<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:py="http://codespeak.net/lxml/objectify/pytype" py:pytype="TREE"><text><body><div type="edition" xml:lang="grc" n="urn:cts:greekLit:tlg0057.tlg041.1st1K-grc1"><div type="textpart" subtype="chapter" n="1"><head>ΓΑΛΗΝΟΥ ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΑΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ <lb/>ΒΙΒΛΙΟΝ.</head><p>Πρῶτον μὲν εἰπεῖν χρὴ, τί ποτε νόσημα <lb/>καλοῦμεν, ἵν’ ᾖ δῆλον, ὑπὲρ οὗ
                        σπουδάζει τὸ γράμμα· δεύτερον <lb/>δ’ ἐπὶ τούτῳ, πόσα τὰ σύμπαντά ἐστιν ἁπλᾶ
                        τε καὶ <lb/>πρῶτα νοσήματα καὶ οἱονεὶ στοιχεῖα τῶν ἄλλων· ἐφεξῆς τε
                        <lb/>τρίτον, ὁπόσα τὰ ἐκ τούτων συντιθέμενα γίνεται. </p></div><div type="textpart" subtype="chapter" n="2"><p>Ληπτέον δὴ κᾀνταῦθα ὁμολογουμένην ἀρχὴν, <lb/>ὡς ἅπαντες ἄνθρωποι, ἐπειδὰν
                        μὲν τὰς ἐνεργείας τῶν τοῦ <lb/>σώματος μορίων εἰς τὰς κατὰ τὸν βίον πράξεις
                        ὑπηρετούσας <lb/>ἀμέμπτως ἔχωσιν, ὑγιαίνειν εἰσὶ πεπεισμένοι, βλαβέντες δ’
                            <pb n="837"/> ἡντιναοῦν ἐξ αὐτῶν, νοσεῖν ἐκείνῳ τῷ μέρει νομίζουσιν. εἰ
                        <lb/>δὲ ταῦθ’ οὕτως ἔχει, τὴν ὑγείαν ἐν δυοῖν τούτοιν ζητητέον, <lb/>ἢ ἐν
                        ταῖς κατὰ φύσιν ἐνεργείαις, ἢ ἐν ταῖς κατασκευαῖς τῶν <lb/>ὀργάνων, ὑφ’ ὧν
                        ἐνεργοῦμεν· ὥστε καὶ ἡ νόσος ἢ ἐνεργείας <lb/>ἐστὶν, ἢ κατασκευῆς βλάβη.
                        ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ κοιμώμενοι, καὶ <lb/>ἄλλως ἐν σκότῳ καὶ ἡσυχίᾳ διάγοντες, ἢ
                        κατακείμενοι πολλάκις <lb/>οὔτε τι μέρος κινοῦμεν, οὔθ’ ὅλως αἰσθανόμεθα τῶν
                        <lb/>ἔξωθεν οὐδενὸς, οὐδὲν μὴν ἧττον ὑγιαίνομεν, κᾀν τούτῳ <lb/>δῆλον, ὡς οὐ
                        τὸ ἐνεργεῖν ἐστι τὸ ὑγιαίνειν, ἀλλὰ τὸ <milestone unit="ed2page" n="2"/>δύνασθαι. <lb/>δυνάμεθα δὲ ἐνεργεῖν ἐκ τῆς κατὰ φύσιν κατασκευῆς· <lb/>ἐν
                        ταύτῃ ἄρα τὸ ὑγιαίνειν ἐστίν. ἕξει δὴ λόγον αἰτίας ἡ <lb/>κατασκευὴ πρὸς τὴν
                        ἐνέργειαν· ὥστ’, εἴτε τὴν κατὰ φύσιν <lb/>ἁπάντων τῶν μορίων κατασκευὴν
                        ὑγείαν ὀνομάζειν ἐθέλοις, <lb/>εἴτε τὴν τῶν ἐνεργειῶν αἰτίαν, εἰς ταὐτὸν
                        ἄμφω τὼ λόγω <lb/>συμβαίνουσιν. ἀλλ’ εἴπερ ἡ ὑγεία τοῦτο, δῆλον ὡς ἡ νόσος
                        <lb/>τὸ ἐναντίον, ἤτοι κατασκευή τις παρὰ φύσιν, ἢ βλάβης <lb/>ἐνεργείας
                        αἰτία. δῆλον δὲ ὡς, εἰ καὶ διάθεσιν εἴποις παρὰ <pb n="838"/> φύσιν, ὀνόματί
                        τε χρήσῃ παλαιῷ καὶ δηλώσεις ταὐτό. <lb/>κατὰ πόσους δὲ τρόπους ἐξιστάμενα
                        τὰ σώματα τοῦ κατὰ <lb/>φύσιν ἐμποδίζεται περὶ τὰς ἐνεργείας, εἴπερ
                        εὕροιμεν, οὕτως <lb/>ἂν ἤδη τὸν ἀριθμὸν ἁπάντων τῶν ἁπλῶν νοσημάτων
                        εὑρηκότες <lb/>εἴημεν. ἀρχὴ δὲ κᾀνταῦθα ὁμολογουμένη, σύμμετρον <lb/>μὲν
                        εἶναι τὸ κατὰ φύσιν οὐκ ἐν ζώῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν <lb/>φυτῷ καὶ σπέρματι καὶ
                        ὀργάνῳ παντὶ, τὸ δὲ αὖ παρὰ <lb/>φύσιν ἄμετρον. εἴη ἂν οὖν ἡ μὲν ὑγεία
                        συμμετρία τις, ἡ <lb/>δὲ νόσος ἀμετρία. τίνων οὖν ἡ νόσος ἀμετρία, σκεπτέον
                        <lb/>ἐφεξῆς. ἢ δηλονότι, ὧνπερ ἡ ὑγεία συμμετρία, τούτων ἡ <lb/>νόσος
