Τῆς δ’ ἀκολουθίας ἐχόμενος καὶ τὸν εἱρμὸν τῶν ἑπομένων πρὸς τὰ ἡγούμενα διατηρῶν ἑξῆς λέγει· "πηγὴ δ’ ἀνέβαινεν ἐκ τῆς
γῆς καὶ ἐπότιζε πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς“ (Gen. 2, 6). οἱ μὲν ἄλλοι
φιλόσοφοι τὸ σύμπαν ὕδωρ ἓν στοιχεῖον εἶναί φασι τῶν τεττάρων, ἐξ
 ὧν ὁ κόσμος ἐδημιουργήθη. Μωυσῆς δ’ ὀξυωπεστέροις ὄμμασι καὶ τὰ
μακρὰν εἰωθὼς εὖ μάλα θεωρεῖν καὶ καταλαμβάνειν στοιχεῖον μὲν
οἴεται εἶναι τὴν μεγάλην θάλατταν, μοῖραν τετάρτην τῶν συμπάντων,
ἣν οἱ μετ’ αὐτὸν Ὠκεανὸν προσαγορεύοντες τὰ παρ’ ἡμῖν πλωτὰ πελάγη
λιμένων ἔχειν μεγέθη νομίζουσι, τὸ δὲ γλυκὺ καὶ πότιμον ὕδωρ διέκρινεν
 ἀπὸ τοῦ θαλαττίου προσκατατάξας αὐτὸ τῇ γῇ καὶ μέρος ταύτης ὑπολαβών,
οὐκ ἐκείνου, διὰ τὴν λεχθεῖσαν αἰτίαν πρότερον, ἵν’ ὡς ἂν ὑπὸ
δεσμοῦ συνέχηται γλυκείᾳ ποιότητι κόλλης τρόπον ἑνούσης· ξηρὰ γὰρ
ἀπολειφθεῖσα, μὴ παραδυομένης νοτίδος διὰ τῶν ἀραιωμάτων πολυσχιδῶς
ἐπιφοιτώσης, κἂν διελέλυτο· συνέχεται δὲ καὶ διαμένει τὰ μὲν
 πνεύματος ἑνωτικοῦ δυνάμει, τὰ δὲ τῆς νοτίδος οὐκ ἐώσης ἀφαυαινομένην
κατὰ τρύφη μικρὰ καὶ μεγάλα θρύπτεσθαι. μία μὲν αἰτία ἥδε, λεκτέον δὲ καὶ ἑτέραν στοχαζομένην ὥσπερ σκοποῦ τῆς ἀληθείας· οὐδὲν
τῶν γηγενῶν ἄνευ ὑγρᾶς οὐσίας συνίστασθαι πέφυκε· μηνύουσι δ’ αἱ
καταβολαὶ τῶν σπερμάτων, ἅπερ ἢ ὑγρά ἐστιν, ὡς τὰ τῶν ζῴων, ἢ
 οὐκ ἄνευ ὑγρότητος βλαστάνει, τοιαῦτα δὲ τὰ τῶν φυτῶν ἐστιν· ἐξ οὗ
δῆλον ὅτι ἀνάγκη τὴν λεχθεῖσαν ὑγρὰν οὐσίαν μέρος εἶναι γῆς τῆς
πάντα τικτούσης, καθάπερ ταῖς γυναιξὶ τὴν φορὰν τῶν καταμηνίων·
λέγεται γὰρ οὖν καὶ ταῦτα πρὸς ἀνδρῶν φυσικῶν οὐσία σωματικὴ
 1 τὸν] τὴν MFG εἱρμὸν] εἰρομένην F, εἰρημένην G, om. M
 2 post διατηρῶν add. φύσιν MFG ἑξῆς λέγει M: λέγει ἑξῆς ceteri ἐκ] ἀπὸ H
 3 πρόσωπον τῆς γῆς Μ: πρόσωπον αὐτῆς ceteri μὲν M: μὲν γὰρ ceteri
 4 ἓν om. M τεσσάρων M
 5 Μώσης codd. ὀξυπτέροις AP, ὀξυτέροις Β
 6 μακρὰ MB 
 7 οἴεται εἶναι] εἶναι φησὶ M
 8 οἱ om. Β παρ’ ἡμῖν om. ABP
 9 λιμένων] λιμνῶν Markland (Mang.) μεγέθη] λόγον ABP
 10 ἀπὸ τῆς θαλάσσης ABP τῆ γῆ M: τῇ om. ceteri
 11 διὰ τὴν M: διά γε τὴν ABP, διά τε τὴν FGH ἄν om. M ὑπὸ] ἀπὸ M
 12 ποιότητι] ὑγρότητι vel νοτίδι coni. Wendl. ἑνούσης ABPG: ἐνούσης (ἐ corr. ex ἑ) MH, ἐνούσης F, ἐνούσῃ Mang. (Markland) 13 om. ABP post ἀραιωμάτων add. ὑγρότητος ABP 13.
