίλος μέχρι τέρματος ἔσται αἰῶνος, κοινόν τε νόμον κατά γαῖαν ἅπσαν ἀνθρώποις τελέ σειεν ἐν οὐρανῷ ἀστερόεντι δωρεὰν ἀνθρώποις δεδωκότ εἰρηκότων· μή κἰνει. . . Dementsprechend 737 Anf. auch Sprüchwort. — 741 — 743 Lactant. div. inst. VII 20, 1 de quo iudicio et regno apud Erythraeam Sibyllam sic invenitur: ὁππότε δὴ . . . 744 ff· vgl. V. 620–623. 368 ff. — (749 vgl. Jes. 35, 7). — 751 ff. vgl. Y. 367-380. 780. V 253. Psal. Salom. 17, 36 ff. 737 τοι: τι Ψ. — ἀντιβολήβῃ Volkm. ἀντιβολήσῃς ΦΨ (κακόῦ) ἀντιβολήσῃς Bur. | 738 ἴσχε Ψ | 739 στείλας vgl. zum Genus Υ. 634 | 741 vgl. Υ. 569. — δὴ καὶ τοῦτο λάβῃ Lactant. nur καὶ τοῦτο ΦΨ. — αἴσιον Φ Ψ | 742 nur bei Lactant. < ΦΨ [ ] Rz. I 743 vgl. V. 784. — μεγάλη κρίἰοις καὶ ἀρχὴ Lactant. ἀγαθοὐς μεγάλοιο κατ’ ἀρχήν (καταρχήν Φ) ΦΨ ἀγαθοῦ μεγάλοιο καταρχή Volkm. | 744 ff. vgl. Ill 620—623. VIII 211. II 318. — πανάριστον Mdls. | 746—748 Zusatz: Wilam. —ἀτὰρ Ψ | 747 ἀκροδρνύω PS | 748 ἔκ τ’ ὀίων Volkm. ἐκ τ’ ἀρνῶν ΦΨ. — χιμάρους Ψ (so auch Apollinar. Ps. LXV 32 χιμᾱροισι) χιμάρρους AS Wilam. χειμάρρους Ρ χιμαίρας Volkm. Alex. | 750 αὖτε: αὖ RL 751 χθονὸς: χθονὸς αὐχμός aus V. 753 Ψ. — οὐδὲ κνδοιμός .... 753 .... κατὰ χθονὸς < A mit Zusammenziehung von 751 und 753 | 752 Zusatz: Wilam. vgl. V. 675. 714 | 753 nach πόλεμος + τ’ Φ. — αὖτε Mein. αὖ γε Φ αὖ Ψ. — ἔτ’ < Ψ | 754 λοιμὸς Ψ. — κακορρέκτειρα Dausqueius Schneider κακορρήτειρα Φ κακορήτειρα (κακαρήτηρα L) Ψ | 755 vgl. V. 780. XI 79. 237. XII 87. 172. XIV 23.— μὲν Alex, μιν Φ μὴν Ψ. — κατὰ γαῖαν ἅπασαν = V. 757. XII 157 | 756 βασιλεῖ Ψ | 758 ἀνθρώποις Castal. ἀνθρώπους ΦΨ. ἀθάνατος, ὅσα πέπραχται δειλοῖσι βροτοῖσιν. ἀὐτὸς γὰρ μόνος ἐστὶ θεὸς κοὐκ ἔστιν ἔτ’ ἅλλος· αὐτὸς καὶ πυρὶ φλέξειεν χαλεπῶν γένος ἀνδρῶν.

ἀλλὰ κατασπεὐσαντες ἑὰς φρένας ἐν στήθεσσιν, φεὐγετε λατρείας ἀνόμους, τῷ ζῶντι λάτρενε· μοιχείας πεφὐλαξο καὶ ἄρσενος ἄχριτον εὐνήν· τὴν δ’ ἰδίαν γένναν παίδων τρέφε μηδὲ φὀνευε· ταῦτα γὰρ ἀθάνατος κεχολώοεται ὅς κεν ἁμάρτῃ.