                        ἀμετρία; εἰ μὲν οὖν ἐν πόρων συμμετρίᾳ τὸ ὑγιαίνειν <lb/>ἐστὶν, ἐν πόρων
                        ἀμετρίᾳ γενήσεται καὶ τὸ νοσεῖν· εἰ δ’ ἐν <lb/>εὐκρασίᾳ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ
                        καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ τὸ <lb/>ὑγιαίνειν ἐστὶν, ἐν τῇ τούτων δυσκρασίᾳ καὶ τὸ
                        νοσεῖν ἐξ <lb/>ἀνάγκης συμβήσεται. κατὰ ταὐτὰ δὲ, κᾂν ἐν ἄλλῳ τινὶ γένει
                        <lb/>συμμέτρῳ τὸ ὑγιαίνειν ὑπάρχῃ, δῆλον ὡς καὶ τὸ νοσεῖν <pb n="839"/> ἐν
                        τῷ κατ’ ἐκεῖνο τὸ γένος ἀμέτρῳ συστήσεται. πάλιν δὲ <lb/>δὴ τὸ αὐτὸ τοῦτ’
                        ἐπισκεψώμεθα λογικώτερον. ἁπλοῦν εἴ <lb/>τι σῶμα καὶ ἀκριβῶς ἐστιν ἓν, οὐκ
                        ἄν ποτε δέξαιτο τὸ μᾶλλόν <lb/>τε καὶ ἧττον, οὐδ’ ἂν εἴη τι κατ’ ἐκεῖνο τὸ
                        γένος ἕτερον <lb/>ἑτέρου βέλτιόν τε καὶ χεῖρον· εἰ δ’ ἐκ πλειόνων συγκέοιτο,
                        <lb/>πολλοὶ μὲν ἂν οὕτω γε τρόποι τῆς συνθέσεως ἐν αὐτῷ γίνοιντο
                        <lb/>βελτίους τε καὶ χείρους· εἴη δ’ ἂν οὕτω· καὶ αὐτὰ <lb/>τὰ συντιθέμενα
                        κρείττω τε καὶ φαυλότερα· τὸ δ’ ἄριστα <lb/>συγκείμενον ἁπάντων ἄριστον ἂν
                        εἴη τῶν ὁμογενῶν. ἆρ’ <lb/>οὖν ἐν τοῖς τῶν ζώων σώμασι τὸ μᾶλλόν τε καὶ
                        ἧττόν ἐστιν, <lb/>ὡς τὸ μὲν ἄκρως εὐεκτικὸν εἰπεῖν, τὸ δ’ ἁπλῶς εὐεκτικὸν,
                        <lb/>οὐ μὴν ἄκρως, καὶ τουτὶ μὲν ὑγιεινὸν, οὐ μὴν εὐεκτοῦν, <lb/>ἕτερόν δέ
                        τι δυσαρεστούμενον, ἄλλο δὲ ἤδη νοσοῦν, καὶ τούτου <lb/>τὸ μὲν ἐπιεικῶς, τὸ
                        δὲ ὀλεθρίως, καὶ τὸ μὲν μετρίως, <lb/>τὸ δὲ σφοδρῶς; ἢ πάντες ὁμοίως
                        διακείμεθα νοσοῦντές τε καὶ <lb/>ὑγιαίνοντες; οὐκ ἔστιν εἰπεῖν. οὐκ οὖν ἕν
                        ἐστι τὸ τῶν ζώων <lb/>σῶμα, καθάπερ ἢ ἄτομος ἡ Ἐπικούρειος, ἢ τῶν ἀνάρμων τι
                            <pb n="840"/> τῶν Ἀσκληπιάδου· σύνθετον ἄρα πάντως. ἀλλ’ εἰ μὲν ἐξ
                        <lb/>ἀτόμων, ἢ ἀνάρμων, ἢ ὅλως ἐξ ἀπαθῶν τινων σύγκειται, <lb/>τὸ μᾶλλόν τε
                        καὶ ἧττον ἐν τῷ ποιῷ τῆς συνθέσεως ἕξει δίκην <lb/>οἰκίας ἐξ ἀπαθῶν μὲν
                        λίθων συγκειμένης, οὐ μὴν ἐν τῇ <lb/>συνθέσει γε πάντῃ κατορθουμένης. εἰ δὲ
                        εἶεν οἷοί τε πάσχειν <lb/>τι καὶ οἱ λίθοι, πολυειδέστερον ἂν οὕτω γε τὸ
                        μᾶλλόν τε <lb/>καὶ ἧττον ὑπάρχοι κατὰ τὴν οἰκίαν. εἰ δὲ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα
                        <lb/>τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἀλλοιοῦσθαί τε καὶ πάσχειν <lb/>πέφυκεν, οὐ μόνον
                        ἂν ἐν τῇ συνθέσει τε καὶ οἷον διαπλάσει <lb/>τῶν μορίων, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλων
                        ἑαυτῶν τὸ μᾶλλόν τε καὶ <lb/>ἧττον ἐπιδέχοιτ’ ἄν. καὶ δὴ καὶ νοσήσει
                        δηλονότι δι’ ὅλων <lb/>ἑαυτῶν εἴδη τοσαῦτα νοσημάτων ἁπλᾶ τε καὶ
                            πρῶ<milestone unit="ed2page" n="3"/>τα <lb/>καὶ οἷον στοιχεῖα τῶν ἄλλων,
                        ὅσαπερ ἂν ᾖ τὰ συντιθέντα. <lb/>τοῦτο δὲ τὸ δι’ ὅλων οὐκ ἐν τοῖς ἀπαθέσιν
                        <lb/>ἐστὶ στοιχείοις· οὐ γὰρ ἐνδέχεται παθεῖν τι τὴν ἄτομον <lb/>αὐτὴν, ἀλλ’
                        ἐν τῇ συνθέσει τε καὶ διαπλάσει τὸ <lb/>πάθημα. </p></div><pb n="841"/><div type="textpart" subtype="chapter" n="3"><p>Σύνθεσις δὲ καὶ διάπλασις ἐν τοῖς τῶν ζώων <lb/>σώμασιν ὑπάρχει τριττή· πρώτη