 14 πολυσχιδῶς codd.: πολυσχιδῶν Turn., καὶ πολυσχιδῶς Mang.
 14 κἄν διελέλυτο M: κἀν διεῖλεν αὐτό FGH, κἄν καὶ διὰ τοῦτο διεῖλεν αὐτό ABP
 15 τῆς om. H 15.
 16 ἀφαυαινομένην FGH: ἀφαυαίνεσθαι καὶ ABP, om. M
 16 τρύφη] δρύφη FG, τρυφὴν M 
 17 τοῦ σκοποῦ ABP
 18 πέφυκε συνίστασθαι ABP δὲ M αἱ om. M 
 19 ante ἅπερ add. θέρη M ἣ] ἡ AP
 20 δὲ καὶ τὰ (καὶ M
 21 δηλονότι ABPFG τῆς ante γῆς transp. M
 22 καταμηνιαίων F1H
 23 ταῦτα] τὰ M 

 
 βρεφῶν εἶναι. τῶν δ’ εἰρημένων οὐκ ἀπᾴδει καὶ τὸ μέλλον λέγεσθαι·
πάσῃ μητρὶ καθάπερ ἀναγκαιότατον μέρος ἡ φύσις πηγάζοντας ἀνέδωκε
μαστοὺς προευτρεπισαμένη τροφὰς τῷ γεννησομένῳ· μήτηρ δ’ ὡς ἔοικε
καὶ ἡ γῆ, παρὸ καὶ τοῖς πρώτοις ἔδοξεν αὐτὴν Δήμητραν καλέσαι τὸ
μητρὸς καὶ γῆς ὄνομα συνθεῖσιν· οὐ γὰρ γῆ γυναῖκα, ὡς εἶπε Πλάτων,
ἀλλὰ γυνὴ γῆν μεμίμηται, ἣν ἐτύμως τὸ ποιητικὸν γένος παμμήτορα 
καὶ καρποφόρον καὶ πανδώραν εἴωθεν ὀνομάζειν, ἐπειδὴ πάντων
αἰτία γενέσεως καὶ διαμονῆς ζῴων ὁμοῦ καὶ φυτῶν ἐστιν. εἰκότως οὖν
καὶ γῇ τῇ πρεσβυτάτῃ καὶ γονιμωτάτῃ μητέρων ἀνέδωκεν ἡ φύσις οἷα
μαστοὺς ποταμῶν ῥεῖθρα καὶ πηγῶν, ἵνα καὶ τὰ φυτὰ ἄρδοιτο καὶ 
ποτὸν ἄφθονον ἔχοι πάντα τὰ ζῷα. Μετὰ δὲ ταῦτά φησιν ὅτι "ἔπλασεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον
χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν
ζωῆς" (Gen. 2, 7). ἐναργέστατα καὶ διὰ τούτου παρίστησιν ὅτι διαφορὰ
παμμεγέθης ἐστὶ τοῦ τε νῦν πλασθέντος ἀνθρώπου καὶ τοῦ κατὰ τὴν 
εἰκόνα θεοῦ γεγονότος πρότερον· ὁ μὲν γὰρ διαπλασθεὶς αἰσθητὸς ἤδη
μετέχων ποιότητος, ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς συνεστώς, ἀνὴρ ἢ γυνή, φύσει
θνητός· ὁ δὲ κατὰ τὴν εἰκόνα ἰδέα τις ἢ γένος ἢ σφραγίς, νοητός, ἀσώματος,
 οὔτ’ ἄρρεν οὔτε θῆλυ, ἄφθαρτος φύσει. τοῦ δ’ αἰσθητοῦ καὶ
ἐπὶ μέρους ἀνθρώπου τὴν κατασκευὴν σύνθετον εἶναί φησιν ἔκ τε γεώδους 
 1 δὲ ABP ἀπᾴδει M: ἀποδεῖ ceteri
 3 προευτρεπιζομένη ABP τῶν γεννησομένων Η
 4 αὑτὴν om. M Δημήτεραν M