καὶ τότε δὴ ἐξεγερεῖ βασιλήιον εἰς αἰῶνας πάντας ἐπ’ ἀνθρώπους, ἄγιον νόμον ὅς ποτ’ ἔδωχεν ενοεβέοιν, τοις πάοιν νπέοχετογαΐαν άνοίξειν καὶ κόσμον μακάρων τε πύλας καὶ χάρματα πάντα καὶ νοῦν ἀθάνατον αἰώνιον εὐφροσνὐην τε. πάσης δ’ ἐκ γαίης λίβανον καὶ δῶρα πρὸς οἴκους οἴσουσιν μεγάλοιο θεοῦ· κοὐκ ἔσσεται ἄλλος οἶκος ἐπ’ ἀνθρώποισι καὶ έἐσσομένοισι πυθέσθαι, ἀλλ’ ὃν ἔδωκε θεός πιστοῖς ἄνδρεσσι γεραίρειν. [υἱόν γὰρ καλέουσι βροτοὶ μεγάλοιο θεοῖο,] καὶ πᾶσαι πεδίοιο τρίβοι καὶ τρηχέες ὄχθαι 760 = 629. — 763-766 vgl. II 56 ff. — 763—766 Lactant. de ira dei 22, 8 rursus alio loco enumerans quibus maxime facinoribus incitetur deus, haec intulit: φεῦγε ... 764 vgl. V 166. 430. IV 33 f. Ill 185. — 765 vgl. II 280 ff. —775 Lactant. div. inst. IV 6, 5 falsch lesend (vgl. 776 νἱόν ΦΨ) Sibylla Erythraea.....et rursus in fine: ἄλλον ... = [Augustinus:] contra quinque haer. p. 3 G. — 777—779 Jes. 40, 3f. 759 ὅσα: θ’ὅσα Ψ. — δειλοῖσι βροτοῖσιν = V. 662 | 760 = V. 629. vgl. VIII 377. — κοὐκ: xaὶ οὐκ ΦΨ (vgl. V. 629 Ψ) | 761 φλέξει Ψ. — χαλεπῶν γένος Ψ Bur. χαλεπὸν μένος Φ Ausgg. | 762 κατασπεύσαντες ἑὰς Βur..κατασπεύσαντες ἐμὰς ΦΨ. — Der Vers ist mit 763 φεύγετε Flickvers, die reinere Vorlage tritt in Lactant. hervor; die Vv. 764—766 schliessen gut an V. 740 an: Wilam. | 763 φεύγετε ΦΨ φεῦγε δὲ Lactant. vgl. zu 762. — ἀνόμους Lactant. ἀδίχου ΦΨ ἀδίχους Castal. — λάτρευε Lactant. λατρεύετε ΦΨ | 764 vgl. V 166. 430. IV 33 f. — μοιχείας Lactant. μοιχείαν Φ Ψ, doch vgl. V 166 Φ. — πεφύλαξο ΦΨ τε φύλαξαι Lactant. — ἄρσενος ἄχριτον εὐνήν Lactant. ἀκριτου ἄρσενος εὐνήν ΦΨ ἄκριτον ἄ. ε. Opsop. | 765 ἰδίην Rz. — φόνευε Lactant. φονεύσῃς ΦΨ | 766 ταῦτα Lactant. Rz. τοῖσδε ΦΨ Alex. Bur. — κεν Lactant. κἄν ΦΨ | 767 δή: δὲ Β. — ἐγερεῖ Α. — εἰς τοὺς αἰῶνας Φ | 768 [ ] Bleek. — ὅς ποτ’ Alex, ὁππότ’ ΦΨ | 769 εὐσεβέσι Ψ. — πᾶσιν: πᾶσαν Gfroer. | 770 καὶ κόσμον τε πύλας μακάρων Φ ] 772 πρὸς οἴκους = Υ. 314 vgl. 726 | 773 οἴσουσι Ψ. — κοὐκ (Opsop.) Alex, καὶ οὐκ ΦΨ | 774 ἐσσομενοις Ψ | 775 ἀλλ’ ὃν ΦΨ ἄλλον Lactant. [Augustin.] — πιστοῖς ἄνδρεσσιν