                        μὲν ἡ τῶν ὁμοιομερῶν ὀνομαζομένων, <lb/>ἀρτηριῶν, καὶ φλεβῶν, καὶ νεύρων,
                        καὶ ὀστῶν, <lb/>καὶ χόνδρων, καὶ συνδέσμων, ὑμένων τε καὶ σαρκῶν· δευτέρα
                        <lb/>δὲ ἡ τῶν ὀργανικῶν, ἐγκεφάλου τε καὶ καρδίας, καὶ <lb/>πνεύμονος, καὶ
                        ἥπατος, καὶ κοιλίας, καὶ σπληνὸς, καὶ <lb/>ὀφθαλμῶν, καὶ νεφρῶν· τρίτη δὲ ἡ
                        τοῦ σύμπαντος σώματος. <lb/>ἕκαστον γὰρ τῶν ὀργανικῶν τούτων μορίων ἔκ τινων
                        <lb/>ἑτέρων ἁπλῶν ὡς πρὸς τὴν αἴσθησιν σύγκειται, κᾀκείνων <lb/>ἕκαστον ἐκ
                        τῶν πρώτων στοιχείων. σαρκὸς οὖν αὐτῆς, <lb/>ᾗ σὰρξ, ἐν τῇ συνθέσει μόνῃ τῶν
                        πρώτων στοιχείων ἡ διαφορὰ, <lb/>ᾗ μέντοι μόριον ὀργάνου, παρά τε τὴν
                        διάπλασιν καὶ <lb/>τὸ μέγεθος· καὶ γὰρ οὖν καὶ αὐτῶν τῶν ὀργάνων ἐν τούτοις
                        <lb/>αἱ διαφοραί. πόσα τοίνυν ἐστὶ καὶ τίνα κατὰ τὴν <lb/>πρώτην ὑπόθεσιν τὰ
                        σύμπαντα νοσήματα τῶν ὁμοιομερῶν <lb/>σωμάτων, διελθόντες, ἑξῆς ἐπὶ τὴν
                        ἑτέραν μεταβησόμεθα, <lb/>τὴν ἀλλοιοῦσθαί τε καὶ τρέπεσθαι τὴν οὐσίαν ὅλην
                        δι’ ὅλης <lb/>ἑαυτῆς ὑποτιθεμένην. </p></div><pb n="842"/><div type="textpart" subtype="chapter" n="4"><p>Ἔστι δὲ δύο τὰ πρῶτα πάθη, τὸ μὲν εὐρύτης <lb/>τις πόρων, τὸ δὲ στέ<milestone unit="ed1page" n="200"/>γνωσις. ἀπαθῶν γὰρ ὑποκειμένων <lb/>τῶν πρώτων
                        στοιχείων, ἐν τῇ συνθέσει μόνῃ τὰ <lb/>παθήματα· συνθέσεως δὲ πάσης αἱ
                        προειρημέναι διαφοραί. <lb/>ὥστ’ ἀναγκαῖον ἐῤῥῶσθαι μὲν ἕκαστον τῶν
                        ὁμοιομερῶν, <lb/>ὁπόταν ἡ συμμετρία τῶν πόρων αὐτοῦ φυλάττηται,
                        διαφθειρομένης <lb/>δὲ ταύτης ἐξίστασθαι τοῦ κατὰ φύσιν. ἀλλ’ <lb/>ἐπειδὴ
                        συμμετρίας ἁπάσης ἡ διαφορὰ διττὴ, (τὸ μὲν γὰρ <lb/>ὑπερβολὴ, τὸ δὲ
                        ἔλλειψις,) δῆλον, ὡς καὶ τὰ πρῶτα νοσήματα <lb/>τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἔσται
                        διττὰ, τὸ μὲν εὐρύτης τις <lb/>πόρων, τὸ δὲ στέγνωσις. καὶ ὀστοῦν δὴ καὶ
                        σὰρξ καὶ τῶν <lb/>ἄλλων ἕκαστον τῶν ἁπλῶν σωμάτων πρὸς τὴν αἴσθησιν, <lb/>εἰ
                        μὲν στεγνότερον ἢ μανότερον εἴη τοῦ συμμέτρου, κακῶς <lb/>διακεῖσθαι
                        φήσομεν, εἰ δ’ ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὑπερβολῆς ἑκατέρας, <lb/>ὡς ἂν μάλιστα συμφέρῃ
                        ταῖς χρείαις αὐτῶν, ἄκρως <lb/>ὑγιαίνειν ἐροῦμεν τηνικαῦτα· τὰ δὲ ἐφ’
                        ἑκάτερα τῆς ἀκριβοῦς <lb/>συμμετρίας βραχείας ἐκτροπὰς οὐδέπω μὲν εἶναι
                        νόσους, <pb n="843"/> ἔστ’ ἂν μηδέπω βλάβην αἰσθητὴν ἐνεργείας τινὸς
                        ἀπεργάζωνται· <lb/>πολὺ δ’ ἐν ταύταις ὑπάρχειν τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον,
                        <lb/>ὡς ἂν ἱκανὸν ἐχούσης διάστημα τῆς νοσώδους ἀμετρίας <lb/>παρὰ τὴν
                        ἀκριβῶς ὑγιεινὴν συμμετρίαν· ἐν τούτῳ δὴ παντὶ <lb/>τῷ πλάτει τὰς τῶν
                        ὑγιαινόντων συνίστασθαι διαφοράς· <lb/>ἐν δὲ τῷ μετὰ τοῦτο, τῷ τῆς αἰσθητῆς
                        ἀμετρίας, τὰς νόσους, <lb/>ἄχρις ἂν ἐπ’ ἐκείνην ἀφίκωνται τὴν ἀμε<milestone unit="ed2page" n="4"/>τρίαν, ἥτις <lb/>ἤδη φθορὰν ἐργάζεται τοῦ μορίου.
                        οὐ γὰρ δὴ μέχρι γε παντὸς <lb/>στεγνοῦσθαί τε καὶ μανοῦσθαι τὰ τῶν ζώων
                        σώματα <lb/>πέφυκεν, ἀλλ’ ἔστι τις κᾀνταῦθα ὅρος, οὗ περαιτέρω προελθεῖν
                        <lb/>αὐτοῖς ἄνευ διαλύσεώς τε καὶ φθορᾶς ἀδύνατον. <lb/>ἡ μὲν δὴ τῶν ἀπαθῶν
                        στοιχείων ὑπόθεσις ὧδε ἔχει.</p><p>Τῶν δὲ πάσχειν ὑποτιθεμένων αὐτὰ, καὶ μέντοι καὶ <lb/>δρᾷν εἰς ἄλληλα, καὶ
                        κεράννυσθαι δι’ ὅλων, ὅσαπερ ἂν <lb/>ὑπόθηταί τις εἶναι τὰ πρῶτα στοιχεῖα,
                        τοσαῦτα ἐξ ἀνάγκης <lb/>ἐρεῖ καὶ τὰ πρῶτα νοσήματα. φέρε γὰρ εἶναι τὰ πρῶτα
                        <lb/>στοιχεῖα τέτταρα, τὸ θερμὸν, καὶ τὸ ψυχρὸν, καὶ τὸ ξηρὸν, <pb n="844"/>
                        καὶ τὸ ὑγρὸν, ἐκ τούτων δὲ κεραννυμένων ἀλλήλοις συμμέτρως <lb/>μὲν
                        ὑγιαίνειν τὸ ζῶον, ἀμέτρως δὲ νοσεῖν. ἔσται <lb/>δὴ καὶ τὰ πρῶτα νοσήματα
                        τέτταρα, τό θ’ ὑπὲρ τὴν κατὰ <lb/>φύσιν συμμετρίαν πρῶτον θερμὸν, καὶ
                        δεύτερον τὸ ψυχρὸν, <lb/>καὶ τρίτον τὸ ὑγρὸν, καὶ τέταρτον τὸ ξηρόν. αὗται
                        μὲν <lb/>καὶ αἱ κατὰ τὴν δευτέραν ὑπόθεσιν νόσοι τῶν ὁμοιομερῶν
                        <lb/>ὀνομαζομένων σωμάτων, ἃ δὴ καὶ τελέως ἁπλᾶ φαίνεται.</p><p>Τὰ δὲ τῶν συνθέτων ἐν ἡμῖν ὀργάνων νοσήματα κοινὰ <lb/>τῶν ὑποθέσεων ἑκατέρων
                        ἐστίν. ἐπέλθωμεν οὖν καὶ ταῦτα <lb/>διὰ βραχέων, αὐτὸ τοῦτο πρῶτον
                        ἐπιδεικνύντες, ὅπως ἐστὶ <lb/>κοινά. δεομένου δὴ παντὸς τοῦ πρὸς αἴσθησιν
                        συνθέτου <lb/>σώματος, ὃ δὴ καὶ ἀνομοιομερὲς ὀνομάζουσιν, εἰ μέλλοι καλῶς
                        <lb/>ἐνεργήσειν, οὔτ’ ἐξ οἵων ἔτυχε συγκεῖσθαι μορίων τῶν <lb/>ἁπλῶν, οὔτ’
                        ἐξ ἀριθμοῦ τινος ἢ μεγέθους οὐ προσήκοντος, <lb/>οὔθ’ ὃν ἔτυχε τρόπον
                        συνθέσεως ὑπάρχειν, ἐν τέσσαρσι <lb/>τούτοις γένεσι τὰ τῶν ὀργάνων ἁπάντων
                        ἔσται νοσήματα. <lb/>διαφοραὶ δὲ καθ’ ἕκαστον γένος αἵδε. κατὰ μὲν τὸ πρῶτον
                            <pb n="845"/> ῥηθὲν, ὅταν ἡ προσήκουσα μορφὴ τοῦ μορίου διαφθείρηται,
                        <lb/>ἢ σχῆμα μὴ δέον, ἢ κοιλότητα λαβόντος, ἢ πόρον, ἤ <lb/>τι τούτων
                        ἀπολέσαντος, ὧν εἶναι δέον. ἐκ τούτου τοῦ γένους <lb/>ἐστὶ καὶ ἡ τραχύτης
                        αὐτοῦ καὶ ἡ λειότης οὐ προσηκόντως <lb/>ὑπαλλαττόμεναι. ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ
                        γένει, τῷ κατὰ <lb/>τὸν ἀριθμὸν τῶν ἁπλῶν καὶ πρώτων μορίων, διττὴ νοσημάτων
                        <lb/>ἔσται διαφορὰ, ἢ ἐλλείποντός τινος ὧν εἶναι δέον, <lb/>ἢ πλεονάζοντος
                        ὧν οὐκ εἶναι δέον. καὶ μὲν δὴ κᾀν τῷ <lb/>τρίτῳ γένει, τῷ κατὰ τὸ μέγεθος,
                        ὁμοίως διττὴ νοσημάτων <lb/>ἔσται διαφορά. μεῖζον γὰρ εἴτι γένοιτο, δεόμενον
                        ἔλαττον <lb/>ὑπάρχειν, ἢ αὖθις ἔλαττον ἀποτελεσθείη, μεῖζον εἶναι δεόμενον,
                        <lb/>οὐκ ὀρθῶς ἂν ἔχοι τὸ σύμπαν ὄργανον. ἐν δὲ δὴ <lb/>τῷ λοιπῷ γένει τῶν
                        νοσημάτων, τῷ κατὰ τὴν σύνθεσιν, <lb/>ἤτοι τῆς κατὰ φύσιν ἐξαλλαττομένης
                        θέσεως, ἢ τῆς πρὸς <lb/>ἄλληλα τῶν μορίων κοινωνίας, αἱ διαφοραὶ
                        συστήσονται. <lb/>ὥσπερ δ’ ἐκ τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἕκαστον τῶν πρώτων
                        <lb/>ὀργάνων ἢ κατορθοῦται συντιθέμενον ἢ διαμαρτάνεται, <lb/>καὶ ἐκ τούτων