 5 συνθείς G
 6 μιμεῖται M ἑτύμως H, ἑτοίμως FL, ὁμοίως M ποιητικὸν FGH: ποιητῶν ceteri
 8 διαοι μονὴ M
 9 καὶ γῇ om. M
 10 ἵνα καὶ M: καὶ om. ceteri
 11 ἔχη B, ἔχει FH
 12 τὸν ἄνθρωπον MB: τὸν om. ceteri
 13 λαβὼν om. FG τῆς om. M
 15 καὶ παμμεγέθης M
 16 τοῦ θεοῦ M ἤδη αἰσθητὸς H 
 17 ἀνὴρ—θνητός om. M
 18 θνητὸς ὤν Η
 19 οὔτ’ ἄρρεν Mang.: οὔτε γὰρ ἄρρεν M, οὔτ’ ἄρρην ceteri ἄφθαρτον M
 20 φασιν M ἔκ τε M: τε om. ceteri 
 5 Plat. Menex. 238 Α
 12 sqq. Origenes in Gen. Hom. I
 13 (VIII p. 121 Lomm.) . . . Hunc sane hominem, quem dicit ad imaginem Dei factum, non intellegimus corporalem; non enim corporis figmentum Dei imaginem continet, neque factus esse corporalis homo dicitur, sed plasmatus . . .; ait enim: „et plasmavit Deus hominem“, est, finxit de terrae limo; is autem, qui ad imaginem Dei factus est et ad similitudinem, interior homo noster est, invisibilis et incorporalis et incorruptus atque immortalis. Chalcid. in Plat. Tim. cap. 278 . . denique etiam hominem prius intellegibilem et exemplum archetypum generis humani, tunc demum corporeum factum a Deo esse dicit (scil. Philo). 

 
οὐσίας καὶ πνεύματος θείου· γεγενῆσθαι γὰρ τὸ μὲν σῶμα χοῦν
τοῦ τεχνίτου λαβόντος καὶ μορφὴν ἀνθρωπίνην ἐξ αὐτοῦ διαπλάσαντος,
τὴν δὲ ψυχὴν ἀπ’ οὐδενὸς γενητοῦ τὸ παράπαν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ πατρὸς καὶ
ἡγεμόνος τῶν πάντων· ὃ γὰρ ἐνεφύσησεν, οὐδὲν ἦν ἕτερον ἢ πνεῦμα
 θεῖον ἀπὸ τῆς μακαρίας καὶ εὐδαίμονος φύσεως ἐκείνης ἀποικίαν τὴν
ἐνθάδε στειλάμενον ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ γένους ἡμῶν, ἵν’ εἰ καὶ θνητόν
ἐστι κατὰ τὴν ὁρατὴν μερίδα, κατὰ γοῦν τὴν ἀόρατον ἀθανατίζηται.
διὸ καὶ κυρίως ἄν τις εἴποι τὸν ἄνθρωπον θνητῆς καὶ ἀθανάτου φύσεως
εἶναι μεθόριον ἑκατέρας ὅσον ἀναγκαῖόν ἐστι μετέχοντα καὶ γεγενῆσθαι
 θνητὸν ὁμοῦ καὶ ἀθάνατον, θνητὸν μὲν κατὰ τὸ σῶμα, κατὰ δὲ τὴν
διάνοιαν ἀθάνατον.