Lactant. πιστόν ἄνδρα Φ Ψ | 776 [ ] Gfroer. Hilgenfeld als christlich. — υἱόν ΦΨ ναὸν Alex, οἶκον Bur. οἶον Mdls. doch vgl. Joh. 2, 21. θεοῦ PS. | 777 τρηχέες ὄχαι vgl. I 322. τρηχέος ὄχθαι Ψ. οὔρεά θ’ ὑψήεντα καὶ ἄγρια κύματα πόντου εὔβατα καὶ ὔπλωτα γενήσεται ἤμασι κείνοις· πᾶσα γὰρ εἰρήνη άγαθῶν ἐπὶ γαῖαν ἱκνεῖται· ῥομφαίαν δ’ ἀφελοῦσι θεοῦ μεγάλοιο προφῆται· αὐτοὶ γάρ κριταί εἰσι βροτῶν βασιλεῖς τε δίκαιοι· ἔσται δῆ καὶ πλοῦτος ἐν ἀνθρώποισι δίκαιος· αὕτη γὰρ μεγάλοιο θεοῆ κρίσις ἠδὲ καὶ ἀρχή·

εὐφράνθητι, κόρη, καῖ ἀγάλλεο· σοὶ γὰρ ἔδωκεν εὐφροσύνην αἰῶνος, ὃς οὐρανὸν ἔκτισε καὶ γῆν. ἐν σοὶ δ’ οἰκήσει· σοὶ δ’ ἔσσεται ἀθάνατον φῶς· ἠδὲ λύκοι τε καὶ ἄρνες ἐν οὔρεσιν ἄμμιγ’ ἔδονται χόρτον, παρδάλιές τ’ ἐρίφοις ἅμα βοσκήσονται· ἄρκτοι σὺν μόσχοις νομάδες αὐλισθήσονται· σαρκοβόρος τε λέων φάγεται ἄχυρον παρά φάτνῃ ὡς βοῦς· καὶ παῖδες μάλα νήπιοι ἐν δεομοῖσιν ἄξουιν· πηρόν γάρ ἐπὶ χθονῖ θῆρα ποιήσει. σὺν βρέφεσίν τε δράκοντες ἅμ’ ἀσπίσι κοιμήσονται κοὐκ ἀδικήοσυοιν· χεὶρ γὰρ θεοῦ ἔσσετ· ἐπ’ αὐτούς.

σῆμα δέ τοι ἐρέω μάλ’ ἀριφραδές, ὥστε νοῆσαι, 780 vgl. 751 ff. — 783 Philo: De praem. et poen. 17 p. 424 M. — 785 Sachar. 2, 10 (Jes. 60, 1). vgl. Sib. V 260 ff. VIII 324. — 788—795 Jes. 11, 6-9. Apoc. Bar. LXXIII, 6 et venient ferae e silva et ministrabunt hominibus; et aspides et dracones exibunt e foveis suis ut se subiciant parvulo . . . Philo: De praem. et poen. 15 p. 422 M. — 788-791. 794 Lactant. div. inst. VII 24, 12 Erythraea vero sic ait: ἠδὲ λύκοι . . . 778 Anf. = Fragm. 3, 6. — ὑψόεντα Ψ | 779 εὔβατα Opsop. εὔβοτα (ἄβοτα Ρ) ΦΨ. — καὶ εὔπλωτα γενήσεται Wilam. καὶ εὔπλωτα (εὔπλοτα L) γε ἔσσεται Ψ δὴ καὶ εὔπλοτα ἔσσεται Φ | 780 vgl. V. 755. — ἵκηται Rz. | 781 ῥομφαίην Rz. — δ’: τ’ Ψ. — θεοῦ μεγάλοιο προφῆται vgl. V. 582 | 782 κριταί εἰσι Volkm. Mein. κριταὶ ἐπὶ ΦΨ | 783 ἐσται δὴ: ἐσσεῖται δέ γε Ψ Volkm. | 784 vgl. V. 743. [ ] Bleek. — κρίσις ἠδε καὶ ἀρχὴ Alex, aus Lactant. div. inst. VII 20, 1. κρσις ἔσσεται ἀρχή ΦΨ | 786 αἰώνιον Ψ. — ὃς____γῆν = V. 35 | 788 ἠδὲ λύκοι τε καὶ Lactant. ἐν δὲ λὐκοι τε καὶ ΦΨ ἔνα λνὐκοι τε καὶ Volkm. σὺν δὲ λύκοις καὶ Mein. — ἄμμιγ’ Lactant. ἄμμις Φ ἅμα Ψ | 789 παρδάλεες Φ. — βοσκηθήσονται Ψ 790 Α. — σύν . . . ἀνλιοθήσονται: σὺν μόσχσοισιν ὁμοῦ καὶ πᾶσι βοτοῖσιν Lactant. σὺν μόσχοις νομάδεσσιν ἁλισθήσονται Mein. — νομάδες: νομάδιον Ψ | 791 φάγεται ἄχυρον Lactant. ἄχυρον φάγετ’ ΦΨ ἄχυρον φάγεται Opsop. — παρὰ φάτνῃ Lactant. ἐν φάτνῃ Φ ἐπὶ φάτνης Ψ ἐπὶ φάτνῃ Rz. | 792. 793 < Lactant. | 792 ὡς βοῦς am Ende von V. 791 Φ | 793 αξουσι Ψ (Jes. 11, 6) ἕξονσιν (ἔξουσιν PS) Φ. — πνρρόν Ψ. — ποήσει FL πτοήσει Φ | 794 σύν βρέφεσίν τε Lactant. καὶ βρεφέεσσι Φ βρεφέεσσί τε Ψ. — ἁμ’ ἀσπίσει Stadtmüller Mdls. aus Jes. 11,8. ἄμα σφίσι (σφήσι L) AM ΑΤΗ CI (amustesi Pal.-Vat. 161) HSS. des Lactant. — κοιμηθήσονται Ψ I 795 < Lactant. — κοὐκ: οὐκ Ψ. — ἀδικήσουσιν PS ἀδικήσουσι d. and. HSS. — θεοῦ: κνρίου Φ | 796 τοι: σοι Φ. — ὥστε νοῆσαι = V 351. ἡνίκα δὴ πάντων τὸ τέλος γαίηφι γένηται. ὁππότε κεν ῥομφαῖαι ἐν οὐρανῷ ἀστερόεντι ἐννύχιαι ὀφθῶσι πρὸς ἕοπερον ἠδὲ πρὸς ἠῶ, αὐτίκα καὶ κονιορτὸς ἀπ' οὐανόθεν προφέρηται πρὸς γαῖαν *ἅπαν, καί οἱ* σέλας ἠελίοιο ἐκλείψει κατὰ μέσσον ἀπ' οὐρανοῦ ἠδὲ σελήνης ἀκτῖνες προφανοῦσι καὶ ἂψ ἐπὶ γαῖαν ἵκονται· αἵματι καὶ σταγόνεσσι πετρῶν δ' ἄπο σῆμα γένηται· ἐν νεφέλῃ δ' ὄψεσθε μάχην, πεζών (<τε> καὶἱππέων οἷα κννηγεσίην θηρῶν, ὀμίχλῃσιν ὁμοίην. τοῦτο τέλος πολέμοιο τελεῖ θεὸς οὐρανὸν οἰκῶν. ἀλλὰ χρὴ πάντας θύειν μεγάλῳ βασιλῆι. ταῦτά σοι Ἀσσνρίης Βαβνλώνια τείχεα μακρά οἰοτρομανὴς προλιποῦσα, ἐς Ἑλλάδα πεμπόμενον πῦρ πᾶοι προφητεύονοα θεοῦ μηνίματα θνητοῖς (798. 799. 805 vgl. Josephus: Bell. Jud. VI 288 τὸν γοῦν ἄθλιον δῆμον οἱ μὲν ἀπατεῶνες καὶ καταιρενδόμενοι τοῦ θεοῦ τηνικαῦτα παρέπειθον, τοῖς δ' ἐναργέσι καὶ προσημαίνονσι τὴν μέλλουσαν ἐρημίαν τέρασιν οὔτε προσεῖχον οὔτ' ἐπίστενον, ἀλλ' ὡς ἐμβεβροντημένοι καὶ μήτε ὄμματα μήτε ψνχήν ἔχοντες τῶν τοῦ θεοῦ κηρνγμάτων παρήκονσαν, τοῦτο μὲν ὅτε ὑπερ τὴν πόλιν ἄστρον ἔστη ῥομφαίᾳ παραπλήσιο ν . . . . 