                        αὐτῶν τό θ’ ὑγιαίνειν ὑπάρχει καὶ τὸ νοσεῖν, ﻿<pb n="846"/> οὕτω πάλιν ἐξ
                        αὐτῶν τούτων τῶν ὀργάνων τῶν <lb/>πρώτων τὰ δεύτερα συνίσταται. μῦς μὲν γὰρ
                        καὶ φλὲψ <lb/>καὶ ἀρτηρία τῶν πρώτων ὀργάνων, δάκτυλος δὲ τῶν δευτέρων,
                        <lb/>καὶ τούτου μᾶλλον ἔτι ποὺς καὶ ποδὸς τὸ σκέλος. <lb/>καθόλου γὰρ, ὅσα
                        μὲν ἐκ τῶν ὁμοιομερῶν συνελθόντων <lb/>ἐγένετο μιᾶς ἐνεργείας ἕνεκεν, ἐν
                        τοῖς πρώτοις ὀργάνοις <lb/>ἀριθμηθήσεται, τὰ δ’ ἐκ τούτων πάλιν συντιθέμενα,
                        κᾂν <lb/>ὅτι μάλιστα μίαν ἐργάζηται τοῦ παντὸς ὀργάνου τὴν ἐνέργειαν,
                        <lb/>ἐν τοῖς δευτέροις τετάξεται. τὰ δὲ αὐτὰ ταῦτα <lb/>καὶ τούτων τῶν
                        ὀργάνων ἔσται νοσήματα τοῖς ἐπὶ τῶν <lb/>πρώτων εἰρημένοις. <milestone unit="ed2page" n="5"/>ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ὀργάνων τῆς <lb/>διαφορᾶς ἐν
                        ἑτέρῳ διῄρηται λόγῳ, τίνα μὲν ἀκριβῶς ἐστι <lb/>τὰ πρῶτα, τίνα δ’ ἐπ’ αὐτοῖς
                        δεύτερά τε καὶ τρίτα καὶ <lb/>τέταρτα τίθεσθαι προσῆκεν. ἔνια γὰρ
                        ἐπαμφοτερίζει τοῖς <lb/>γνωρίσμασιν, ὡς καὶ πρῶτα δοκεῖν εἶναι καὶ δεύτερα.
                        <lb/>δεῖται δὲ οὐδὲ ὅ γε παρὼν λόγος τῆς τοιαύτης ἀκριβολογίας· <lb/>εἰς ἓν
                        δὲ τοῦτ’ ἀποβλέπειν ἀξιῶ, εἴθ’ ἁπλοῦν ἐστιν <lb/>ὡς πρὸς τὴν αἴσθησιν, εἴτε
                        σύνθετον τὸ μόριον. τοῦ μὲν <pb n="847"/> γὰρ ἁπλοῦ τὰ πρῶτα ῥηθέντα
                        νοσήματα τῇ διαφορᾷ τῶν <lb/>φυσικῶν στοιχείων εἰσὶ διωρισμένα, τοῦ συνθέτου
                        δὲ τὰ <lb/>δεύτερα, κοινὰ τῶν ὑποθέσεων ὑπάρχοντα. γένος δ’ οὐδέν <lb/>ἐστι
                        νοσήματος οὔτε ἐν τοῖς ἁπλοῖς σώμασιν οὔτ’ ἐν <lb/>τοῖς συνθέτοις ἴδιον
                        ἑκατέρων· ἡ γὰρ τῆς διαιρέσεως μέθοδος <lb/>ἐνδείκνυται τὸ ἀδύνατον· ἀλλ’ ἓν
                        ἔτι ἐστὶ κοινὸν <lb/>ἁπάντων τῶν σωμάτων καὶ τῶν συνθέτων, εἴτ’ οὖν τῶν
                        <lb/>πρώτων ὀργάνων, εἴτε καὶ τῶν δευτέρων, εἴτε καὶ τῶν <lb/>τρίτων ὑπάρχει
                        τὸ νῦν λεχθησόμενον. μέθοδος δὲ καὶ <lb/>τούτου τῆς εὑρέσεως τὸ κοινῇ πᾶσι
                        τοῖς εἰρημένοις ὑπάρχον <lb/>μορίοις. εἰ γὰρ ὑπάρχει τι κοινὸν αὐτοῖς ἐν τῷ
                        κατὰ <lb/>φύσιν ἔχειν, ὡς ἐνέργειαν ἢ χρείαν τινὰ τῷ ζώῳ παρεχόμενον,
                        <lb/>πάντως δήπου καὶ διαφθειρομένου τούτου κοινὸν <lb/>αὐτοῖς τι καὶ νόσημα
                        συστήσεται. τί δὲ τοῦτ’ ἔστι τὸ <lb/>πᾶσιν ὑπάρχον κοινόν; ἕνωσις τῶν ἰδίων
                        μορίων, ἧς ἕκαστον <lb/>μεταλαβὸν ἓν εἶναι λέγεται καὶ μίαν ἐνέργειαν ἢ
                        <lb/>χρείαν ἀποτελεῖν. εἰ δὲ καὶ ἥδε λύοιτο κατά τι, νόσος <lb/>καὶ τοῦτ’
                        ἔστι τοῦ μέρους. οἷον δέ τι καθ’ ἕκαστον τῶν <pb n="848"/> μορίων ἡ νόσος
                        ἥδε κέκτηται τοὔνομα, μικρὸν ὕστερον <lb/>ἐροῦμεν, ὅταν καὶ τὰς τῶν
                        εἰρημένων γενῶν διαφορὰς εἰς <lb/>τὰ κατὰ μέρος εἴδη διελώμεθα. </p></div><div type="textpart" subtype="chapter" n="5"><p>Καὶ δὴ ποιῶμεν ἤδη τοῦτο πάλιν ἀπὸ <lb/>τῆς προτέρας ὑποθέσεως ἀρξάμενοι. δύο
                        οὖν ἐν ταύτῃ <lb/>τῶν ὁμοιομερῶν σωμάτων ὑπῆρχε νοσήματα ἐν πόρων ἀμετρίᾳ
                        <lb/>συνιστάμενα, τὸ μὲν εὐρύτης τις αὐτῶν οὖσα, τὸ <lb/>δὲ στέγνωσις.
                        ἑκατέρου δὲ τούτων ἡ διαφορὰ διττή. <lb/>στεγνώσεως μὲν οὖν συνίζησίς τε τοῦ
                        σώματος εἰς ἑαυτὸ <lb/>πανταχόθεν, καὶ αὐτῶν τῶν πόρων ἔμφραξις· εὐρύτητος
                        <lb/>δὲ τοῦ μὲν σώματος εἰς πᾶν μέρος ἔκτασις, αὐτῶν δὲ <lb/>τῶν πόρων οἷον
                        ἀναπέτειά τις οὖσα ἐκπτώσει τῶν στοιχείων, <lb/>ἃ δὴ καὶ κυρίως σώματα
                        προσαγορεύεσθαι φασὶν <lb/>ἁπλᾶ τε καὶ πρῶτα ὑπάρχοντα· τὰ γὰρ ἐκ τούτων
                        συντιθέμενα <lb/>συγκρίματα καλοῦσιν. ἐπὶ δὲ τῆς δευτέρας ὑποθέσεως <lb/>ἡ
                        διαφορὰ τῶν νοσημάτων διττὴ τυγχάνει, ποτὲ <lb/>μὲν δὴ ταῖς ποιότησι μόναις
                        ἀλλοιουμένων τῶν ὁμοιομερῶν <lb/>σωμάτων, ἔστιν ὅτε δὲ ῥυείσης εἰς αὐτά
                        τινος οὐσίας τὰς <pb n="849"/> εἰρημένας ἐχούσης ποιότητας. ὁ μὲν δὴ
                        δεύτερος τρόπος, <lb/>ὄγκον περὶ τοῖς σώμασιν ἐργαζόμενος, ὑπ’ οὐδενὸς
                        ἀγνοεῖται <lb/>τῶν ἰατρῶν. ἐρυσιπέλατα γὰρ, καὶ φλεγμοναὶ, καὶ
                        <lb/>οἰδήματα, καὶ φύματα, καὶ φύγεθλα, καὶ χοιράδες, ἐλεφαντιάσεις <lb/>τε
                        καὶ ψῶραι, καὶ λέπραι, καὶ ἀλφοὶ, καὶ <lb/>σκίῤῥοι τούτου τοῦ γένους εἰσὶν,
                        οὐδένα λαθεῖν δυνάμενα. <lb/>τὰ δ’ ἐν τῇ τῶν ποιοτήτων αὐτῶν μόνῃ δυσκρασίᾳ <lb/>
                        <milestone unit="ed1page" n="201"/>συνιστάμενα νοσήματα δυσφωρατότερα, πλὴν
                        εἰ μὴ <lb/>μεγάλη ποθ’ ἡ τοῦ μέρους εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐκτροπὴ <lb/>γένοιτο.
                        τηνικαῦτα γὰρ ἅπασιν ἤδη γνωρίζεται ῥᾳδίως, ἐπὶ <lb/>μὲν ὅλου τοῦ σώματος
                        ὀνομαζομένη πυρετὸς, <milestone unit="ed2page" n="6"/>ἐπειδὰν <lb/>τὸ θερμὸν
                        κρατῇ, καὶ κατὰ τὰ μόρια δ’ ἐναργῶς ἐνίοτε φαινομένη. <lb/>καὶ γὰρ καὶ σκέλη
                        τοῖς πλείω περιπατήσασιν ἀήθως, <lb/>καὶ χεῖρες, εἴ τις ταύταις πονήσειεν
                        ἐπιπλέον, ἢ ἐρέσσων, <lb/>ἢ σκάπτων, ἤ τι τοιοῦτον διαπραττόμενος, ἐναργῶς
                        φαίνονται <lb/>θερμότεραι καὶ αὐτοῖς τοῖς κάμνουσι, καὶ τοῖς <lb/>ἔξωθεν
                        ἁπτομένοις αὐτῶν. ἐὰν μέντοι τις ὄγκος μέγας <lb/>προσγένηται τοῖς μορίοις,
                        ἐπιῤῥυείσης τινὸς οὐσίας αὐτοῖς <pb n="850"/> θερμῆς, ἐκ τῆς δευτέρας ἔσται
                        διαφορᾶς τῶν νοσημάτων. <lb/>ἐκ δὲ τῆς πρώτης ταῦτά τε πάντα τὰ νῦν εἰρημένα
                        καὶ <lb/>ἢ καθ’ ἓν ὁτιοῦν μέρος, ἢ τὸ σῶμα τοῦ ζώου σύμπαν, <lb/>ἢ ἐξ
                        ἐγκαύσεως ἡλίου, ἢ παρὰ πυρὶ θάλψεως ὑπολειπομένη <lb/>συνίσταται διάθεσις,
                        οἷαι καὶ αἱ τυφώδεις καὶ πυρετώδεις <lb/>ὀνομαζόμεναι. τοῦ δὲ ἐναντίου τῷ
                        θερμῷ νοσήματος <lb/>τοῦ ψυχροῦ περὶ μὲν τοῖς ἄκροις ἐναργῶς ἡ διάθεσις
                        <lb/>συνίσταται πολλάκις οὕτως, ὥστε καὶ ἀποπεσεῖν αὐτὰ <lb/>νεκρωθέντα,
                        περὶ δὲ τῷ σύμπαντι σώματι, οἵα τοῖς ὁδοιπορήσασιν <lb/>ἐν κρύει καρτερῷ
                        γίνεται. πολλοὶ γὰρ τούτων, <lb/>οἱ μὲν ἐν αὐταῖς ταῖς ὁδοῖς ἀπέθανον, οἱ δὲ
                        εἰς πανδοχεῖον, <lb/>πρὶν ἢ οἴκαδε παραγενέσθαι φθάσαντες, ἡμιθνῆτές <lb/>τε