298 πρὸ γὰρ ἡλίον δύσεως ὤφθη μετέωρα περὶ πᾶσαν τὴν χώραν ἅρματα καὶ φάλαγγες ἔνοπλοι διᾴττονσαι τῶν νεφῶν καὶ κνκλούεναι τὰς πόλεις . . . vgl. Tacit, k. V 13. II Makk. 5, 2. — 800 vgl. Deut. 28, 24. — 801 ff. vgl. II 184 f. Joel 2, 10. — 804 vgl. V. 683 f. — 809—814 (vgl. V. 97 ff.) Lactant. div. inst. I 6, 13 suntque confusi < Sibyllarum libri> nec discerni ac suum cuique adsignari potest nisi Erythraeae, quae et nomen suum veruru carmini inseruit et Erythraeam se nominatuiri praelocuta est, cum esset orta Babylone. [Justinus:] Cohort, ad Graec. 37 ταύτην δὲ <τήν Σίβνλλαν> ἐκ μὲν Βαβνλῶνος ὡρμῆσθαί φασι, Βηρωσσοῦ τοῦ τήν Χαλδαϊκὴν ἱστορίαν γρά_ 799 ἕσπερον Mein. ἑσπέραν ΦΨ | 801 ἅπαν τε καί οἱ: καὶ ἅπαν ⏖ _ Wilam.| 802 ἐκλείχρει: vgl. V. 803; μέσον Ψ | 803 προφανῶσι Alex. — ἵκωνται Alex, ursprgl. standen Coniunctive (ebenso wie 802 ἐκλειψῃ), aber der Zusammenhang ist (vgl. bes. 805 ff.) gestört: Wilam. | 804 vgl. V. 683. — αἵματι καὶ σταγόνες Ψ αἱματικαῖς σταγόνεσσι Alex., doch vgl. V. 691: λίθος ἠδὲ χάλαζα. — δ' ἄπο Alex. δ' ἀπὸ ΦΨ | 805 ὄψεσθαι (ὄψεσθαι A) ΦL. — πεζῶν τε καὶ ἱππέων vgl. V. 612. — τε + Betuleius < ΦΨ. — ἱππείων Φ | 807 πολέμοιο τελεῖ: κόσμοιο τελεBur. Gomperz πάντων τελέει Rz. aus V. 797, πάντων θήσει Nauck πολέμοιο τιθεῖ Wilam. | 808 μεγάλῳ: μεγάλῳ θεῷ Ψ | 809 ἀσνρίοις Α. — βαβνλώνεα Φ Βαβνλῶνος λῶνος aus V. 160. VIII 7 Opsop. | 810 εις Ψ | 811 Anf. = VIII 3. — θεοῦ μηνίματα = VIII 2. — μηνίματα Castal. μηνίματα Ψ μιμήματα Φ. — θνητοῖς: βροτοῖς Ψ φαίνω aus VIII 2 Rz. — Nach V. 811 Lücke: λείπει δύο στίχοι in PS am Rande von 1. Η., ähnlich in p nach Opsop. eine Liicke bezeichnet, in A ist Raum fur 2 Vv. freigelassen. Nach Blass stand darin der Name der Sambethe. ὥοτε προφητεῦσαί με βροτοῖς αἰνίγματα εῖα. καὶ καλέσουσι βροτοί με καθ' Ἑλλάδα πατρίδος ἄλλης, ἐξ Ἐρυθρῆς γεγανῖαν ἀναιδέαέα· οἳ δέ με Κίρκης μητρὸς καὶ Γνοοβτοῖο πατρὸς φήοονοι Σίβνλλαν μαινομένην ψεύστειραν· ἐπὴν δὲ γένηται ἅπαντα, τηνίκα μου μνήμην ποιήσετε κοὐκέτι μ' οὐδείς μαινομένην φήσειε, θεοῦ μεγάλοιο προφήτιν. οὐ γὰρ ἐμοὶ δήλωβεν, ἃ πρὶν γενετῆσοιν ἐμοῖσιν· ὅσσα δὲ πρώτ' ἐγένοντο, τά μοι *θεὸς* κατέλεξε, τῶν μετέπειτα δὲ πάντα θεὸς νόῳ ἐγκατέθηκεν, ὥστε