                        καὶ κατεψυγμένοι φαίνονται. γίγνεται δὲ καὶ τοῖς ἀποπληκτικοῖς, <lb/>καὶ
                        τοῖς ἐπιληπτικοῖς, καὶ τοῖς τρομώδεσι, <lb/>καὶ τοῖς σπασμώδεσιν ἡ τοιαύτη
                        πολλάκις διάθεσις. καὶ <lb/>τῶν ὑπὸ κρύους ἐν ὁδοῖς ἀποθανόντων οἱ μὲν
                        ἐμπροσθοτόνοις, <lb/>οἱ δὲ ὀπισθοτόνοις, οἱ δὲ τετάνοις, οἱ δὲ ταῖς
                        <lb/>καλουμέναις πήξεσιν ἑάλωσαν, οἱ δὲ ἀποπληξίᾳ τι παραπλήσιον
                        <lb/>ἔπαθον. ἐν δὴ τοῖς τοιούτοις ἅπασιν, ἐν οἷς ﻿<pb n="851"/> ἐπιγίγνεταί
                        τι σύμπτωμα, περιέλκει τὴν διάνοιαν τῶν πολλῶν <lb/>ἐφ’ αὑτὸ, ὡς τὸ μὲν
                        σύμπτωμα νόσημα νομίζεσθαι, <lb/>τὸ νόσημα δ’ αὐτὸ τὴν αἰτίαν τοῦ
                        συμπτώματος. ὅσοις <lb/>μέντοι τῶν ἐνεργειῶν αἱ βλάβαι νοσήματα νομίζονται,
                        κατὰ <lb/>λόγον οὗτοι καὶ τοὺς σπασμοὺς, καὶ τὰς ἀναισθησίας, <lb/>καὶ τὰς
                        νάρκας, καὶ τὰ ἄλλα τὰ τοιαῦτα νοσήματα καλοῦσιν. <lb/>ἀλλ’ ἡμῖν ἐν ἀρχῇ
                        διῄρηται περὶ τῶν ὀνομάτων, <lb/>ὥστε γνωρίζειν ἐπὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων,
                        οὐκ ἐν τοῖς <lb/>πράγμασιν αὐτοῖς εἶναι τὴν διαφωνίαν, ἀλλὰ ἐν τοῖς
                        ὀνόμασιν. <lb/>ἐκείνους μέντοι μέμψαιτ’ ἄν τις μόνους, ὅσοι μὴ
                        <lb/>διαφυλάττουσιν ἐν ἅπασι τὴν σφετέραν ὑπόθεσιν, ἀλλ’ <lb/>οἴονται σοφόν
                        τι πράττειν, καίτοι γε πλημμελοῦντες. <lb/>ἔστι γὰρ αὐτῶν ἀκοῦσαι
                        διοριζομένων ἐνίοτε καὶ φασκόντων, <lb/>εἰ μὲν ἐπὶ φλεγμονῇ γίγνοιτο
                        σπασμὸς, ἐπιγέννημά τε <lb/>καὶ σύμπτωμα εἶναι τῆς φλεγμονῆς αὐτὸν, εἰ δ’
                        ἐπὶ <lb/>δυσκασίᾳ μόνῃ, νόσημα. ταὐτὸ δὴ τοῦτο καὶ ἐπὶ πυρετοῦ
                        <lb/>ποιοῦσιν, ἐπειδὰν. μὲν ἐπιγίγνηταί τινος μέρους αἰσθητὴ <lb/>διάθεσις,
                        σύμπτωμα νομίζοντες, εἰ δ’ ἄλλως, νόσημά <lb/>τε καὶ πάθος προσαγορεύοντες.
                        τούτους μὲν οὖν μεμπτέον, <pb n="852"/> οὐκ ἀναμένοντας τὸν ἔξωθεν ἔλεγχον,
                        ἀλλ’ αὐτοὺς ἑαυτοῖς <lb/>περιπίπτοντας. ὅσοι δ’ ἤτοι τὰς βλάβας τῶν
                        ἐνεργειῶν <lb/>ὑποθέμενοι προσαγορεύειν νοσήματα διὰ παντὸς οὕτω
                        <lb/>ποιοῦσιν, ἢ καί τι τοιοῦτον ἄλλο παρορῶσιν, ἐν ὀνόμασιν <lb/>ἐσφάλθαι
                        χρὴ νομίζειν αὐτοὺς, οὐδὲν δὲ εἰς τὰ πράγματα <lb/>πλημμελεῖν. εἴρηται δ’
                        ἐπὶ πλέον ὑπὲρ ἁπάντων <lb/>τῶν ἰατρικῶν ὀνομάτων ἑτέρωθι, καὶ ὅστις ὀρθῶς
                        αὐτοῖς <lb/>βούλεται χρῆσθαι, τὴν πραγματείαν ἐκείνην ἀναλεγέσθω. <lb/>νῦν
                        δὲ (περὶ γὰρ αὐτῶν τῶν πραγμάτων πρόκειται σκοπεῖσθαι) <lb/>τῇ προειρημένῃ
                        συνθήκῃ τῶν ὀνομάτων ἑπόμενοι <lb/>τῶν ἐφεξῆς ἐχώμεθα. περὶ μὲν δὴ τῶν χωρὶς
                        ὕλης ἐπιῤῥύτου <lb/>θερμῶν καὶ ψυχρῶν διαθέσεων εἴρηται. κατὰ <lb/>δὲ τὸν
                        αὐτὸν τρόπον τά θ’ ὑγρὰ καὶ ξηρὰ νοσήματα <lb/>γενήσεται, τῆς ὅλης φύσεως
                        ἀλλοιουμένης τῶν σωμάτων, <lb/>οὐκ ἔξωθεν οὐσίαν τινὰ εἰς ἑαυτὰ δεχομένων.
                        αἱ μὲν οὖν <lb/>μικραὶ παραλλαγαὶ δυσφώρατοι, τὰς μεγάλας δ’ ἔστιν
                        <lb/>ἐναργῶς ἰδεῖν ἐπὶ τῶν νεκρουμένων <milestone unit="ed2page" n="7"/>μάλιστα μορίων. <lb/>ἔνια μὲν γὰρ αὐτῶν οἷον τεταριχευμένα φαίνεται καὶ
                            <pb n="853"/> πάνυ ξηρὰ, καὶ τοῦτο μὲν σπανιώτερον· ἔνια δὲ οὕτω
                        <lb/>βρυώδη τε καὶ πλαδαρὰ καὶ θεωμένοις φαίνεται καὶ <lb/>ἁπτομένοις, ὥστ’,
                        εἰ καὶ μόρια αὐτῶν ἐθέλοις μεταχειρίσασθαι, <lb/>διαῤῥεῖ παραχρῆμα, καὶ τῶν
                        δακτύλων ἐκπίπτει <lb/>καθάπερ ὕδωρ. οὕτω καὶ τῶν ὀστῶν τῶν σαπρῶν τὰ
                        <lb/>μὲν οἷον ψάμμος φαίνεται, τοῖς ὑπὸ χρόνου διεφθαρμένοις <lb/>ξύλοις
                        ἐοικότα, τὰ δὲ οἷον βρυώδη, ὧν ἡ τῆς <lb/>δυσκρασίας ἀμετρία, δι’ ὑγρότητα ἢ
                        ξηρότητα γενομένη, <lb/>τὸ σύμπαν ὀστοῦν ἐνέκρωσεν. αἱ δ’ ἄλλαι πᾶσαι
                        δυσκρασίαι <lb/>τῶν μορίων αἱ βραχεῖαι, λανθάνουσαι τοὺς πολλοὺς,
                        <lb/>ἀτονίαι πρὸς αὐτῶν ὀνομάζονται. φλεγμονῆς μὲν γὰρ <lb/>ἢ ἕλκους ἤ τινος
                        ἄλλου τοιούτου κατὰ τὴν κοιλίαν <lb/>ὑπάρχοντος, οὐδεμίαν ἑτέραν ἐπιζητοῦσι
                        τοῦ μὴ πέττειν <lb/>αἰτίαν. εἰ δὲ μηδὲν εἴη τῶν τοιούτων, ἀτονίαν <lb/>εἶναι
                        φασὶ τῆς κοιλίας, ὥσπερ ἕτερόν τι λέγοντες αὐτοῦ <lb/>τοῦ φανερῶς
                        γιγνομένου, τοῦ μὴ πέττεσθαι καλῶς τὰ <lb/>σιτία. τί γὰρ ἄλλο τὴν ἀτονίαν
                        αὐτοὺς λέγειν ἄν τις <lb/>ὑπολάβοι πλὴν τῆς κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἀῤῥωστίας;
                            <pb n="854"/> ἀλλ’ οὐ τοῦτ’ ἔστι τὸ ζητούμενον, ἀλλὰ τίς ἡ ταύτης
                        <lb/>τῆς ἀτονίας αἰτία. διὰ τί γὰρ ἀῤῥωστεῖ περὶ τὸ ἴδιον <lb/>ἔργον ἡ
                        γαστὴρ, μήτε φλεγμαίνουσα, μήτε σκιῤῥουμένη, <lb/>μήθ’ ἡλκωμένη, μήτ’ ἄλλο
                        μηδὲν ἔχουσα τοιοῦτον; οὐ <lb/>γὰρ δή γε χωρὶς αἰτίας τινὸς ἐστέρηται τοῦ
                        πέττειν καλῶς. <lb/>πάντως οὖν ἢ πόρων ἀμετρίαν ἢ δυσκρασίαν αἰτιατέον·
                        <lb/>ᾧ καὶ δῆλον, ὡς οὐδὲν τῶν πράτων νοσημάτων, <lb/>ὅσα τῶν ὁμοιομερῶν
                        ἐστιν αὐτῶν ἴδια, λογικῶς θεραπεῦσαι <lb/>δυνήσονται χωρὶς τοῦ περὶ τῶν
                        πρώτων τι ἐπεσκέφθαι <lb/>στοιχείων. ἀλλὰ πρὸς μὲν τούτους ἐν ἑτέροις
                        εἴρηται <lb/>τὰ εἰκότα· τὸ δέ γε νῦν εἶναι χρὴ γινώσκειν, ὡς <lb/>καὶ
                        γαστρὸς ἀτονίαν, καὶ φλεβὸς, καὶ ἀρτηρίας, καὶ μυὸς, <lb/>καὶ παντὸς ἁπλῶς
                        ὀργάνου ζωτικοῦ τε καὶ ψυχικοῦ ἢ διά <lb/>τινα πόρων ἀμετρίαν ἢ δυσκρασίαν
                        ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν <lb/>γίγνεσθαι. πῶς δὲ χρὴ τὰς τοιαύτας αὐτῶν διαθέσεις
                        γνωρίζειν, <lb/>οὐ τοῦ νῦν ἐνεστῶτός ἐστι λόγου· πρόκειται γὰρ <lb/>οὐ
                        διαγνώσεις εἰπεῖν, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ πρῶτα καταριθμήσασθαι <pb n="855"/>
                        νοσήματα. καὶ μοι δοκεῖ τὸ μὲν τῶν ὁμοιομερῶν εἰρῆσθαι <lb/>πάντα. </p></div></div></body></text></TEI>