προφητεύειν με τά τ' ἐσσόμενα πρό τ' ἐόντα καὶ λέξαι θνητοῖς. ὅε γὰρ κατεκλύζετο κόσμος ὕδασι, καὶ τις ἀνὴρ μόνος εὐδοκίμητος ἐλείφη ὑλοτόμῳ ἐνὶ οἴκῳ ἐπιπλώοας ὑδάτεβοιν σὺν ηρσὶν πτηνοῖσί θ' ἵν' ἐμπλησθῇ πάλι κόσμος· τοῦ μὲν ἐγὼ νύμφη καὶ ἀφ' αἵματος αὐτοῦ ἐτύχθην, τῷ τὰ πρῶτ' ἐγένοντο' τὰ δ' ἔοχατα πάντ' ἀπεδείχθη· ὥστ' ἀπ' ἐμοῦ στόματοςτάδ' ἀληθινά πάντα λελέχθ

ψαντος θυγατέρα οὖσαν. Vgl. Pausanias Χ 12, 9 Βηρωσσοῦ δὲ εἶναι πατρὸς καὶ Ἐρυμάνθης μητρός φασι Σάββην· οἱ δὲ αὐτὴν Βαβυλωνίαν .... καλοῦοιν .... Moses von Khoren I 6. (Varro bei Lactant. I 6, 8). — Schol. Platon. Phaedr. 244 B. Prolog S. 2, 32. Anecdot. Paris, ed. Cramer I 332. 22 ff. — (815.) 816-819 Überliefe Formel, vgl. Phlegon: Macrob. p. 90, 12 Keller: μαινομένη μὲν ἐνὶ θνητοῖς καὶ ἄπιστα λέγουσα | πάντα δ' ὕπαρ προϊδοῦσα βροτῶν δυσανάσχετα κήδη. Vgl. Sib. XI 317 ff. — Lactant. div. inst. IV 15, 29 denique Erythraea fore ai ut diceretur insana et mendax. ait enim: φήσουσι. . . 823—827 vgl. I 287 f. Prolog S. 2, 33. — 829 vgl. VIII 360.812 Anf. vgl. V. 822 | 813 καλέσουσι Rz. aus Lactant. nominatuiri, καλέουσι ΦΨ | 814 γεγονυῖαν Ψ | 815 Γνωστοῖο: Γλαύκοιο aus Vergil: Aen. VI 36 Bleek| 816 μαινομένην vgl. XI 317 f. — χρευστριαν Ψ. — έπὰν Lactant. | 817 μου μνήμην Lactant. μνήμην μου ΦΨ. — ποιήσουσι Ψ. — μ' οὐδεὶς: δ' οὐδεὶς Ψ | 818 μεγάλοιο Lactant. μεγάλην δὲ ΦΨ | 819 οὐ γὰρ ἐμοὶ δήλωσεν Wilam. οὐ γὰρ ἐμοὶ δηλώσει Φ Ψ | 820 δὲ Wilam. τε Φ Ψ. — τά . . . κατέλεξεν vgl. VIII 359. — θεὸς: γενέτης Wilam.; das erste hat Gott ihren Eltern gezeigt, dies weiss sie nur von ihrem Vater, alles spätere hat ihr Gott offenbart | 822 Anf. vgl. V. 812. — τά . . . ἐόντα vgl. XI 319 | 823 θνητοῖς. ὅτε γάρ: ϋνητοῖσι γὰρ ὡς (ωἱ F ὡι R) Ψ | 824 μόνος εὐδοκίμητος: ὅς ἂν εὐδοκίμητος (ὃς άνευδοκίμητος L) Ψ. — ἐλείφη Castal. ἐλήφθη ΦΨ | 826 ϋηρσὶ ΦΨ. — πάλιν κόσμος PBS κόσμος πάλιν Ψ | 827 ἐην Α ἐτέχην d. and. HSS. vgl. VIII 471. Fragm. 1, 16 | 829 vgl. VIII 360. — λελέχθαι Bur. — Subscriptio: ἐκ δὲ τοῦ τρίτου λόγου, στίχοι· αݲλδݲ R λόγος τέταρτος: στίχοι αݲλδݲ FLT.